-Antibiotik bağımlılığı nedir?
-Her enfeksiyonda antibiotik kullanmak ne kadar doğru?
-Antibiyotik direnci nasıl gelişir ve insan sağlığına etkisi nedir?
Antibiyotiği ilk kez 1928 yılında Alexander Fleminq labaratuvarda Staphylococcus kolonileri bulunan bir petri kabında, tesadüfen Penicilium küfünün bakterileri yok ettiğini gözlemlemedi ve Penisilin’i keşf etdi ama maddeyi saflaştırmayı ve seri üretime uygun hale getirmeyi başaramadı. Ancak 1940’lı yıllarda Howard Florey ve Ernst Boris Chain Penisilini saflaştırarak klinik kullanıma uygun hale getirdiler.
Modern tıbbın en önemli keşflerinden biri sayılan antibiyotikler, geçmişte ölümcül sayılan bir çok enfeksiyonun kontrol altına alınmasını sağlamıştır. Bu ilaçlar, bakteriyel enfeksiyonları tedavi etmek veya çoğalmasını engellemek amaçlı kullanılan ilaçlardır.
Ancak önemli bir nokta vardır: Antibiyotikler yalnızca bakteriyel enfeksiyonlarda etkilidir.
Günümzde grip, soğuk algınlığı, nezle ve çoğu boğaz enfeksiyonları gibi viral hastalıklara karşı hiçbir etkisi olmamasına rağmen antibiyotiklerin toplumda sıkça ve bilinçsiz şekilde kullanıldığı görülmektedir.Bu durum zamanla hem bireysel hemde hem de toplumsal sağlık açısından ciddi riskler doğurmaktadır.
Antibiyotik bağımlılığı nasıl gelişir?
Antibiyotik bağımlılığı, çoğu zaman fark edilmeden gelişen bir süreçtir. Kişi her boğaz ağrısında, her ateş yükselmesinde ya da hafif bir enfeksiyonda antibiyotiğe başvurduğunda, zamanla bu ilaca karşı psikolojik ve alışkanlık düzeyinde bir yönelim oluşur. Özellikle reçetesiz antibiyotik kullanımı, tedavinini yarım bırakılması ve “geçen sefer iyi gelmişti” düşüncesi bu süreci hızlandırmaktadır.Bilinçsiz kullanımın en tehlikeli sonucu ise antibiyotik direncinin gelişmesidir. Bakteriler gereksiz ve sık maruziyyet sonucu ilaca karşı savunma mekanizmaları geliştirir ve bu durumda daha önce etkili olan antibiyotikler artık işe yaramaz hale gelir. Bu durum literatürde “antibiyotik direnci” olarak tanımlanır.
Antibiyotik direnci yalnızca bireyi değil, tüm toplumu etkileyen bir halk sağlığı problemidir.Dünya sağlık örgütü”ne göre antibiyotik direnci her yıl milyonlarca insanın hayatını tehdit etmektedir.
Peki bu direnç nedenmi tek bireyi değil toplumu da tehdit eder?
Enfeksiyonlar uzun sürer, hastanede yatış süresi artar, daha güçlü ve yan etkisi fazla ilaçlara ihtiyaç duyulur, tedavi maliyetleri yükselir ve bunun gibi bir çok problemler ortaya çıkar. Bunun için antibiyotik direnci, modern tıbbın karşı karşıya olduğu en büyük tehditlerden biri olarak kabul edilmektedir.
Antibiyotik bağımlılığı hastanı hem klinik hem de davranışsal açıdan etkiler. Antibiyotiklerin irrasiyonel kullanımı, bakterilerin adaptasiyon mekanizmalarını aktiv ederek direnç gelişimine zemin sağlar. Bu direnç;Gen mutasyonları, plazmid aracılı gen transferi ve beta-laktamaz gibi enzim üretimi yoluyla ortaya çıka bilir. Farmakodinamik ve farmakokinetik pirensiplere uygun olmayan dozlama, subterapötik ilaç düzeyleri oluşturarak bakterilerin hayatta kalmasına ve direnç geliştirmesine katkıda bulunur ve bu durum bireysel tedavi başarısızlığına değil, aynı zamanda toplum düzeyinde antimikrobiyal etkinliğin azalmasına yol açar.
Bu direncin mikrobiyota üzerindeki etkileri;immun sistem regülasyonun bozulmasına, bağırsak florasının bozulmasına, alerjik reaksiyonlara, karaciğer ve böbrek toksisitesine, Gastrointestinal problemlere ve fırsatçı enfeksiyonlara (örneğin Clostridioides difficile enfeksiyonu) zemin yaratır.
Antibiyotik gelişmiş tıbbın en güçlü terapötik ajanları arasında yer almaktadır bunun için çözümsel olarak hekim farkındalığı, reçete denetimi ve ulusal antimikrobiyal kontrol politikalarının güçlendirilmesi gerekir.
Referanslar:
1.World Health Organization (WHO). Antimicrobial resistance reports.
2.Stuart B. Levy. “The Antibiotic Paradox: How Misuse of Antibiotics Destroys Their Curative Powers.”
3.Ramanan Laxminarayan. Global antibiotic resistance research.
4.Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Antibiotic Use and Resistance Data.
5.The Lancet. Global burden of antimicrobial resistance studies.
6.European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Antimicrobial resistance surveillance in Europe.
7.PubMed. National Library of Medicine – Antimicrobial resistance studies.
