Zatürre (Pnömoni) Nedir?

Zatürre (pnömoni), akciğer dokusunun mikroorganizmalar (bakteri, virüs veya nadiren mantarlar) tarafından enfekteolması sonucu gelişen ciddi bir solunum yolu hastalığıdır. Enfeksiyon hastane dışında geliştiğinde bu durum toplumda gelişen zatürre olarak adlandırılır.

Zatürre, dünya genelinde hastaneye yatış ve ölüm nedenleri arasında önemli bir yer tutmaktadır. Çoğu zaman basit bir üst solunum yolu enfeksiyonu gibi başlasa da, özellikle risk grubundaki bireylerde hızla ağırlaşabilir ve hayati tehlike oluşturabilir.

Zatürreye neden olan bazı bakteri ve virüsler kişiden kişiye bulaşabilir. Ancak zatürre her bulaşta mutlaka gelişmez. Bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde hastalık gelişme riski daha yüksektir. Öksürme, hapşırma ve yakın temas bulaş riskini artırır.

Zatürre; her yaş grubunda görülebilmesine rağmen özellikle yaşlı bireylerde, kronik hastalığı olanlarda, bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde daha ağır seyretmektedir.

Zatürre en sık aşağıdaki mikroorganizmalar nedeniyle gelişir:

• Bakteriler: En sık neden pnömokok adı verilen bakteridir.

• Virüsler: Grip (influenza) başta olmak üzere çeşitli solunum virüsleri.

• Atipik mikroorganizmalar: Legionella, Mycoplasma gibi etkenler.

Mikroorganizmalar genellikle solunum yoluyla akciğerlere ulaşır ve burada iltihaplanmaya yol açar.

Aşağıdaki gruplarda zatürre daha sık görülür ve daha ağır seyredebilir:

• 65 yaş ve üzerindeki bireyler

• Sigara kullananlar

• KOAH, astım gibi kronik akciğer hastalığı olanlar

• Kalp hastalığı, diyabet, böbrek veya karaciğer hastalığı bulunanlar

• Kanser hastaları

• Uzun süre kortizon veya bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar

• Alkol kullanım öyküsü olanlar

• Daha önce zatürre geçirmiş kişiler

Zatürre belirtileri kişiye ve hastalığın ağırlığına göre değişiklik gösterebilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Ateş, titreme, üşüme

• Öksürük (çoğu zaman balgamlı)

• Nefes darlığı

• Göğüs ağrısı (özellikle derin nefes alırken)

• Halsizlik ve yorgunluk

• İştahsızlık

• Çarpıntı

Yaşlı bireylerde zatürre her zaman ateşle seyretmeyebilir. Bunun yerine bilinç bulanıklığı, dalgınlık, ani davranış değişikliği, genel durum bozukluğu gibi belirtiler ön planda olabilir. Bu nedenle bu bulgular mutlaka ciddiye alınmalıdır.

Zatürre tanısı anamnez (öykü), fizik muayene, akciğer grafisi(röntgen) ile konulur.

Gerekli durumlarda akciğer tomografisi, kan testleri, balgam ve mikrobiyolojik incelemeler yapılabilir.

Tedavi hastalığın şiddetine ve hastanın genel durumuna göre planlanır:

• Hafif vakalar: Evde ağızdan antibiyotik tedavisi ile izlenebilir.

• Orta ve ağır vakalar: Hastaneye yatış, damardan ilaç ve oksijen tedavisi gerekebilir.

• Ağır seyirli hastalar: Yoğun bakım tedavisi gerekebilir.

Uygun tedavi başlandıktan sonra çoğu hastada 3–5 gün içinde ateş düşer ve genel durum düzelmeye başlar. Öksürük ve halsizlik birkaç hafta sürebilir. Tam iyileşme süresi kişiye göre değişiklik gösterebilir.

Çoğu hastada zatürre tamamen iyileşir ve kalıcı hasar bırakmaz. Ancak ağır geçirilen vakalarda, özellikle geç tanı konulan veya altta yatan akciğer hastalığı olan kişilerde uzun süreli solunum sorunları görülebilir.

Zatürre riskini azaltmak için alınabilecek önlemler şunlardır:

• Grip aşısı ve zatürre aşısı (özellikle risk grubundaki bireyler için)

• Sigaranın bırakılması

• El hijyenine dikkat edilmesi

• Kalabalık ve kapalı ortamlarda enfeksiyon önlemlerine uyulması

• Kronik hastalıkların düzenli takibi

Zatürre ile grip veya soğuk algınlığı arasındaki fark nedir?

Grip ve soğuk algınlığı genellikle üst solunum yollarını tutar ve daha hafif seyreder. Zatürre ise akciğer dokusunu etkileyen daha ciddi bir enfeksiyondur. Zatürrede yüksek ateş, nefes darlığı ve genel durum bozukluğu daha belirgindir ve çoğu zaman antibiyotik tedavisi gerektirir.

Zatürre tekrarlar mı?

Evet, zatürre tekrarlayabilir. Özellikle sigara içenler, kronik akciğer hastalığı olanlar ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde tekrar riski daha yüksektir. Koruyucu aşılar ve risk faktörlerinin kontrolü tekrarları azaltır.

Zatürre aşısı kimlere önerilir?

Zatürre aşısı özellikle 65 yaş ve üzerindeki bireylere, kronik kalp, akciğer, diyabet ve böbrek hastalarına ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişilere önerilmektedir.