Nöroblastom çocukluk çağında görülen en sık ekstrakraniyal solid tümördür ve tüm çocukluk çağı kanserlerinin yaklaşık %10’unu, pediatrik kanser ölümlerinin ise %15’ini oluşturmaktadır. Nöroblastom sempatik sinir sisteminin nöral krest kökenli öncü hücrelerinden gelişir ve primer tümörler çoğunlukla adrenal bezde, retroperitoneal bölgede ve toraksta saptanır. Dikkat çekici olarak bu hastaların %50’sinden fazlasında tanı anında metastatik hastalık mevcuttur. Genel olarak 5 yaşın altındaki küçük çocuklarda görülür ve tanı konulduğundaki ortalama yaş sıklıkla 18–22 ay arasındadır.
Düşük ve orta riskli nöroblastom hasta grupları en iyi prognoza sahiptir ve bu gruplarda 5 yıllık genel sağkalım oranı %95’e kadar ulaşabilmektedir. Ancak dikkat çekici olarak tüm nöroblastom hastalarının yaklaşık %40’ı yüksek riskli hastalığa sahiptir ve bu grubun prognozu oldukça kötüdür. 1970 ve 1980’li yıllarda nöroblastoma tedavisinde multimodal tedavi yaklaşımları benimsenmeye başlamıştır. Bu dönemde, cerrahi rezeksiyon, radyoterapi ve kemoterapi kombinasyonları sistematik olarak uygulanmaya başlanmıştır. Bu yıllarda yüksek risk grubu hastalarda sağkalım oranı %20’nin altındaydı. 1990’larda risk sınıflamasının yapılmaya başlanması, 2000’lerin başında tedaviye otolog naklin eklenmesi ile genel sağkalım oranları yüksek risk grubunda %50 lere kadar çıkmıştır. 2015 yılında FDA (Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi) tarafından nöroblastoma tedavisinde anti-GD2 immünoterapisi (Dinutuximab) onaylanmıştır ve standart tedaviye girmiştir. Dinutuximabın tedaviye eklenmesiyle yüksek riskli hastalarda sağkalım oranları %46’dan %66’ya çıkmıştır. Sağkalımı daha da artırmak amacıyla dinutuksimab-beta ile IL-2 (interlökin-2) kombinasyonu da denenmiştir. Ancak bu yaklaşım daha yüksek toksisiteye yol açmış ve ne yazık ki tedavi sonuçlarını iyileştirmemiştir.
Nöroblastoma hücrelerinin yüzeyinde yoğun olarak eksprese edilen GD2 gangliozidi (disialogangliosid) hedefe yönelik tedavilerin çıkış noktası olmuştur. Nöroektodermal kökenli hücrelerde yüksek yoğunlukta bulunur ve tümör hücresinin büyüme ve hayatta kalma sinyallerine aracılık eder. GD2’yi hedefleyen dinutuximabın en büyük avantajı klasik kemoterapilerde sıkça rastlanan miyelosüpresyon ve ciddi enfeksiyon risklerine yol açmamasıdır. Buna karşın dinutuximab tedavisinde en belirgin yan etki antikorun sinir uçlarındaki GD2’ye bağlanmasına bağlı gelişen nöropatik ağrıdır. Ancak bu yan etki klinik yönetimle (opioidler ve gabapentinoidler) kontrol altına alınabilir düzeydedir. Daha da önemlisi uzun vadeli takip verileri dinutuximab tedavisinin geç dönem organ toksisitesi (özellikle kalp ve böbrek üzerine) açısından standart kemoterapiye göre çok daha düşük risk içermesidir.
25 kasım 2020 de FDA tarafından onaylanan diğer bir anti-GD2 hedeflenmiş tedavi ilacı Naxitamab (Danyelza)’dır. Önceki anti-GD2’yi hedefleyen ilaçlardan farklı olarak relaps/refrakter, özellikle kemik ve kemik iliği tutulumu olan hastalarda kurtarma tedavisi olarak onay almış olmasıdır. Naxitamab laboratuvar ortamında nöroblastom hücrelerine karşı sitotoksik (hücre öldürücü) aktivite göstermiştir. Ayrıca ileri evre ve tedaviye dirençli nöroblastom hastalarında %34 ile %45 arasında objektif yanıt oranı elde edilmiştir.
Nöroblastomada çok sayıda genetik değişiklik bulunmaktadır ve bunların bazıları ilaçla hedeflenebilecek potansiyel moleküler hedefler olarak araştırılmaktadır. Hastaların yaşam süresini ve yaşam kalitesini artırmak amacıyla çok sayıda klinik çalışma devam etmektedir. Ayrıca çeşitli hedefe yönelik tedavilerin ve bu tedavilerin kombinasyonlarının etkilerini değerlendiren deneysel çalışmalar da sürdürülmektedir.
Kaynaklar
1. Anderson J, Majzner RG, Sondel PM. Immunotherapy of Neuroblastoma: Facts and Hopes. Clin Cancer Res. 2022;28(15):3196-3206.
2. Ponzoni M, Bachetti T, Corrias MV, et al. Recent advances in the developmental origin of neuroblastoma: an overview. J Exp Clin Cancer Res. 2022;41(1):92.
3. Gerges A, Canning U. Neuroblastoma and its Target Therapies: A Medicinal Chemistry Review. ChemMedChem. 2024;19(9):e202300535.
4. Dalianis T, Lukoseviciute M, Holzhauser S, Kostopoulou ON. New Approaches Towards Targeted Therapy for Childhood Neuroblastoma. Anticancer Res. 2023;43(9):3829-3839.
5. AlKhazal A, Chohan S, Ross DJ, Kim J, Brown EG. Emerging clinical and research approaches in targeted therapies for high-risk neuroblastoma. Front Oncol. 2025;15:1553511.
