Üniversite sınavlarına hazırlanan öğrenciler, gece nöbeti tutan sağlık çalışanları, spor salonlarında ter döken gençler... Ortak ihtiyaçları: "ayakta kalmak". Son 10 yılda tüketimi yüzde 300 artan enerji içecekleri, özellikle Z kuşağının vazgeçilmezi haline geldi. Ancak bu içecekler kalp sağlığını ciddi oranda etkiliyor.
Yüksek indeksli dergilerde yayınlanan ve 37 ayrı bilimsel çalışmayı mercek altına alan kapsamlı araştırmalar, enerji içeceklerinin kardiyovasküler sistem üzerindeki etkilerini ortaya çıkarmıştır. Sonuçlar, genç yaşlı demeden herkesi yakından ilgilendiriyor.
Bir Kutuda Ne Var?
Enerji içeceklerinin içeriğine baktığımızda karşımıza çıkan tablo hiç de masum değil:
Kafein bombası: Tek bir kutu (250 ml) enerji içeceği, 80-300 mg arası kafein içeriyor. Bu, bir fincan kahvenin 3-4 katına denk geliyor. Bazı büyük boy kutularda bu miktar 500 mg'ı bulabiliyor.
Taurin: Boğa spermi olduğu efsanesi yalan. Aslında vücutta doğal olarak bulunan bir amino asit. Ancak yüksek dozda kafeinle birleşince kalp kasını olumsuz etkiliyor.
Guarana: Doğal bir kafein kaynağı. İçeceğin üzerinde yazmasa bile ekstra kafein yüklemesi yapıyor.
Şeker: 1 kutuda ortalama 11 kesme şeker! Bu da ayrı bir kalp-damar risk faktörüdür.
Vücudunuzda Neler Oluyor?
Bir enerji içeceği içtiğinizde vücudunuz adeta savaş moduna geçiyor:
İlk 30 dakikada Kafein kana karışıyor, kalp atış hızınız artıyor. Araştırmalara göre her 10 kişiden 6'sında kalp atışı hızlanıyor. Tansiyon yükselmeye başlıyor.
1 saat sonra kan şekeriniz yükseliyor, vücut insülin salgılayarak panik moduna geçiyor. Yorgunluk hissi geçici olarak kayboluyor ama kalbiniz yüksek devirde çalışmaya devam ediyor.
2-4 saat sonra kafein etkisi azalmaya başlıyor ama tansiyon yüksekliği devam edebiliyor. Kalbin elektriksel aktivitesinde bozulmalar gözlemleniyor.
En Büyük Tehlike ise ritim bozukluğudur.
Çalışmaların yüzde 63'ünde enerji içeceği tüketiminin ardından EKG'de "QT uzaması" adı verilen bir anormallik tespit edilmiştir. Tıp dilinde bu, kalbin elektriksel olarak yeniden şarj olma süresinin uzaması anlamına geliyor. Yani ritim bozukluklarına, çarpıntıya, bayılmaya ve nadiren de olsa ani ölümlere zemin hazırlayan bir durum oluşuyor.
Kalbin her atıştan sonra kendini toparlaması için zamana ihtiyacı var. QT uzaması, bu sürenin normalden fazla olması demektir. Tıpkı bir maraton koşucusunun dinlenmeye ihtiyacı varken onu tekrar koşturmak gibi..."
Amerika'nın en saygın tıp merkezlerinden "Mayo Clinic"te yapılan bir araştırma, enerji içeceklerinin sandığımızdan daha tehlikeli olabileceğini gösteriyor. Ani kalp durması geçiren 144 hasta incelendiğinde, her 20 hastadan birinde olayın enerji içeceği tüketimiyle bağlantılı olduğu ortaya çıkmıştır.
Özellikle doğuştan kalp rahatsızlığı olan gençlerde bu oran çok daha yüksektir. Uzun QT sendromu, kalp kası hastalıkları veya ritim bozukluğu olan bireylerde enerji içeceği içmek, kardiyovasküler düzeyde çok ciddi sorun yaratabiliyor.
Enerji içeceği-alkol kokteyli ise ayrı bir tehlike saçıyor. Alkolün sakinleştirici etkisini maskeleyen enerji içecekleri, kişinin ne kadar alkol aldığını fark etmesini engelliyor. Kişi daha fazla içiyor, kalbi iki yönlü yük altında kalıyor. Üstelik bu karışım, alkolün vücuttan atılmasını da geciktiriyor. Hem yüksek doz alkol etkisiyle, hem de enerji içeceği ile iki kat ritm bozukluğuyla kalp karşı karşıya kalıyor.
Bilimsel veriler şu grupların özellikle dikkatli olması gerektiğini söylüyor:
1. Ergenler: 12-18 yaş arası için önerilen günlük kafein limiti sadece 100 mg dır. Bir kutu enerji içeceği bazen 300 mg kafein içerebiliyor. Yani bir kutuyla bile sınırın 3 katı aşılıyor.
2. Kalp hastaları: Yüksek tansiyon, ritim bozukluğu, kalp yetmezliği olanların enerji içeceklerinden uzak durması gerekiyor.
3. Genetik yatkınlığı olanlar: Her 200 kişiden 1'inde ani ölüme yol açabilecek genetik bir kalp hastalığı var. Bunu bilmeden enerji içeceği içmek risklidir.
4. Sporcular: Egzersiz öncesi içilen enerji içecekleri, kalbin aşırı yüklenmesine neden olabiliyor. Spor salonlarında yaşanan ani ölümlerin bir kısmı bu yüzdendir.
Dr. Michael Ackerman (Mayo Clinic) enerji içeceğinin tüketimiyle bağlı şöyle söylüyor: "Yanlış zamanda, yanlış kişide, yanlış şeyi tüketmek yıkıcı bir fırtınaya yol açabilir. Ailede ani ölüm, bayılma, nöbet geçirme öyküsü varsa enerji içeceklerinden tamamen kaçının."
Rakamlarla Enerji İçeceği Tehlikesi:
· %60: Kalp hızında artış yaşayanların oranı
· %53: Sistolik kan basıncı yükselenlerin oranı
· %61: Diyastolik kan basıncı yükselenlerin oranı
· %63: EKG'sinde bozulma tespit edilenlerin oranı
· 1/200: Ani ölüm riski taşıyan genetik kalp hastalığına sahip kişi sayısı
Türk Kardiyoloji Derneği'nden uzmanlar, özellikle gençleri uyarıyor: "Enerji içecekleri masum birer içecek değil. İçerdikleri yüksek kafein ve diğer uyarıcı maddelerle adeta birer ilaç gibi davranıyorlar. Kalbinizde bir sorun varsa bunu tetikleyebilirler. Dikkatli olun."
Kaynak:
1. Current Cardiology Reports Journal, 2025, "The Effects of Energy Drinks on the Cardiovascular System: A Systematic Review"
2. Türkiye Kardiyoloji Derneği (TKD)
