Türkiye’de en fazla tüketilen içeceklerin başında gelen çayın kansızlık ve çarpıntıya neden olup olmadığı sıkça araştırılıyor. Uzmanlara göre çayın bu iki sağlık sorunuyla ilişkisi aynı mekanizmaya dayanmıyor.
Çay, bazı kişilerde içerdiği kafein nedeniyle doğrudan çarpıntıya yol açabilirken, yemeklerle birlikte ve aşırı tüketilmesi demir emilimini azaltarak uzun vadede kansızlık riskine katkıda bulunabiliyor.
Çay Kansızlık Yapar mı?
Çay tek başına doğrudan kansızlığa neden olan bir içecek olarak kabul edilmiyor. Ancak siyah çay ve yeşil çayda bulunan tanenler ile polifenoller, besinlerdeki demirin bağırsaklardan emilmesini azaltabiliyor.[1]
Bu etki özellikle bitkisel kaynaklı demirde daha belirgin görülüyor. Mercimek, nohut, kuru fasulye, ıspanak, tahıllar ve bazı sebzelerde bulunan demir, çayla birlikte tüketildiğinde daha düşük oranda emilebiliyor.
Çayın yemek sırasında veya yemeğin hemen ardından içilmesi, demir emilimi üzerindeki olumsuz etkiyi artırabiliyor.[2]
Yemekten Sonra Çay İçmek Kansızlık Yapar mı?
Yemekten hemen sonra çay içmek, tek başına herkeste kansızlık oluşturmaz. Ancak bu alışkanlık uzun süre devam ederse ve kişinin demir alımı zaten düşükse demir depolarının azalmasına katkıda bulunabilir.
Özellikle demir eksikliği bulunanların, yoğun adet gören kadınların, gebelerin, çocukların, ergenlerin, vejetaryenlerin ve veganların çayı öğünlerden ayrı tüketmesi öneriliyor.
Uzmanlar, çay ile ana öğün arasında en az bir saat bırakılmasının demir emilimi üzerindeki baskılayıcı etkiyi azaltabileceğini belirtiyor.[2]
Fazla Çay İçmek Çarpıntı Yapar mı?
Çayda bulunan kafein, sinir sistemini uyarıcı etkiye sahip. Bu nedenle fazla çay içmek bazı kişilerde kalp atışlarının hızlanmasına, göğüste vuruntu hissine, titremeye, huzursuzluğa ve çarpıntıya yol açabiliyor.[3]
Kafeine duyarlı kişilerde az miktarda çay bile çarpıntı hissi oluşturabilir. Koyu demlenmiş çayın peş peşe tüketilmesi ise alınan toplam kafein miktarını artırabilir.
Çayla birlikte kahve, enerji içeceği, kola veya kafein içeren başka ürünlerin tüketilmesi de çarpıntı riskini yükseltebilir.
Çay İçtikten Sonra Çarpıntı Neden Olur?
Çay içtikten kısa süre sonra başlayan çarpıntının en sık nedenlerinden biri kafein hassasiyetidir.
Kafein, bazı kişilerde kalp hızının artmasına ve kalp atışlarının daha belirgin hissedilmesine neden olabilir. Uykusuzluk, stres, açlık, susuzluk ve sigara kullanımı da çayın çarpıntı etkisini artırabilir.
Ancak her çarpıntı çaya bağlanmamalıdır. Kalp ritim bozuklukları, tiroit hastalıkları, kansızlık, bazı ilaçlar ve anksiyete de çarpıntıya neden olabilir.
Kansızlık Çarpıntı Yapar mı?
Demir eksikliği kansızlığı, çarpıntının önemli nedenlerinden biridir.
Kandaki hemoglobin seviyesi düştüğünde dokulara taşınan oksijen miktarı azalabilir. Kalp, bu açığı kapatmak için daha hızlı çalışmaya başlayabilir.
Bu nedenle kansızlıkta şu belirtiler görülebilir:
- Çarpıntı
- Halsizlik
- Çabuk yorulma
- Nefes darlığı
- Baş dönmesi
- Solukluk
- Baş ağrısı
- Konsantrasyon güçlüğü
Demir eksikliği ilerlediğinde kalp atışlarının hızlanması ve efor sırasında nefes darlığı daha belirgin hâle gelebilir.[4]
Çay Ne Zaman İçilmeli?
Demir emiliminin olumsuz etkilenmemesi için çayın yemekle birlikte değil, öğünden en az bir saat sonra içilmesi öneriliyor.
Demir eksikliği tanısı bulunan veya demir ilacı kullanan kişilerde bu sürenin daha uzun tutulması gerekebilir. Demir ilaçlarıyla birlikte çay ve kahve tüketilmemesi tavsiye ediliyor.
Demir içeren öğünlerin C vitamini kaynaklarıyla birlikte tüketilmesi ise demir emilimini artırabilir. Limon, portakal, mandalina, domates ve biber bu açıdan öne çıkan besinler arasında yer alıyor.
Günde Kaç Bardak Çay İçilmeli?
Çayın güvenli tüketim miktarı kişinin yaşı, sağlık durumu, kafein hassasiyeti ve gün içinde aldığı diğer kafein kaynaklarına göre değişebilir.
Çarpıntı, uykusuzluk, titreme veya mide rahatsızlığı yaşayan kişilerin çay miktarını azaltması, daha açık çay tercih etmesi ve akşam saatlerinde çay tüketmemesi yararlı olabilir.
Demir eksikliği bulunan kişilerin ise yalnızca çay miktarına değil, çayı hangi saatlerde içtiğine de dikkat etmesi gerekiyor.
Çarpıntı Ne Zaman Tehlikelidir?
Çay içtikten sonra oluşan kısa süreli ve hafif çarpıntı çoğu zaman kafein hassasiyetiyle ilişkili olabilir.
Ancak çarpıntıya göğüs ağrısı, bayılma, nefes darlığı, soğuk terleme, ciddi baş dönmesi veya düzensiz kalp atımı eşlik ediyorsa sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir.
Uzun süren halsizlik, solukluk ve çarpıntı şikâyetlerinde tam kan sayımı ve ferritin düzeylerinin değerlendirilmesi önem taşır.
Kaynaklar
[1] Delimont NM ve arkadaşları, The Impact of Tannin Consumption on Iron Bioavailability and Status: A Narrative Review.
[2] Ahmad Fuzi SF ve arkadaşları, A 1-h Time Interval Between a Meal Containing Iron and Consumption of Tea Attenuates the Inhibitory Effects on Iron Absorption.
[3] Hamad AKS ve arkadaşları, Caffeine and Arrhythmias: A Critical Analysis of Cardiovascular Responses and Arrhythmia Susceptibility.
[4] NHS Inform, Iron Deficiency Anaemia: Symptoms and Diagnosis.
[5] National Health Service, Iron Deficiency Anaemia.
