6 Şubat 2023 Anısına Bir Köşe Yazısı

6 Şubat 2023…
O sabah sadece şehirler yıkılmadı. İnsanların içine yerleşmiş “güvendeyiz” duygusu da çöktü. Kaybettiklerimiz, geride kalanların omzuna ağır bir sessizlik bıraktı. Bir enkazın başında durup çaresizce beklemenin ne demek olduğunu, bu ülke artık çok iyi biliyor.

Ama acı bir gerçek var: Bu afet ilk değildi, son da olmayacak.

Biz hekimler için deprem, sel, yangın sadece jeolojik ya da meteorolojik olaylar değildir. Afet, aynı zamanda enfeksiyonların en kolay yayıldığı zamandır. Ve çoğu zaman, enkazdan kurtulduğuna daha sevinemeden enfeksiyonlarla baş başa kalır insan, yakınlarının acısını yaşayamadan hastalıklarla mücadeleye ve bambaşka hayat mücadelesine başlar: ENFEKSİYONLAR.

Afetlerde Bizi En Çok Ne Bekliyor?

Afet sonrası ilk günlerde ölümler travmaya bağlıdır. Acıdır, kalp acısı ile izler çare bulamayız olanlara. Ama birkaç gün sonra tablo değişir. O andan itibaren sahneye enfeksiyonlar çıkar.

Su ve gıda bozulur, ishal salgınları başlar. Kolera, E. coli, Salmonella, Hepatit A ve E gibi etkenler sessizce yayılır.Afetlerde ishal, özellikle çocuklarda ölümün en önemli nedenlerinden biridir.

İnsanlar sığınmak için acilen oluşturulmuş alanlara toplanır. Kalabalık artar, solunum yolu enfeksiyonları patlar. Grip, zatürre, kızamık, COVID-19, hatta tüberküloz… Çadırda, konteynerde, kalabalık barınaklarda nefes almak bile riskli hâle gelir.

Enkazdan kurtulanlar, yaraları ile kurtulurlar, yara enfeksiyonları çoğalır. Toprakla, kirli suyla temas eden açık yaralar; Aeromonas, Klebsiella, Pseudomonas gibi bakteriler için açık kapıdır. Bazen tablo nekrotizan fasiit, bazen mukormikoz gibi ölümcül enfeksiyonlara kadar gider.

Vektörler artar, sivrisinekler, keneler çoğalır. Sıtma, Dang, Zika, Batı Nil, KKKA gibi hastalıklar yeniden gündeme gelir.

Sosyal yapı bozulur, cinsel yolla bulaşan hastalıklar artar.HIV, sifiliz, gonore, klamidya… Tedavisi olan hastalıklar, erişim kesildiğinde yeniden ölümcül olur.

Kısacası: Afet sonrası ortam, mikroplar için bir davetiyedir.

Kriz Nasıl Yönetilmeli?

Afetlerde enfeksiyon kader değildir.
Ama önlenmesi için bilimin sahada olması gerekir.

1. Temiz su ve sanitasyon sağlanmadan hiçbir salgın durdurulamaz.

2. Aşılama kesintisiz devam etmelidir; özellikle kızamık, tetanos, hepatit A-B.

3. Kalabalık alanlarda sürveyans yapılmalı, ateşli ve ishal vakaları erkenden saptanmalıdır.

4. Yara bakımı bilimsel şekilde yapılmalı, gereksiz antibiyotik değil, doğru temizlik öncelik olmalıdır.

5. Tüberküloz ve solunum yolu enfeksiyonları için izolasyon, tarama ve erken tedavi hayati önemdedir.

6. İlaç ve tedavi sürekliliği, özellikle HIV, tüberküloz, kronik hastalığı olanlar için kesintisiz sağlanmalıdır.

Afet ortamında enfeksiyon yönetimi, yalnızca mikrop savaşı değildir. Bu, organizasyon, sağlık sisteminin ayakta kalma mücadelesidir.

6 Şubat 2023, bize insanın ne kadar kırılgan olduğunu acıyla hatırlattı. Ama aynı zamanda bilimin, planlamanın ve önlemenin ne kadar hayati olduğunu da gösterdi.

Bu afet ilk değildi.
Son da olmayacak!

Ama her afet, bizi biraz daha hazırlıklı, biraz daha bilinçli, biraz daha güçlü yapmalı.

Rabbim bir daha böyle acılar yaşatmasın. Toprağın, suyun, ateşin, rüzgârın insanın üzerine bu kadar ağır çöktüğü günleri bir daha göstermesin. Kaybettiklerimize rahmet, geride kalanlara sabır, bizlere de akıl, bilim ve vicdanla hareket edecek güç versin.

Dilerim Allah’tan, bir daha kalbimiz böylesine acımasın. Anneleri çocuklarından, evlatları anne-babasından ayırmasınRabb’im….