Maddi ve Manevi Bozulan Dengeler İçinde Bireysel, Toplumsal ve Kurumsal Olarak Ne Yapmalıyız? Farkında Mıyız, Kendimize Soruyor Muyuz?
İnsanlık, tarihin hiçbir döneminde olmadığı kadar büyük bir imkâna, bilgiye, teknolojiye ve maddi güce sahip. Hayatımızı kolaylaştıran araçlar çoğaldı, iletişim hızlandı, ulaşım kolaylaştı, bilgiye erişim neredeyse sınırsız hâle geldi. Fakat bütün bu gelişmelere rağmen insanın temel meseleleri ortadan kalkmadı. Belki de tam tersine, maddi imkânlar arttıkça manevi boşluklar daha görünür hâle geldi; hayat kolaylaştıkça insanın kendisiyle, ailesiyle ve toplumla kurduğu ilişkiler daha karmaşık bir hâl aldı.
Bugün belki de kendimize sormamız gereken en önemli soru şudur: Maddi olarak ilerlerken manevi olarak nereye gidiyoruz?
Daha çok şeye sahip oluyoruz; peki daha huzurlu muyuz? Daha çok insanla iletişim kuruyoruz; peki gerçekten birbirimizi anlıyor muyuz? Daha görünür hâle geliyoruz; peki gerçekten değerli miyiz? Daha çok konuşuyoruz; fakat birbirimizi dinliyor muyuz? Hayatımızı sürekli bir yarışın, tüketimin ve görünür olmanın içine sıkıştırırken, insan olmanın asıl anlamını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya olduğumuzun farkında mıyız?
Maddi ve manevi dengenin bozulması yalnızca ekonomik bir mesele değildir. Bu bozulma, insanın değer dünyasını, aile ilişkilerini, toplumsal güveni, çalışma ahlakını, eğitim anlayışını ve kurumların işleyişini doğrudan etkileyen çok yönlü bir sorundur. Çünkü insan sadece maddi ihtiyaçlardan ibaret değildir. Karnını doyurmak kadar ruhunu beslemeye, kazanmak kadar anlam bulmaya, başarılı olmak kadar erdemli olmaya da ihtiyaç duyar.
Ancak çağımızın en büyük yanılgılarından biri, insanın maddi ihtiyaçları karşılandığında bütün sorunlarının çözüleceğini düşünmektir. Oysa imkânların artması her zaman huzuru artırmaz. Servetin çoğalması vicdanı güçlendirmez. Bilginin artması hikmeti garanti etmez. Teknolojinin gelişmesi insan ilişkilerini otomatik olarak güzelleştirmez.
İşte bu noktada meseleye üç temel alandan bakmak gerekir: Birey olarak ne yapmalıyız, toplum olarak ne yapmalıyız ve kurumlar olarak hangi sorumlulukları üstlenmeliyiz?
Öncelikle birey olarak kendimize dönmeyi öğrenmeliyiz. Çünkü toplumsal bozulmaların önemli bir kısmı, bireysel sorgulamaların azalmasıyla başlar. İnsan başkalarının yanlışlarını görmekte oldukça başarılıdır; fakat kendi davranışlarına aynı dikkatle bakmakta çoğu zaman isteksizdir. Herkesin eleştirecek bir kurumu, bir yöneticisi, bir sistemi veya bir insanı vardır. Peki ya kendimiz?
Ben bu bozulmanın neresindeyim? Ben hangi değerleri yaşatıyorum? Söylediklerimle yaptıklarım arasında ne kadar mesafe var? Başkalarından beklediğim ahlakı, anlayışı ve sorumluluğu ben ne kadar taşıyorum?
Bu sorular kolay değildir. Çünkü insanın kendisiyle yüzleşmesi cesaret ister. Fakat gerçek değişim de ancak burada başlar. Kendimizi değiştirmeden toplumu değiştirmeyi, sorumluluk almadan kurumları eleştirmeyi, fedakârlık yapmadan daha iyi bir dünya beklemeyi ne kadar sürdürebiliriz?
Bireysel olarak yeniden ölçülü olmayı öğrenmeliyiz. Tüketmenin hayatın amacı olmadığı, sahip olmanın insanın değerini belirlemediği, görünür olmanın değerli olmak anlamına gelmediği bir anlayışa ihtiyacımız var. İnsanın değeri, sahip olduklarından çok, sahip çıkabildikleriyle ölçülmelidir. Vicdanına, ailesine, dostluklarına, emeğine, sözlerine ve sorumluluklarına sahip çıkabilen insan, maddi hayatla manevi hayat arasındaki dengeyi kurabilir.
Toplumsal olarak ise en büyük ihtiyacımız güven duygusunu yeniden inşa etmektir. Çünkü güvenin zayıfladığı toplumlarda herkes birbirinden şüphe etmeye başlar. İnsanlar birbirlerini anlamaktan çok suçlamaya, dinlemekten çok konuşmaya, yardımlaşmaktan çok rekabet etmeye yönelir.
Oysa toplum yalnızca aynı coğrafyada yaşayan insanların toplamı değildir. Toplum; ortak değerlerin, ortak sorumlulukların ve birbirine karşı duyulan güvenin oluşturduğu büyük bir bütündür. Eğer bu bağlar zayıflarsa, maddi gelişmişlik tek başına toplumsal huzuru sağlamaya yetmez.
Bugün aileden başlayarak komşuluğa, arkadaşlıktan çalışma hayatına kadar birçok ilişkide bir mesafe oluştuğunu görüyoruz. İnsanlar birbirine fiziksel olarak yakın, fakat duygusal olarak uzak. Aynı evin içinde yaşayanlar bile bazen birbirinin dünyasından habersiz. Sosyal medya aracılığıyla yüzlerce insanla bağlantı kuruyor, fakat zor zamanımızda gerçekten kapısını çalabileceğimiz birkaç insan bulmakta zorlanıyoruz.
Demek ki yeniden ilişki kurmayı, dinlemeyi, anlamayı ve birlikte yaşamayı öğrenmemiz gerekiyor.
Kurumlara gelince; onların sorumluluğu daha da büyüktür. Çünkü kurumlar yalnızca hizmet üreten yapılar değildir. Aynı zamanda toplumun değer anlayışını, adalet duygusunu ve güven ortamını etkileyen yapılardır. Bir kurum ne kadar güçlü, büyük veya zengin olursa olsun; eğer adalet, liyakat, şeffaflık ve sorumluluk ilkelerini kaybederse, toplumdaki güven duygusunu da zedeler.
Bu nedenle kurumların yalnızca sonuçlara değil, süreçlere de önem vermesi gerekir. “Ne elde ettik?” sorusu kadar, “Nasıl elde ettik?” sorusu da önemlidir. Başarı uğruna değerlerden vazgeçiliyorsa, orada gerçek bir başarıdan söz etmek mümkün değildir.
Eğitim kurumları yalnızca bilgi aktaran yerler olmamalıdır. İnsan yetiştirmeyi de hedeflemelidir. Çünkü çok şey bilen fakat sorumluluk duygusu taşımayan, başarılı fakat vicdanını kaybetmiş, yetenekli fakat ahlaki ölçülerden uzak bireylerin oluşturduğu bir toplumun geleceği güvenli değildir.
Aile ise bu dengenin en önemli başlangıç noktalarından biridir. Çocuklara yalnızca başarılı olmayı değil, insan olmayı da öğretmeliyiz. Kazanmayı öğretirken paylaşmayı, hak aramayı öğretirken başkasının hakkına saygı göstermeyi, özgür olmayı öğretirken sorumluluk taşımayı da öğretmeliyiz.
Belki de en temel sorunumuz şudur: Çocuklarımıza ve gençlerimize “Hayatta ne olacaksın?” sorusunu çok sık soruyoruz; fakat “Nasıl bir insan olacaksın?” sorusunu yeterince sormuyoruz.
Oysa meslek sahibi olmak önemlidir; fakat karakter sahibi olmak da önemlidir. Başarılı olmak kıymetlidir; fakat başarıyı hangi değerler üzerine kurduğumuz daha da kıymetlidir.
Maddi ve manevi dengelerin yeniden kurulması için büyük sözlerden önce küçük ama samimi adımlara ihtiyacımız var. Birey olarak kendimizi sorgulamak, aile içinde iletişimi güçlendirmek, toplum içinde dayanışmayı artırmak ve kurumlarda adaleti, liyakati ve güveni hâkim kılmak zorundayız.
Çünkü hiçbir toplum, yalnızca kanunlarla ayakta kalmaz. Kanunlar düzen sağlar; fakat toplumun ruhunu değerler oluşturur. Hiçbir ekonomi, insanların vicdanındaki boşluğu tek başına dolduramaz. Hiçbir teknoloji, kaybolan merhametin yerini tutamaz. Hiçbir başarı da insanın kendi iç dünyasında kaybettiği huzuru satın alamaz.
Bugün hepimizin kendimize dönüp sorması gerekiyor:
Neyi kaybediyoruz? Ne uğruna kaybediyoruz? Kazandığımız şeyler, kaybettiklerimize gerçekten değiyor mu?
Belki de değişim, dünyayı değiştirmek için büyük planlar yapmadan önce aynaya bakıp şu soruyu sorabilmekle başlayacaktır:
“Ben, şikâyet ettiğim bu bozulmanın neresindeyim ve düzelmesi için ne yapıyorum?”
Çünkü birey değişmeden toplum değişmez; toplum değişmeden kurumlar sağlıklı işlemez; kurumlar düzelmeden de ortak hayatımızda güven ve adalet kalıcı hâle gelmez.
Öyleyse yeniden dengeyi aramak zorundayız.
Maddi imkânlarımızı artırırken manevi değerlerimizi kaybetmeden…
Başarıya ulaşırken insanlığımızdan uzaklaşmadan…
Kendimizi düşünürken başkalarını unutmadan…
Özgürlük isterken sorumluluktan kaçmadan…
Geleceği inşa ederken geçmişten gelen değerleri bütünüyle terk etmeden…
Ve her şeyden önce, başkalarına sormadan önce kendimize sormalıyız:
Farkında mıyız?
Gerçekten kendimize soruyor muyuz?
Ve daha da önemlisi, verdiğimiz cevaplara göre yaşamımızı değiştirmeye hazır mıyız?
Saygılarımla
