Psiko-duygusal stres ile bruksizm arasındaki ilişki
Modern yaşam tarzının ayrılmaz bir parçası haline gelmiş psiko-duygusal stres, insan vücudunda yalnız psikolojik değil, aynı zamanda somatik değişikliklere de yol açar. Bu değişiklikler bazen belirgin klinik belirtilere, bazen ise birey tarafından uzun süre fark edilmeyen fonksiyonel bozukluklarla birlikte görülür. Bu bozukluklardan biri de parafonksiyonel bir aktivite olarak kabul edilen bruksizmdir.
Bruksizm, dişlerin istemsiz olarak sıkılması veya birbirine sürtülmesi ile karakterize edilen bir fonksiyonel bozukluktur ve özellikle stresli yaşam koşullarında daha sık ortaya çıkar. Sonuç olarak, diş aşınması, dişlerde hassasiyetin artması, çatlaklar ve kırıklar, temporomandibüler eklem disfonksiyonu ve kas ağrıları ortaya çıkar. Uzun süreli bruksizm, dişlerin fonksiyonel ve estetik yapısına ciddi zarar verir ve çiğneme verimliliğini azaltır. Son yıllarda yapılan bilimsel çalışmalar, psiko-duygusal gerginliğin merkezi sinir sistemi üzerinden kas aktivitesini artırarak çiğneme kaslarının tonusunu yükselttiğini ve bunun da bruksizmin oluşumunda önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Bu açıdan, psiko-duygusal stres ile bruksizm arasındaki ilişkinin araştırılması, yalnız diş hekimliği sorunlarının değil, aynı zamanda bireyin genel psikosomatik sağlığının daha derinlemesine anlaşılması açısından büyük önem taşımaktadır.
Stresli yaşam olayları bir dizi psikolojik değişikliğe yol açabilir. Psikolojik ve psikosomatik semptomlar, kaygı, depresyon, periyodik baş ağrıları ve ağız boşluğu disfonksiyonları ile ilişkilidir. Bruksizm, adeta sürekli çalışan bir mekanizma gibi işlev görür; çünkü vücudun anormal işleyişinden kaynaklanan semptomların şiddetlenmesi, stres düzeyini artırır ve bunun sonucunda kas tonusu yükselir, dişlerin gıcırdamasına yol açar. Stresli durumlar ve ruhsal hastalıkların, oklüzal parafonksiyonlar ve temporomandibüler bozuklukların gelişimine yol açtığı genel olarak kabul edilmektedir. Paulina Wilmont ve arkadaşları tarafından yapılan araştırma, stresin uyku bruksizmi ile ilişkili olabileceği yönündeki genel görüşü doğrulamıştır. Diğer yapılan araştırmalar, bruksizm ile stres deneyimi, yaş, cinsiyet, iş rolü ve mesleki sağlık arasındaki ilişkiyi incelemiştir. Belirli bir iş türüne bakılmaksızın, algılanan stresin uyku bruksizmi ile ilişkili olduğu ve sık bruksizm yapan kişilerin daha fazla stres yaşadığı ortaya konmuştur. Kronik stres ve buna bağlı vücut tepkileri, çiğneme kasları da dahil olmak üzere kas gerginliğine ve ağrıya yol açabilir. Bunun yanı sıra, stresin yol açtığı bu tepkiler, kendi başına bir dizi nöromüsküler bozukluğa neden olabilir. Ayrıca kontrolcü, kompulsif ve agresif davranış eğiliminde olan kişiler, bruksizmi daha sık geliştirmektedir.
Yapılan araştırmalar, hem moleküler hem de sistem düzeyinde cinsiyetler arasında farklılıklar olduğunu ortaya koymuştur; bu durum, kadınlarda strese karşı endokrin, duygusal ve uyanıklık tepkilerinin artmasına yol açabilir. Buna karşın, kadınların erkeklere göre daha yüksek kortizol seviyelerine sahip olmalarına rağmen hafıza bozukluklarına daha az duyarlı oldukları ve bu nedenle stresi daha iyi yönetebildikleri gösterilmiştir.
Sonuç olarak, psiko-duygusal stres ile bruksizm arasında önemli ve çok düzeyli bir ilişki bulunmaktadır. Özellikle, uyku bruksizmi olan bireylerde kortizol gibi stres biyobelirteçlerinin seviyeleri yüksek olarak gözlemlenmekte ve bu durum, psiko-duygusal gerginliğin fizyolojik yansımasını açıkça göstermektedir. Stresin yönetilmesi ve uyku kalitesinin iyileştirilmesi, bruksizmin önlenmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Böylece, psiko-duygusal stres ile bruksizm arasındaki bu tür bağlantı, yalnız diş sağlığı için değil, aynı zamanda psikolojik refah için de önemli bir gösterge olabilir ve kapsamlı bir yaklaşım gerektirir. Ayrıca, uyku bruksizminin yalnız stresle değil, aynı zamanda kaygı ile de ilişkili olduğu kanıtlandığından ve bunun uykusuzluk gibi uyku bozukluklarıyla örtüştüğü belirtilmiş olduğundan, daha fazla araştırma yapılmalıdır.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır. Kişisel sağlık sorunlarınız için lütfen bir hekime başvurunuz.
Referanslar:
1. Is There Association Between Stress and Bruxism? A Systematic Review and Meta-Analysis. 2020 Dec 7:11:590779.doi:10.3389/fneur.2020.590779.eCollection 2020.
2. Relationship between Sleep Bruxism, Perceived Stress, and Coping Strategies. 2019 Sep 1;16(17):3193. doi: 10.3390/ijerph16173193.
3. American Academy of Sleep Medicine . International Classification of Sleep Disorders. 3rd ed. American Academy of Sleep Medicine; Darien, IL, USA: 2014.
4. Kuhn M, Türp JC. Risk factors for bruxism. Swiss Dent. J. (2018) 128:118–24. - PubMed
