Her öğrenci böyle bir durumla karşılaşmıştır: Önünde önemli bir sınav vardır ve öğrenci geceyi kahve veya enerji içecekleriyle uykusuz geçirerek ders çalışmaya zorlar. Ama bu gerçekten işe yarıyor mu? Herkesin bildiği gibi, uyku insan sağlığı ve beynin dinlenmesi için önemli bir faktördür. Bu nedenle, uykusuzluk beynin bilişsel işlevini ve hafızayı zayıflatır. (Mohammad A Khan et al. Neurosciences (Riyadh). 2023 Apr.)

Uykunun Yeni Bilgilerin Alınmasındaki Rolü
Uyku süreci, yeni bilgilerin alınması için önemlidir. Bu nedenle, gün içinde öğrendiğimiz bilgiler hipokampüste depolanır. Uyku sürecinde, hipokampüsün işlevi yenilenir, kendini onarır ve tekrar bilgi almaya hazırlanır. Ancak, uyku yoksunluğu çektiğimizde, hipokampüsün kendini yenileme süreci tamamlanmaz, bu nedenleöğrenme oranı %40 daha düşük olur. (Гиппокамп // Физиология человека / под ред. В. М. Покровского, г. Ф. Коротько) (Éléonore Pronier et al. Trends Neurosci. 2023 Nov.)

Uykunun Hafıza Konsolidasyonuna Etkisi
Bildiğimiz gibi, yeni öğrenilen bilgiler hipokampusta depolanır. Hipokampusun işlevi, uyku sırasında öğrendiğimiz değişiklikleri kısa süreli hafızadan uzun süreli hafızaya aktarmaktır. Uyku sırasında, hipokampustaki bilgiler aktive olur ve esas olarak neokortekse olmak üzere uzun süreli hafızaya aktarılır. Bu sürece konsolidasyon denir. Bir kişi uykusuz kaldığında, konsolidasyon süreci doğal olarak kesintiye uğrar ve yeni bilgiler kısa süreli hafızadan uzun süreli hafızaya aktarılamaz. Bu, uykusuz geçen bir gecenin ardından öğrendiğimiz bilgilerin neden unutulduğunu açıklar.(Marcus O Harrington, Melanie K Fleming, M Gareth Gaskell, Scott A Cairney Neuropsychologia, 109320, 2025)

Sinaptik plastisite nedir?
Nöronlar arasında sinaptik bağlantılar vardır. Yeni bilgiler öğrenilirken bu sinaptik bağlantılar güçlenir; bu sürece sinaptik plastisite denir. Sinaptik plastisite sadece uyanıkken değil, uyku sırasında da devam eder. Uyku sırasında önemli olan sinaptik bağlantılar güçlenir, gereksiz olanlar ise zayıflar. (Akihiro Goto et al. Neurosc Res. 2023 Apr.)

Uyku yoksunluğunun sonucu

Fareler üzerinde yapılan bir deney, 9 saatlik uyku yoksunluğu sırasında farelerin hipokampusundaki protein fonksiyon mekanizmasında olayların meydana geldiğini ortaya koymuştur. Böylece, kontrol ve uyku yoksunluğuna maruz kalan fareler arasında farklı fosforilasyon kategorilerine sahip 27 protein bulunmuştur. Bu, Parkinson, Alzheimer ve Huntington gibi hastalıklar için temel oluşturmaktadır. (Mengting Xu, Xinyue Liu, Qianqian Wang, Yunping Zhu, Chenxi Jia, Molecular Omics 18 (7), 677-685, 2022)

1970 ile 2020 yılları arasında yapılan çalışmalar,
bilgi öğrenmeden önce uyku yoksunluğunun, öğrenmeden sonra uyku yoksunluğundan daha zararlı olduğunu göstermiştir. Hem öğrenmeden önce hem de sonra uyumanın, bilgilerin daha iyi hatırlanmasına yol açtığı kanıtlanmıştır. (Chloe R Newbury,

Rebecca Crowley, Kathleen Rastle, Jakke lamminen, Psychological bulletin 147 (11),

1215, 2021)

Uyku sadece vücudumuz ve beynimiz için bir dinlenme değil, aynı zamanda hafızamızın yeniden inşa edilmesine ve onarılmasına neden olan önemli bir nörofizyolojik süreçtir.