“Belirti” kelimesi, Latince signumdan türeyen “işaret” fikrine dayanır. İşaret, görünmeyeni haber veren izdir. Antik tıpta hekim, bedenin verdiği işaretleri okuyabilen kişiydi. Hastalık doğrudan görülmezdi. Ateş, döküntü, ağrı gibi belirtiler üzerinden anlaşılırdı.
Hipokrat geleneğinde belirti, doğanın konuşma biçimiydi. Hekim, doğanın dilini çözen aracıydı. Hastalık bedenin dengesinin bozulmasıydı. Belirtiler ise bu bozulmanın görünür yüzüydü. O dönemde belirti yalnızca biyolojik bir veri değil, sürecin yönünü haber veren bir rehberdi.
- yüzyıla gelindiğinde patoloji biliminin yükselişiyle birlikte odak değişti. Artık asıl gerçeklik mikroskobun altındaydı. Belirti, hastalığın kendisi değil, altta yatan organik lezyonun yansımasıydı. Klinik, laboratuvara bağlandı. Görünen işaret, görünmeyen yapısal bozukluğun kanıtı olarak kabul edildi.
Bu dönüşümle birlikte önemli bir ayrım ortaya çıktı: semptom ve bulgu. Semptom, hastanın ifade ettiği subjektif deneyimdi. Bulgu ise hekimin saptadığı objektif veri. Böylece beden iki ayrı anlatıya bölündü: hastanın anlattığı hikâye ve hekimin ölçtüğü veri.
- yüzyılda semiyolojik düşünce, bu ayrımı yeniden sorguladı. İnsan bedeni bir metin gibi okunabilir miydi? Belirti, yalnızca biyolojik bir bozukluk sinyali mi, yoksa organizmanın çevreye verdiği bir yanıt mıydı? Psikosomatik yaklaşımlar, bazı belirtilerin yalnızca organik değil, anlam yüklü olabileceğini öne sürdü.
Modern tıpta belirti, algoritmaların ve kılavuzların başlangıç noktasıdır. Ancak aşırı görüntüleme ve laboratuvar bağımlılığı çağında bazen işaretin kendisi geri plana düşer. Hekim artık yalnızca dinleyen değil, doğrulayan konumundadır. Oysa belirti çoğu zaman hastanın tek gerçekliğidir.
Belirti, görünmeyeni görünür kılar. Fakat aynı zamanda yoruma açıktır. Aynı işaret farklı bağlamlarda farklı anlamlar taşır. Ateş bir enfeksiyon göstergesi olabilir, ama aynı zamanda bağışıklığın çalıştığının işareti de olabilir.
Belki de cevap bekleyen soru şudur : Belirti hastalığın dili midir, yoksa bedenin kendini koruma çabası mı?
