Hepimiz hayatımızın bir anında bir kelimeyi bildiğimizi hissetmiş, fakat onu bir türlü söyleyememişizdir (Brown, 1991).
Anlam zihnimizdedir, kelimenin sesi neredeyse dudaklarımızdadır; ancak sözcük ortaya çıkmaz (Levelt, 2001).
Bu durum, nörobilimde “Tip of the Tongue” (TOT) fenomeni olarak adlandırılır ve hafızanın geçici bir erişim bozukluğunu temsil eder (APA, 2020).
TOT, belleğin tamamen kaybolması değil, kelimeye ulaşımda yaşanan kısa süreli bir aksaklıktır (Brown, 1991).
Beyin kelimenin anlamsal içeriğini hatırlayabilirken, fonolojik yani sesle ilişkili bileşene erişimde zorlanır (Levelt, 2001).
Bu durum, anlam ve ses bilgisinin beyinde farklı ama birbiriyle bağlantılı ağlarda işlendiğini göstermektedir (Nature Reviews Neuroscience, 2015).
Nörobiyolojik açıdan bakıldığında TOT sırasında temporal lob, prefrontal korteks ve dil ağları arasında geçici bir koordinasyon sorunu olduğu düşünülmektedir (Nature Reviews Neuroscience, 2015).
Beyin kelimeyi “bildiği” halde, doğru sinir yolunu kısa süreli olarak aktive edemez (PubMed, 2018).
Bu nedenle kişi kelimenin ilk harfini, hece sayısını ya da benzer sözcükleri hatırlayabilir; fakat asıl kelimeye ulaşamaz (Brown, 1991).
TOT, zihnin durup sessizce düşündüğü bir eşik anıdır.
Zorlandıkça kelimenin daha da uzaklaşması, bilinçli çabanın her zaman hafızayı hızlandırmadığını gösterir (APA, 2020).
Araştırmalar, dikkatin başka bir yöne çevrilmesinin ve zihinsel baskının azalmasının kelimenin kendiliğinden hatırlanmasını kolaylaştırdığını ortaya koymaktadır (PubMed, 2018).
Bilimsel çalışmalar, stres, yorgunluk ve bilişsel yük artışının TOT sıklığını artırdığını göstermektedir (Guyton & Hall).
Özellikle yoğun akademik süreçlerden geçen bireylerde bu durum daha sık görülmektedir (WHO, 2019).
Bu tablo, zihinsel yetersizlikten ziyade beynin aşırı uyarılmasına bağlı fizyolojik bir yanıt olarak değerlendirilmelidir (Nature Reviews Neuroscience, 2015).
TOT fenomeni yaşla birlikte daha sık görülse de, bu durum bilişsel gerilemeden çok kelime dağarcığının genişlemesiyle ilişkilidir (Brown, 1991).
Beyin daha fazla kelime arasından doğru olanı seçmeye çalıştığı için erişim süresi uzayabilir (Levelt, 2001).
Bu nedenle TOT, çoğu zaman bir eksiklik değil, bilişsel zenginliğin doğal bir sonucudur (APA, 2020).
Sonuç olarak Tip of the Tongue fenomeni, beynin kusuru değil, karmaşık yapısının bir yansımasıdır.
Zihin bazen susar; çünkü doğru kelimeyi bulmak için zamana ihtiyaç duyar (Nature Reviews Neuroscience, 2015).
Belki de bu sessizlikler, düşünmenin en insani ve en görünmeyen anlarıdır.

Standart Uyarı
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır. Kişisel sağlık sorunlarınız için lütfen bir hekime başvurunuz.

Kullanılan Bilimsel Kaynaklar
Brown, A. S. (1991). A Review of the Tip-of-the-Tongue Experience. Psychological Bulletin.
Levelt, W. J. M. (2001). Spoken Word Production. Proceedings of the National Academy of Sciences.
Nature Reviews Neuroscience – Dil, hafıza ve fonolojik işlemleme üzerine derlemeler.
Guyton & Hall – Tıbbi Fizyoloji.
PubMed – Tip of the Tongue fenomeni ve bilişsel erişim çalışmaları.
American Psychological Association (APA) – Bellek ve dil işlevleri raporları.
World Health Organization (WHO) – Stres ve bilişsel sağlık raporları.