Long COVID, COVID-19 enfeksiyonunu takiben haftalar ya da aylar boyunca süren, açıklanması güç yakınmalarla seyreden bir durumdur.
Mevcut veriler, COVID-19 geçiren bireylerin yaklaşık %10–30’unda enfeksiyondan haftalar ya da aylar sonra kalıcı yakınmalar geliştiğini göstermektedir. Bu oran, çalışmanın yöntemine, izlem süresine ve hasta grubuna göre değişmekle birlikte, toplum ölçeğinde bakıldığında azımsanacak düzeyde değildir. Dünya genelinde yüz milyonlarca kişinin enfekte olduğu düşünüldüğünde, Long COVID potansiyel olarak küresel bir kronik hastalık yükü anlamına gelmektedir.
Üstelik bu tablo yalnızca hastaneye yatmış ya da yoğun bakım görmüş hastalarla sınırlı değildir. Aksine, Long COVID tanısı alan birçok kişi enfeksiyonu evde geçirmiş, genç, aktif ve öncesinde sağlıklı bireylerden oluşmaktadır.
Long COVID’in en sık bildirilen belirtileri; şiddetli ve kalıcı yorgunluk, baş ağrısı ve baş dönmesi, uykuya dalma ve uykuyu sürdürme güçlüğü ile kas-eklem ağrılarıdır.
Hastaların en çok zorlandığı yakınmalardan biri olan beyin sisi, tıbbi bir terim olmaktan çok deneyimsel bir tanımlamadır. Dikkati sürdürememe, zihinsel yavaşlama, kelime bulma güçlüğü ve çoklu görevlerde zorlanma ile karakterizedir. Nöropsikolojik testlerde, bu yakınmalarla uyumlu performans düşüşleri saptanabilmektedir.
Uzun süre bu yakınmalar “anksiyete”, “pandemi yorgunluğu” ya da “psikolojik etkiler” başlığı altında açıklanmaya çalışılmıştır. Ancak son yıllarda yapılan nörogörüntüleme ve biyokimyasal çalışmalar, beyinde ölçülebilir değişiklikler olabileceğini düşündürmektedir.
Yeni çalışmalar, Long COVID’li bireylerde beynin bazı bölgelerinde mikroyapısal ve metabolik değişiklikler saptandığını göstermektedir. Bu değişiklikler özellikle dikkat, bellek, motor kontrol ve ağrı işleme ile ilişkili bölgelerde öne çıkmaktadır. Beyaz cevher bütünlüğünde değişiklikler, miyelin sinyalinde farklılıklar ve bazı beyin bölgelerinde nörokimyasal dengesizlikler bildirilmiştir.
Bu bulgular, tamamen iyileştiği zannedilen ve günlük yaşamına dönen hastaların aslında ölçülebilir bir sorun yaşadığını göstermektedir. Bu sorun rutin manyetik rezonans görüntülemede görülmeyebilir; ancak gerçektir.
Enfeksiyonun bitmesi ile hastalığın bitmesi her zaman aynı şey değildir. Beyin, bedenin geri kalanına kıyasla daha yavaş iyileşir.
Bugün için Long COVID’e özgü, kanıta dayalı bir tedavi bulunmamaktadır.
