Kalp krizi ve inme riskini konuşurken yıllarca kolesterole (LDL) odaklandık. Oysa son yıllarda tıp dünyasında sessiz ama güçlü bir risk faktörü daha öne çıkıyor bu risk faktörünün adı lipoprotein (a) kısaca Lp(a), yapısal olarak LDL kolesterole benzeyen ama ondan çok daha tehlikeli özellikler taşıyan yüksek riskli bir damar hasarı aracıdır.

Toplumda yaklaşık her 5 kişiden 1’inde Lp(a) yüksek. Ancak çoğu kişi bunun farkında değil. Oysa yüksek Lp(a), kalp krizi ve inme riskini ciddi biçimde artırıyor.

Damar duvarına kolayca girer, kolesterolden zengin olduğu için plak oluşumunu hızlandırır, LDL’ye kıyasla daha yapışkan ve daha kalıcıdır, sonuçta daha erken ve daha agresifateroskleroz görülür.

İçeriğindeki Apolipoprotein(a) yapısal olarak plazminojen adlı pıhtı çözücü sisteme benzer. Bu yüzden vücutta pıhtıyı çözmesi gereken mekanizmalar engellenir, pıhtılaşma eğilimi artar, damar içinde oluşan pıhtılar daha zor çözülür. Böylece kalp krizi ve inme riski artar.

Enflamasyonu yani yangıyı tetikler. Damar duvarında kronik inflamasyonu artırır. Plakların daha kırılgan hale gelmesine neden olur. Sonuçta sessiz ilerleyen ama ani krizle ortaya çıkan kalp hastalıklarının zeminini hazırlar.

Tüm bunlara karşılık büyük ölçüde genetik olarak yüksek olabilir. Yani ne yediğinizden, ne kadar yürüdüğünüzden, hatta çoğu kolesterol ilacından bile etkilenmez.

Klasik kolesterol ilaçları yetmiyor

Klasik kolesterol ilaçları Lp(a)’yı ya hiç düşürmedi ya da çok sınırlı düşürdü. Çünkü bu ilaçlar Lp(a)’yı kandan temizlemeye çalıştı, ama vücut üretmeye devam etti. Bu nedenle sonunda anlaşıldı ki sorunu çözmek için Lp(a)’nın kaynağını kapatmakgerekiyor.

Yeni nesil ilaçlar umut veriyor

Son yıllarda geliştirilen yeni ilaçlar tam da bunu yapıyor. Karaciğerde Lp(a) üretimini baskılayarak kandaki değeri zamanla ciddi biçimde düşürüyorlar.

Bu ilaçlar günümüzde bir tür gen susturma tedavisi olarak karşımıza çıkıyor.

Bu alandaki ilk büyük ilaç pelacarsen. Ancak ondan da güçlü moleküller hızla gündeme geliyor:

• Olpasiran: Lp(a)’yı %90’ın üzerinde düşürebiliyor.

• Lepodisiran: Tek dozla aylarca, hatta neredeyse bir yıl etkili olabiliyor.

• Zerlasiran: Henüz erken aşamada ama çok güçlü düşüşler sağlıyor.

Bu ilaçlar hâlâ büyük çalışmalarla test ediliyor. Ama sonuçlar olumlu çıkarsa, Lp(a) kalp hastalıklarının önlenmesinde yeni bir dönemin anahtarı olabilir.