Giriş
Aşılar modern tıbbın en etkili koruyucu sağlık uygulamalarından biridir. Dünya Sağlık Örgütü tarafından aşı tereddüdü küresel sağlık için en önemli tehditlerden biri olarak tanımlanmaktadır (World Health Organization, 2014). 2019 yılı küresel sağlık tehditleri raporuna göre aşılar her yıl yaklaşık 2–3 milyon insanın hayatını kurtarmaktadır (World Health Organization, 2019). 1980–2023 yılları arasında aşılama programlarının milyonlarca ölümü önlediği Lancet analizinde gösterilmiştir (Haeuser ve ark., 2025).
Aşı Tereddüdünün Güncel Boyutu
COVID-19 pandemisinin çocukluk çağı bağışıklama programları üzerindeki etkisini inceleyen çalışmalar, pandemi döneminde rutin aşı uygulamalarında belirgin azalma olduğunu göstermiştir (Spencer ve ark., 2022). Aşılama oranlarındaki düşüş, kızamık gibi aşı ile önlenebilir hastalıkların yeniden artışına zemin hazırlamıştır (Haeuser ve ark., 2025).
Aşılarla İlgili Yaygın Mitler ve Bilimsel Gerçekler
1. Aşılar Otizme Neden Olur mu?
Meta-analizler ve geniş kohort çalışmaları MMR aşısı ile otizm arasında nedensel ilişki bulunmadığını açıkça göstermiştir (Taylor ve ark., 2014; Jain ve ark., 2015).
2. Aşılar Kısırlığa Yol Açar mı?
COVID-19 aşıları ve fertilite arasındaki ilişkiyi inceleyen prospektif kohort çalışmaları fertilite üzerinde olumsuz etki saptamamıştır (Wesselink ve ark., 2022). HPV aşısı ile infertilite arasında da anlamlı ilişki gösterilmemiştir (Schmuhl ve ark., 2020).
3. Aşı Bileşenleri Kronik Hastalıklara Neden Olur mu?
Alüminyum adsorbe aşılar ile kronik hastalıklar arasındaki ilişkiyi inceleyen ulusal kohort çalışması anlamlı risk artışı göstermemiştir (Andersson ve ark., 2025).
4. Hastalıklar Azaldıysa Aşıya Gerek Var mı?
Bulaşıcı hastalıkların azalmasının temel nedeninin aşılama programları olduğu epidemiyolojik analizlerde gösterilmiştir (Haeuser ve ark., 2025; Talbird ve ark., 2022).
Aşı Tereddüdünün Etiyolojisi
Aşı tereddüdü multifaktöriyel bir süreçtir (Larson ve ark., 2014). Bireysel faktörler arasında güvenlik endişeleri ve risk algısının yanlış değerlendirilmesi yer almaktadır. Toplumsal düzeyde sosyal medya kaynaklı yanlış bilgiler ve sosyokültürel faktörler etkili olmaktadır. Sistem düzeyinde ise sağlık sistemine güvensizlik önemli rol oynamaktadır.
Halk Sağlığı Açısından Önemi
Aşılama yalnızca bireysel değil toplumsal koruma sağlar. Çocukluk çağı bağışıklama programlarının hastalık yükünü belirgin şekilde azalttığı gösterilmiştir (Talbird ve ark., 2022). Aşılama oranlarının düşmesi salgın riskini artırmaktadır (Haeuser ve ark., 2025).
Kontrendikasyonlar
Gerçek tıbbi kontrendikasyonlar sınırlıdır. Önceki dozda gelişen anafilaktik reaksiyonlar ve ağır immün yetmezlik durumları temel kontrendikasyonlardır. Hafif üst solunum yolu enfeksiyonları genellikle aşıya engel değildir. Yanlış kontrendikasyon algısı gereksiz aşı ertelemelerine yol açabilmektedir.
Sonuç
Bilimsel veriler aşıların güvenli ve etkili olduğunu açık şekilde ortaya koymaktadır (Haeuser ve ark., 2025; Talbird ve ark., 2022). Sağlık politikalarında kanıta dayalı iletişim stratejileri geliştirilmesi gerekmektedir. Aşı tereddüdü ile mücadelede sağlık çalışanlarının aktif rolü temel öneme sahiptir.
Kaynakça
Andersson NW, Svalgaard IB, Hoffmann SS, Hviid A. Aluminum-adsorbed vaccines and chronic diseases. Ann Intern Med. 2025.
Haeuser E, Byrne S, Nguyen J, et al. Global, regional, and national trends in routine childhood vaccination coverage from 1980 to 2023. Lancet. 2025;406:235-260.
Jain A, Marshall J, Buikema A, et al. Autism occurrence by MMR vaccine status. JAMA. 2015;313:1534-1540.
Larson HJ, Jarrett C, Eckersberger E, et al. Understanding vaccine hesitancy. Vaccine. 2014;32:2150-2159.
Schmuhl NB, Mooney KE, Zhang X, et al. HPV vaccination and infertility. Vaccine. 2020;38:4038-4043.
Spencer N, Markham W, Johnson S, et al. Impact of COVID-19 pandemic on childhood vaccination. Vaccines. 2022;10:1013.
Talbird SE, Carrico J, La EM, et al. Impact of routine childhood immunization. Pediatrics.
2022;150:e2021056013.
Taylor LE, Swerdfeger AL, Eslick GD. Vaccines are not associated with autism: metaanalysis. Vaccine. 2014;32:3623-3629.
Wesselink AK, Hatch EE, Rothman KJ, et al. COVID-19 vaccination and fertility. Am J Epidemiol. 2022;191:1383-1395.
World Health Organization. Report of the SAGE Working Group on Vaccine Hesitancy. WHO; 2014.
World Health Organization. Ten threats to global health in 2019. WHO; 2019.
