Lüsid rüya, kişinin rüya gördüğünün farkında olmasıdır. Kişi rüyanın içindeyken “ben şu an rüya görüyorum” diye düşünür. Bazı kişiler bu farkındalıkla rüyayı yönlendirebilir. Mekânı değiştirebilir, kararlar alabilir. Ama asıl önemli olan kontrol değil, farkındalıktır. Araştırmacı Stephen LaBerge, farkındalık ile kontrolün birbirinden bağımsız olabileceğini göstermiştir (LaBerge, 2000). Bazı kişiler rüyada bilinçlidir ama hiçbir şeyi değiştirmez, sadece izler. Lüsid rüya, rüyaların en yoğun yaş
Alman psikolog Paul Tholey, bir rüyanın lüsid sayılması için yedi farklı farkındalık koşulu tanımlamıştır. Bunlar arasında rüyada olduğunu bilmek, karar alabildiğinin farkında olmak, hafızasının çalıştığını bilmek ve kendi benliğinin farkında olmak vardır. Psikolog Deirdre Barrett ise 1992’de dört ölçüt önermiştir: kişinin rüyada olduğunu bilmesi, yaptıklarının uyanınca devam etmeyeceğini bilmesi, rüyada fizik kurallarının geçerli olmayabileceğini bilmesi ve uyanık hayatını hatırlaması (Barrett, 2001).
Lüsid rüya kavramı yeni değildir. Antik Yunan’da Aristoteles, uyurken zihnin bir yerinde bunun bir rüya olduğunu fark eden bir bilinç kırıntısı olabileceğini yazmıştır. Aynı dönemde hekim Galenos, hastalarının rüyalarını bilinçli şekilde yönlendirmesini bir tedavi yöntemi olarak kullanmıştır. Doğu’da da benzer uygulamalar vardır. Hint kökenli yoga nidra, bilinci uyanık tutarak uykuya dalmayı hedefler. Tibet Budizmi’nde rüya yogası adında bir disiplin vardır. “Lüsid rüya” terimini ise 1913’te Hollandalı psikiyatrist Frederik van Eeden ortaya atmıştır.
İlginç örnekler de bildirilmiştir. On yedinci yüzyılda İngiliz hekim Thomas Browne, rüyasında bir oyun kurguladığını ve kendi kurgusuna gülerek uyandığını anlatmıştır. 1975’te İngiliz araştırmacı Keith Hearne, lüsid rüya gören kişinin önceden belirlenmiş göz hareketleriyle rüyadan dışarıya sinyal gönderdiği bir deney tasarlamıştır (LaBerge, 2000). Yani uykudaki kişi rüya gördüğünü ve bunun farkında olduğunu göz hareketleriyle araştırmacılara bildirecektir. Bu sinyal, göz hareketlerini ölçen bir cihazla kaydedilmiştir. Böylece lüsid rüya ilk kez bilimsel olarak kanıtlanmıştır. LaBerge, 1985’te bir deney yapmıştır. 2021’de bilim insanları, lüsid rüya gören kişilerle göz hareketleri ve yüz kasları üzerinden gerçek zamanlı iletişim kurmayı başarmıştır. Rüyadaki kişiler karmaşık soruları anlayabilmiş ve yanıt verebilmiştir.
Lüsid rüyanın tedavide kullanımı da denenmiştir. Kabus gören kişilerde lüsid rüya tekniği denenmiştir. Kişinin kabus gördüğünü fark edince rüyadan çıkması bazı çalışmalarda kabus sıklığını azaltmıştır. Yazar Deirdre Barrett’in kitabına göre bazı sanatçılar ilham almak, bazı programcılar ise kod çözmek için lüsid rüyayı kullanmayı öğrenmiştir (Barrett, 2001). Meditasyon yapan kişilerde lüsid rüya daha sık görülür. Galantamin isimli ilacın da lüsid rüya deneyimlerini artırdığı gösterilmiştir.
Yapılan araştırmalara göre insanların yarısından fazlası hayatında en az bir kez lüsid rüya görmüştür. Lüsid rüya gençlerde yetişkinlere göre daha sık görülür (Saunders ve ark., 2016).
Kaynaklar
Barrett, D. (2001). The Committee of Sleep: How Artists, Scientists, and Athletes Use their Dreams for Creative Problem Solving. Random House.
LaBerge, S. (2000). Lucid dreaming: Evidence and methodology. Behavioral and Brain Sciences, 23(6), 962-963.
Saunders, D. T., Roe, C. A., Smith, G., Clegg, H. (2016). Lucid dreaming incidence: A quality effects meta-analysis of 50 years of research. Consciousness and Cognition, 43, 197-215.
Lucid Dream
A lucid dream is a dream in which the dreamer is aware that they are dreaming. While inside the dream, the person thinks, “I am dreaming right now.” Some people can use this awareness to steer the dream. They can change the setting or make decisions. But the essential feature is not control, it is awareness. Researcher Stephen LaBerge showed that awareness and control can occur independently of each other (LaBerge, 2000). Some people remain conscious within a dream but change nothing, simply observing. Lucid dreaming occurs during REM sleep, the stage in which dreaming is most intense.
German psychologist Paul Tholey defined seven conditions of awareness that a dream must meet to be considered lucid. These include knowing one is dreaming, being aware of one's capacity to make decisions, being aware that memory is functioning, and being aware of one's own self. Psychologist Deirdre Barrett proposed four criteria in 1992: that the dreamer knows they are dreaming, that they know their actions will not carry over after waking, that they know the laws of physics may not apply in the dream, and that they retain a clear memory of waking life (Barrett, 2001).
The concept of lucid dreaming is not new. In ancient Greece, Aristotle wrote that during sleep, some part of the mind may recognize that what is happening is only a dream. Around the same period, the physician Galen used the conscious direction of patients' dreams as a form of therapy. Similar practices exist in the East. The Hindu practice of yoga nidra aims to keep the mind aware while falling asleep. Tibetan Buddhism has a discipline called dream yoga. The term “lucid dream” was coined in 1913 by Dutch psychiatrist Frederik van Eeden.
Several notable cases have also been reported. In the seventeenth century, English physician Thomas Browne described composing a play within a dream and waking up laughing at his own invention. In 1975, English researcher Keith Hearne designed an experiment in which a lucid dreamer signaled from within a dream using pre-arranged eye movements (LaBerge, 2000). In other words, the sleeping person would communicate to researchers, through eye movements, that they were dreaming and were aware of it. This signal was recorded using a device that measured eye movements. This provided the first scientific proof of lucid dreaming. LaBerge conducted a further experiment in 1985. In 2021, scientists managed to establish real-time communication with lucid dreamers through eye movements and facial muscles. The dreaming subjects were able to understand complex questions and respond to them.
The therapeutic use of lucid dreaming has also been tested. The technique has been tried in people who experience nightmares. In several studies, becoming aware that one is having a nightmare and exiting the dream reduced the frequency of nightmares. According to author Deirdre Barrett's book, some artists have learned to use lucid dreaming for inspiration, and some programmers for solving code (Barrett, 2001). Lucid dreaming occurs more frequently among people who meditate. The drug galantamine has also been shown to increase the frequency of lucid dream experiences.
Studies indicate that more than half of people have experienced a lucid dream at least once in their lifetime. Lucid dreaming is more common among adolescents than among adults (Saunders et al., 2016).
References
Barrett, D. (2001). The Committee of Sleep: How Artists, Scientists, and Athletes Use their Dreams for Creative Problem Solving. Random House.
LaBerge, S. (2000). Lucid dreaming: Evidence and methodology. Behavioral and Brain Sciences, 23(6), 962-963.
Saunders, D. T., Roe, C. A., Smith, G., Clegg, H. (2016). Lucid dreaming incidence: A quality effects meta-analysis of 50 years of research. Consciousness and Cognition, 43, 197-215.
