Kalp transplantasyonu, son dönem kalp yetmezliği olan hastalarda uzun dönem sağkalımı anlamlı düzeyde artıran en etkili tedavi yöntemlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Uluslararası transplantasyon kayıtlarından elde edilen verilere göre uygun şekilde seçilmiş hastalarda bir yıllık sağkalım oranları %85–90 düzeyindedir. Buna karşın, transplantasyon programlarının etkinliğini sınırlayan en önemli faktör donör organ yetersizliği olmaya devam etmektedir. PubMed’de yayımlanan derleme ve gözlemsel çalışmalar, bekleme listesine alınan hastaların kayda değer bir bölümünün uygun donör bulunamadan hayatını kaybetdiğini ortaya koymaktadır.
Geleneksel olarak kalp transplantasyonları beyin ölümü kriterlerine göre yaşamını kaybetmiş donörlerden elde edilen organlarla gerçekleştirilmiştir. Ancak donör havuzunu genişletme ihtiyacı, son yıllarda dolaşım durması sonrası donörlük (donation after circulatory death, DCD) yaklaşımının yeniden klinik ve bilimsel gündeme gelmesine yol açmıştır. DCD donörler, beyin ölümü kriterlerini karşılamamakla birlikte, geri dönüşümsüz dolaşım durmasının belgelenmesinin ardından donör olarak kabul edilmektedir. Kalp dokusunun iskemiye duyarlılığı nedeniyle bu yaklaşım uzun süre sınırlı kalmış ancak teknolojik gelişmeler bu engellerin büyük ölçüde aşılmasını sağlamıştır.
PubMed’de yayımlanan sistematik derlemeler, normotermik bölgesel perfüzyon ve ex vivo kalp perfüzyon sistemleri gibi tekniklerin DCD donörlerinden elde edilen kalplerin fonksiyonel olarak değerlendirilmesine olanak tanıdığını göstermektedir. Bu yöntemler sayesinde iskemi-reperfüzyon hasarı azaltılabilmekte ve greft fonksiyonu transplantasyon öncesinde objektif olarak izlenebilmektedir. Çok merkezli klinik çalışmalar ve meta-analizler, DCD temelli kalp transplantasyonlarında bir yıllık sağkalım oranlarının beyin ölümü donörlerinden yapılan transplantasyonlarla karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir fark göstermediğini bildirmektedir.
ABD ve Avrupa merkezli gözlemsel kohort çalışmalarında, uygun donör ve alıcı seçimi yapıldığında DCD donör kalpleri ile gerçekleştirilen transplantasyonlarda erken dönem mortalite, primer greft disfonksiyonu ve hastane içi komplikasyon oranlarının geleneksel donörlerle benzer düzeylerde olduğu rapor edilmiştir. Bu bulgular, DCD yaklaşımının deneysel bir uygulama olmaktan çıkarak kanıta dayalı klinik bir seçenek haline geldiğini göstermektedir.
Dolaşım sonrası donörlük uygulamaları, etik ve hukuki boyutları nedeniyle literatürde geniş şekilde ele alınmaktadır. Ölümün doğru ve şeffaf biçimde belgelenmesi, “ölü donör kuralı”nın korunması ve donör haklarının güvence altına alınması, DCD programlarının temel etik ilkeleri arasında yer almaktadır. Bioetik odaklı PubMed yayınları, bu tür uygulamaların sürdürülebilirliğinin güçlü bir yasal çerçeve ve toplumda güven oluşturan uygulamalarla mümkün olabileceğini vurgulamaktadır.
Sonuç olarak, mevcut bilimsel veriler dolaşım durması sonrası donör kalp transplantasyonunun donör yetersizliği sorununa yönelik rasyonel ve kanıta dayalı bir yaklaşım sunduğunu ortaya koymaktadır. Klinik sonuçların geleneksel kalp transplantasyonu ile karşılaştırılabilir düzeyde olması, bu yöntemin uygun merkezlerde ve belirlenmiş protokoller çerçevesinde uygulanabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte, DCD temelli transplantasyonların başarısı teknik altyapı, deneyimli ekipler ve açık etik-hukuki düzenlemelerin bir arada varlığına bağlıdır.
Kaynak:
1. Trela, K. C., Salerno, C. T., Chuba, E., & Dhawan, R. (2024). Donation After Circulatory Death Heart Transplantation: A Narrative Review. Journal of cardiothoracic and vascular anesthesia, 38(9), 2047–2058. https://doi.org/10.1053/j.jvca.2024.03.045
2. DiChiacchio, L., Goodwin, M. L., Kagawa, H., Griffiths, E., Nickel, I. C., Stehlik, J., & Selzman, C. H. (2023). Heart Transplant and Donors After Circulatory Death: A Clinical-Preclinical Systematic Review. The Journal of surgical research, 292, 222–233. https://doi.org/10.1016/j.jss.2023.07.050
3. Tarzia, V., Ponzoni, M., Azzolina, D., Vedovelli, L., Pradegan, N., Gregori, D., & Gerosa, G. (2024). Heart transplantation from donation after circulatory death: a meta-analysis of national registries. Annals of cardiothoracic surgery, 13(6), 464–473. https://doi.org/10.21037/acs-2024-dcd-0077
4. Chen, Q., Emerson, D., Megna, D., Osho, A., Roach, A., Chan, J., Rowe, G., Gill, G., Esmailian, F., Chikwe, J., Egorova, N., Kirklin, J. K., Kobashigawa, J., & Catarino, P. (2023). Heart transplantation using donation after circulatory death in the United States. The Journal of thoracic and cardiovascular surgery, 165(5), 1849–1860.e6. https://doi.org/10.1016/j.jtcvs.2022.05.005
5. Fedson S. (2024). Heart transplant donation after circulatory death: current status and implications. Current opinion in cardiology, 39(2), 128–134. https://doi.org/10.1097/HCO.0000000000001109
