CAATSA nedir?”, “CAATSA yaptırımı ne demek?” ve “CAATSA yaptırımları Türkiye’yi nasıl etkiliyor?” soruları, özellikle savunma sanayii ve F-35 programı tartışmalarıyla birlikte yeniden gündeme geldi.
CAATSA, İngilizce “Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçeye “Amerika’nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası” olarak çevrilebilir. ABD tarafından 2017’de yürürlüğe konulan yasa, Rusya, İran ve Kuzey Kore gibi ülkelerle belirli savunma ve istihbarat alanlarında işlem yapan kişi, kurum veya ülkelere yaptırım uygulanmasına imkân tanır.
Türkiye açısından CAATSA süreci, Rusya’dan satın alınan S-400 hava savunma sistemi nedeniyle başladı. ABD, Türkiye’nin S-400 alımını NATO savunma mimarisi ve F-35 savaş uçağı programı açısından riskli gördü. Bu süreç sonunda Türkiye, F-35 programından çıkarıldı ve 2020 yılında Savunma Sanayii Başkanlığına yönelik CAATSA yaptırımları açıklandı.
Türkiye’ye uygulanan yaptırımların merkezinde Savunma Sanayii Başkanlığı yer aldı. ABD, bu kurumla ilgili bazı ihracat lisanslarını ve teknoloji transferi izinlerini kısıtladı. Ayrıca dönemin bazı üst düzey savunma sanayii yetkililerine yönelik mal varlığı dondurma ve vize kısıtlaması gibi yaptırım kararları aldı.
CAATSA yaptırımları, doğrudan Türkiye ekonomisinin tamamını hedef alan genel bir ambargo değil; savunma sanayii, askeri teknoloji, ihracat izinleri ve finansman kanalları üzerinde etkili olan özel nitelikli yaptırımlar olarak değerlendiriliyor.
Bu yaptırımların en önemli sonucu, Türkiye’nin ABD kaynaklı savunma teknolojilerine erişiminde kısıtlamalar oluşması ve F-35 programına dönüş sürecinin siyasi-hukuki bir başlık haline gelmesi oldu. Ankara ise S-400 alımının Türkiye’nin hava savunma ihtiyacından kaynaklandığını savundu.
CAATSA yaptırımları bugün de Türkiye-ABD ilişkilerinde kritik pazarlık başlıklarından biri olmayı sürdürüyor. ABD yönetiminden yaptırımların kaldırılabileceğine yönelik açıklamalar gelse de sürecin tamamen sonuçlanması için hem yönetim düzeyinde hem de Kongre ve ilgili hukuk mekanizmalarında adım atılması gerekiyor.
Özetle CAATSA yaptırımları, ABD’nin rakip gördüğü ülkelerle savunma alanında iş birliği yapan aktörlere uyguladığı baskı mekanizmasıdır. Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımları ise S-400 alımı nedeniyle devreye girmiş, savunma sanayii ve F-35 programı üzerinden iki ülke ilişkilerinin en önemli dosyalarından biri haline gelmiştir.
