Yumurta asırlarca yeni bir canlıya hayat verecek kadar besin değerine sahip ve vitaminlerle zengin bir gıda olarak günümüzde de kullanılmaktadır.
Modern tıp çağı geliştikçe besinlere bakış açısı da değişmiştir.
Yumurtanın “faydaları” ve “zararları” da hep tartışma konusu olmuştur.
Gelin yumurtanın içeriğinde olan besin değerlerine bakalım:
Bölüm bazlı olarak iki yere bölünür: yumurta akı ve sarısı.
Yumurtanın sarısı besin maddeleri olarak yağ, kolesterol, A, D, E, B12 vitaminlerini ve mineralleri içerisinde barındırır. Akı ise yüksek oranda su ve protein içerir. Bir yumurta yaklaşık 78 kalori, 6.3 g protein ve 5 g yağ içeren besleyici bir gıdadır. Haftada 1’den fazla yumurta tüketiminin daha iyi verbal hafıza skorlarına yol açtığını gösteren 2019’da yapılmış araştırmalar da vardır. Bunlarla birlikte demir, fosfor, selenyum, çinko, potasyum gibi minerallere de ev sahipliği yapar. Esas mevzumuz için ise kolin, dokosaheksaenoik asit ve triptofan gibi maddelerdir ki Alzheimer hastalığında fayda sağlayacağı yönünde çalışmalar olmuştur. Tabii içeriğinde kolesterol bulunduğu için uzun süre kalp hastalığı riskini artırabileceği söylenmiştir. Fakat son çalışmalarda ise kolesterol seviyelerini önemli ölçüde yükseltmediği ve kalp hastalıkları riskini artırmadığı gösterilmektedir (2015–2020 Dietary Guidelines for Americans).
Peki bu tür sağlıklı bir besin, Alzheimer gibi yaygın bir hastalığa nasıl etki eder?
Alzheimer hastalığı yaşlılarda en önemli bunama ve ölüm nedeni olarak kayda geçer. Zamanla davranış bozulması, hafıza kaybı ve mental gerileme gibi sorunlara yol açar. Araştırmacılar milyonlarca insana darbe vuran bu hastalığa çare bulmak, yahut en azından geciktirip risklerini azaltmak için çalışıyorlar. Ve bu hususta beslenme önemli bir çalışma alanıdır.
Omega-3, lutein ve kolin gibi besinler beyine pozitif yönde etki ederek nöroprotektif potansiyele sahip olabileceği araştırılan maddelerdir. Daha önce kaynaklarda gösterildiği gibi yumurtada kolin, omega-3 ve diğer önemli besinlerin bulunduğunu öğrendik. 2017’de yapılan araştırmada daha yüksek kolin alımının daha iyi kognitif performansla ilişkili olduğu gösterilmiştir (Rush Memory and Aging Project). Tıptan edindiğimiz bilgiler ışığında Alzheimer gibi hastalıklarda kolinerjik nöron kaybı olduğunu biliyoruz. Bu kolin kaybı da sinaptik iletim bozukluğuna sebep olabilmektedir.
Kolini vücudumuz her ne kadar sentezleyebilse de tüm ihtiyacı karşılayamaz ve dışarıdan besin yoluyla alınması gerekir. Omega-3 ise yaşlandıkça beyin fonksiyonlarını korumak için önemli bir yağ asididir. Nöroinflamasyonun baskılanmasına ve mikroglial aktivasyonun düzenlenmesine yardımcı olabileceği söylenmiştir. Çalışmalar Amerikalıların yeterince bu tür önemli yağ asitlerini alamadığını göstermiştir (Papanikolaou et al., 2014).
Yumurtanın Alzheimer’e olan etkisi en açık şekilde 1.024 yaşlı yetişkinin katılımıyla (ortalama 81 yaş) 6.7 yıl boyunca izlenmesiyle anlaşılmıştır. Bu araştırmada haftada 1’den fazla yumurta tüketenlerin, nadir tüketenlere göre Alzheimer demans riskinin yaklaşık %47 daha düşük olduğu bulunmuştur. Ölüm sonrası otopsiler de incelenmiş ve 578 ölen katılımcının beyin dokularında, daha fazla yumurta tüketenlerde Alzheimer ile ilişkili protein birikiminin daha az olduğu görülmüştür.
Her ne kadar bu tür bilgilendirici ve umut verici çalışmalar olsa da sayıları azdır ve kesin kanıt için daha uzun süreli çalışmalara ihtiyaç vardır. Bu nedenle yumurtayı kesin bir çözüm olarak görmek doğru değildir. Ancak yumurtayı nöroprotektif ve faydalı bir gıda olarak değerlendirmek daha doğru olacaktır.
“Bu yazının yalnızca genel bilgilendirme amaçlı olduğunu ve kişisel sağlık sorunlarınız için lütfen bir hekime başvurmanız gerektiğini not düşerim.”
Kaynaklar
U.S. Department of Health and Human Services, U.S. Department of Agriculture. 8th ed. Washington, DC; 2015.
NHANES (National Health and Nutrition Examination Survey).
Centers for Disease Control and Prevention. Dietary intake data and omega-3 consumption statistics. Atlanta, GA: CDC.
Bishop NJ, Tinsley GM, et al. Egg intake and risk of Alzheimer’s dementia in older adults: findings from the Rush Memory and Aging Project. The Journal of Nutrition. 2024;154(6):xxxx-xxxx.
Papanikolaou Y, Brooks J, Reider C, Fulgoni VL. U.S. adults are not meeting recommended levels for fish and omega-3 fatty acid intake. Nutrients. 2014;6(3):1026-1040
