Yaz ayları yaklaştığında vitrinlerde güneş gözlükleri çoğalır. Renkli camlar, farklı çerçeveler, modaya uygun tasarımlar… Çoğu insan güneş gözlüğünü kıyafeti tamamlayan bir aksesuar olarak görür. Oysa göz hekimliği açısından güneş gözlüğü, estetik bir tercih olmaktan önce koruyucu bir sağlık aracıdır.
Göz, insan bedeninin en hassas pencerelerinden biridir. Cildimizi güneşten korumak için krem kullanmayı, şapka takmayı, gölgede durmayı konuşuyoruz. Fakat aynı güneş ışınlarının gözlerimiz üzerinde oluşturduğu yük çoğu zaman göz ardı ediliyor. Hâlbuki ultraviyole ışınlar yalnızca deriyi değil, gözün ön ve arka dokularını da etkileyebilir.
Güneşe kontrolsüz maruz kalmak; gözde yanma, batma, kızarıklık, sulanma ve geçici görme rahatsızlıklarına yol açabilir. Daha önemlisi, uzun yıllar boyunca biriken ultraviyole etkisi katarakt gelişimi, göz yüzeyi hastalıkları, pterjium adı verilen et yürümesi ve retina sağlığı açısından risk oluşturabilir. Göz, güneşi hemen unutmaz; yıllar boyunca aldığı ışığın kaydını sessizce tutar.
Bu nedenle güneş gözlüğü yalnızca yazlık bölgelerde, tatilde veya sahilde kullanılan bir eşya değildir. Şehir hayatında da, araç kullanırken de, açık alanda çalışanlar için de, çocuklar ve yaşlılar için de önemlidir. Özellikle deniz, kum, kar ve beton zeminler güneş ışığını yansıtarak göze ulaşan ışık miktarını artırabilir. Yani güneş bazen sadece tepeden değil, yerden de gelir.
Burada kritik nokta şudur: Her koyu cam güneşten korumaz. Hatta UV koruması olmayan koyu camlar, göz için daha riskli olabilir. Çünkü koyu cam göz bebeğini büyütür; eğer camda yeterli ultraviyole filtresi yoksa zararlı ışınlar göze daha fazla ulaşabilir. Bu yüzden güneş gözlüğü seçerken yalnızca rengine, markasına veya çerçevesine değil, UV koruma özelliğine bakılmalıdır.
Sağlıklı bir güneş gözlüğünde UV400 veya yüzde 100 UV koruma bilgisi aranmalıdır. Gözlüğün güvenilir yerlerden alınması, standartlara uygun olması ve özellikle çocuklarda oyuncak niteliğindeki renkli gözlüklerin koruyucu sanılmaması gerekir. Gözlüğün cam rengi çok koyu olabilir ama koruması zayıfsa, bu durum göze kalkan değil perde olur; üstelik ardında tehlikeyi gizleyen bir perde.
Çocukların gözleri bu konuda ayrıca önemlidir. Çocuklar açık havada daha uzun süre kalabilir, güneşe doğrudan bakma konusunda daha dikkatsiz davranabilir ve göz dokuları erişkinlere göre daha hassas olabilir. Bu nedenle çocuklarda güneş gözlüğü bir süs eşyası gibi görülmemelidir. Uygun camlı, hafif, yüz yapısına oturan ve gerçekten UV koruması bulunan gözlükler tercih edilmelidir.
Güneş gözlüğü seçerken bir başka önemli unsur da gözlüğün yüzü yeterince sarmasıdır. Çok küçük camlı, kenarlardan yoğun ışık alan modeller koruyuculuğu azaltabilir. Özellikle araç kullananlar, deniz kenarında bulunanlar, yüksek rakımda yaşayanlar, karla kaplı bölgelerde uzun süre kalanlar ve açık havada çalışanlar için geniş camlı, yanlardan gelen ışığı da azaltan modeller daha uygun olabilir.
Kontakt lens kullananlar da güneş gözlüğünü ihmal etmemelidir. Bazı lenslerde UV filtresi bulunsa bile bu, göz kapağı ve göz yüzeyinin tamamını korumaz. Lens kullanımı güneş gözlüğünün yerine geçmez. Aynı şekilde şapka kullanmak da faydalıdır ama tek başına yeterli olmayabilir. Göz sağlığı için en doğru yaklaşım, koruyucu önlemleri birlikte düşünmektir.
Elbette güneş ışığı bütünüyle düşman değildir. Gün ışığı biyolojik ritmimiz, ruh hâlimiz ve genel sağlığımız için değerlidir. Mesele güneşten kaçmak değil, güneşle doğru mesafeyi kurmaktır. Göz sağlığı da bu dengenin önemli bir parçasıdır. Nasıl ki yazın öğle saatlerinde cildi korumak gerektiğini biliyorsak, gözlerimizi de aynı bilinçle korumalıyız.
Toplumda sık görülen yanlışlardan biri de güneş gözlüğünü yalnızca göz rengi açık olanlar için gerekli sanmaktır. Açık renk gözlü kişiler ışığa daha hassas olabilir; ancak UV ışınları göz rengine göre ayrım yapmaz. Koyu renk gözlü bireyler de aynı şekilde korunmaya ihtiyaç duyar. Göz sağlığı, estetik farklılıkların ötesinde herkes için ortak bir sorumluluktur.
Gözde sık kızarıklık, ışığa bakamama, batma, yanma, görmede bulanıklık veya güneş sonrası rahatsızlık hissi varsa bunu basit bir hassasiyet diye geçiştirmemek gerekir. Özellikle kronik göz hastalığı olanlar, daha önce göz ameliyatı geçirenler, çocuklar ve ileri yaştaki bireyler güneşten korunma konusunda daha dikkatli olmalıdır.
Güneş gözlüğü, doğru seçildiğinde küçük bir çerçevenin içine yerleştirilmiş büyük bir koruyucu akıldır. Yanlış seçildiğinde ise sadece görüntüyü değiştirir, sağlığı korumaz.
Bu yüzden güneş gözlüğüne bakarken kendimize şu soruyu sormalıyız: Bu gözlük beni güzel gösteriyor mu, yoksa gerçekten koruyor mu?
Çünkü gözlerimiz dünyaya açılan penceremizdir. O pencereye düşen ışığın güzel olması kadar güvenli olması da gerekir. Güneş gözlüğü bir aksesuar değil, gözlerimiz için günlük hayatın sessiz kalkanıdır.
