Kardiyovasküler hastalıklarla periodontit arasındaki ilişki: İnflamatuar kaskad açısından analiz
Kardiyovasküler hastalıklar ve periodontit, modern tıbbın ve diş hekimliğinin en güncel sorunlarından sayılmakta olup, uzun süre birbirinden bağımsız patolojiler olarak değerlendirilmiştir. Ancak son 10 yılda yapılan epidemiyolojik ve moleküler araştırmalar, bu iki hastalık arasındaki ilişkinin sadece istatistiksel bir rastlantı olmadığını, aynı zamanda ortak inflamatuar mekanizmalar üzerinden şekillenen karmaşık biyolojik süreçler olduğunu göstermiştir. Özellikle kronik periodontitin yol açtığı sürekli inflamasyonun, sistemik dolaşım aracılığıyla kardiyovasküler sistemi etkilemesi, bilim camiasının dikkatini çekmiştir. Öncelikle gelin, periodontit kavramına bir başlangıç yapalım!
Periodontit genellikle "sadece diş eti problemi" olarak kabul edilse de, aslında bu hastalık sessiz ve sistemik etkileri olan kronik bir inflamatuar süreçtir. Ağız boşluğu, insan organizmasının çevre ile en yoğun temas halinde olan bölgelerinden biri olduğu için, burada meydana gelen inflamasyon yalnızca lokal dokularla sınırlı kalmaz. Periodontal dokularda sürekli aktif kalan bağışıklık yanıtı mekanizmaları, organizmada uzun süreli inflamatuar bir yük oluşturur ve bu yük zamanla sistemik dengeyi bozar. İşte bu özellik, periodontiti yalnız diş hekimliği açısından değil, aynı zamanda genel tıp açısından da önemli bir hastalık düzeyine yükseltir.
Ağız sağlığının kalp-damar sağlığı üzerindeki etkisi, kardiyovasküler hastalıklarla periodontit arasındaki neden-sonuç ilişkisini belirlemek için çeşitli yollarla açıklanabilir. Diş etinde genellikle S. sanguis, S. mutans, S. oralis, A. odontolyticus, V. parvula gibi birçok mikrop bulunmaktadır. Zayıf ağız hijyeni, plak oluşumu veya herhangi bir durum diş eti iltihabını tetikler; bu da mikrop yapısını gram-negatif basillere ve P. gingivalis, T. denticola, C. rectus, P. intermedia gibi anaeroblara dönüştürür. Bakteriyel kolonizasyon, inflamasyonu daha da şiddetlendirir; bu durum diş eti sulkusunun derinleşmesine ve periodontal ceplerin oluşmasına, ayrıca destekleyici dokuların ve alveolar kemiğin kaybına yol açar. Sonuç olarak, periodontit, bakteriler veya inflamasyon mediyatörleri tarafından tetiklenebilen sistemik inflamasyona yol açar. Bakterilerin, bakteriyel endotoksinlerin translokasyonu ve IL-1, IL-6, IFN-gamma, TNF-alfa, CRP, fibrinojen gibi inflamasyon belirteçlerinin artışı, felaket yolunun başlangıcını oluşturur. Mikroplar ve lipopolisakkaritler gibi bakteriyel endotoksinler, inflamasyon mediyatörleri ve pro-trombotik faktörlerin serbest bırakılmasına neden olur; bu da aterosklerotik plakların ve ilerlemenin miyokard enfarktüsü riskini artırır.
Çesnikyeviç-Guzik ve diğerlerinin liderliğinde 2019 yılında yapılan araştırmada, periodontit ile ilişkili spesifik lokuslarda tek nükleotid polimorfizmlerinin (SNP) analizi, Mendel’in rastgele seçimi yöntemiyle kan basıncı fenotipleri ile anlamlı bir ilişkisi olduğunu ortaya koydu. Periodontal sondalama derinliği ve sondalama sırasında kanama, yüksek duyarlılıklı CRP ve TNF-alfa gibi biyobelirteçlerin değerlendirilmesinin yanı sıra, yapılan temel periodontal testlerdi. Bu biyobelirteçler, tedavi edilmemiş periodontitli hastalarda artan sistemik inflamasyonun önemli göstergeleri olarak hizmet etmiştir.
Yapılan bu keşif, erken periodontal müdahalenin önemini vurgular ve sağlık çalışanlarını, periodontal sağlığı genel refahın ayrılmaz bir parçası gibi kabul ederek ağız sağlığını profilaktik kardiyovasküler sağlık çerçevelerine entegre etmeye çağırır. Damar hücrelerinin adezyon molekülü-1 (VCAM-1) ve hücreler arası adezyon molekülü-1 (ICAM-1) gibi inflamasyon biyobelirteçlerinin seviyesinin azalması, periodontal müdahale sonrası sistemik inflamasyonun azaldığını gösterir. Matris metalloproteinazlar (MMP) ve miyeloperoksidaz (MPO) gibi spesifik biyobelirteçler, periodontal inflamasyon ile damar hasarı arasında potansiyel bir ilişki olduğunu göstermiştir. Aynı zamanda çözünür hücreler arası adezyon molekülü-1 (sICAM-1) ve plazminojen aktivatör inhibitörü-1 (PAI-1), periodontal hastalığı karotid plak alanı ile ilişkilendirdi.
Sonuç olarak, seçilen makalelerin sistematik analizi, kardiyovasküler hastalıklarla periodontal sağlık arasında anlamlı derecede pozitif bir ilişkinin olduğunu ortaya koymuştur. Periodontal tedavilerin kalp sağlığı üzerindeki uzun vadeli etkilerini ve spesifik genetik belirteçleri araştırmak, kişiselleştirilmiş önleyici stratejiler için yol açabilir. Diş hekimliği ve kardiyovasküler uzmanlar arasındaki iş birliği, ileri araştırma yöntemleriyle birlikte, bu hastalıklar arasındaki ilişkilerin derinlemesine anlaşılması için önemlidir. İlerledikçe, sürekli araştırma çabaları tedavilerin geliştirilmesi ve genel hasta refahının artırılması için çok önemlidir. Bu alanda araştırma yaparken cinsiyet, sigara kullanımı ve diğer birçok karışık faktör dikkate alınmalıdır.
Referanslar:
1. Leung TJ, Nijland N, Gerdes VE, Loos BG. Prevalence of Periodontal Disease among Patients at the Outpatient Clinic of Internal Medicine in an Academic Hospital in The Netherlands: A Cross-Sectional Pilot Study. Journal of Clinical Medicine. 2022; 11: 6018. doi: 10.3390/jcm11206018
2. Periodontitis is associated with endothelial dysfunction in a general population: a cross-sectional study. Holtfreter B, Empen K, Gläser S, et al. PLoS One. 2013;8:0. doi: 10.1371/journal.pone.0084603.
3. Risk of incident cardiovascular disease in people with periodontal disease: a systematic review and meta-analysis. Larvin H, Kang J, Aggarwal VR, Pavitt S, Wu J. Clin Exp Dent Res. 2021;7:109–122. doi: 10.1002/cre2.336.
4. Periodontal disease and coronary heart disease incidence: a systematic review and meta-analysis. Humphrey LL, Fu R, Buckley DI, Freeman M, Helfand M. J Gen Intern Med. 2008;23:2079–2086. doi: 10.1007/s11606-008-0787-6.
5. Association between periodontitis and peripheral artery disease: a systematic review and meta-analysis. Yang S, Zhao LS, Cai C, Shi Q, Wen N, Xu J. BMC Cardiovasc Disord. 2018;18:141. doi: 10.1186/s12872-018-0879-0.
6. Gul H, Imtiaz A, Sharif S, Ali A, Rehman S, Bashir A. Relationship between Cardiovascular Diseases and Periodontal Disease – A Systematic Review. Life and Science. 2025; 6(2): 274-283.
7. Casual association between periodontitis and hypertension: evidence from Mendelian randomization and a randomized controlled trial of non-surgical periodontal therapy. 2019 Nov 1;40(42):3459-3470. DOI: 10.1093/eurheartj/ehz646
