Son yıllarda yapılan nörogörüntüleme çalışmaları, günde ortalama 3–4 saat ve üzeri yoğun telefon kullanımının, beynin dikkat ve duygu düzenlemeden sorumlu bazı ağlarıyla ilişkili değişikliklerle bağlantılı olabileceğini ortaya koyuyor.
Araştırmalarda özellikle “salience network” (önemlilik ağı) olarak adlandırılan sinir ağı dikkat çekiyor. Bu ağ, beynin hangi uyaranların önemli olduğuna karar vermesini sağlıyor; dikkatin yönlendirilmesi, duygusal tepkilerin düzenlenmesi ve dürtü kontrolü gibi temel işlevlerde rol oynuyor.
Beynin Hangi Bölgeleri Etkileniyor?
Manyetik rezonans görüntüleme (MRI) ve fonksiyonel MRI (fMRI) yöntemleriyle yapılan çalışmalarda, yoğun ekran kullanımı olan bireylerde salience network’ün merkezinde yer alan bazı bölgelerde:
• Daha düşük beyin hacmi
• Daha düşük fonksiyonel aktivite
gözlemlenebildiği bildirildi.
Bu bölgeler arasında:
• Anterior insula
• Anterior singulat korteks
öne çıkıyor. Bu alanlar, hem içsel sinyallerin (açlık, stres, duygu durumu) fark edilmesinde hem de dış uyaranlara verilen tepkilerin kontrolünde kritik öneme sahip.
Bilim Ne Diyor, Ne Demiyor?
Uzmanlar önemli bir noktaya özellikle dikkat çekiyor:
Bu bulgular nedensellik değil, ilişki gösteriyor. Yani mevcut veriler, telefon kullanımının doğrudan beyin hacmini küçülttüğünü kesin olarak kanıtlamıyor. Ancak yoğun ve kontrolsüz ekran kullanımının, dikkat ve duygu düzenleme sistemleriyle ilişkili beyin ağları üzerinde ölçülebilir etkilerle bağlantılı olabileceğine işaret ediyor.
Bir diğer önemli vurgu ise sürenin tek başına yeterli olmadığı yönünde. Telefonun nasıl ve ne amaçla kullanıldığı, bildirime maruz kalma sıklığı, uyku düzeni ve stres düzeyi gibi faktörler de bu ilişkide belirleyici rol oynuyor.
Uzmanlardan Ortak Uyarı
Nörobilimciler, özellikle sürekli bölünen dikkat, aralıksız bildirimler ve amaçsız kaydırma alışkanlıklarının, beynin “önemli olanı seçme” kapasitesini zorlayabileceğini belirtiyor. Buna karşılık, ekran süresinin sınırlandırılması, bildirimlerin azaltılması, kaliteli uyku ve fiziksel aktivite gibi önlemlerin beyin ağları üzerinde olumlu ve toparlayıcı etkiler gösterebileceği vurgulanıyor.
Sonuç
Bilimsel veriler, uzun süreli ve yoğun telefon kullanımının beynin dikkat ve duygu düzenleme ağlarıyla ilişkili bazı değişikliklerle bağlantılı olabileceğini gösteriyor. Ancak uzmanlar, bu bulguların korku diliyle değil, bilinçli teknoloji kullanımı için bir uyarı olarak değerlendirilmesi gerektiği görüşünde birleşiyor.
