Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği’nin (TASD) talebiyle gerçekleştirilen bağımsız laboratuvar analizleri, özellikle Çin ve Uzakdoğu menşeli bazı ayakkabılarda kurşun, kadmiyum ve ftalat türevlerinin yasal sınırların üzerinde bulunduğunu ortaya koydu. İnternet üzerinden yaygın biçimde satılan bu ürünlerin, görünürde masum bir tüketim tercihi gibi algılansa da uzun vadede ciddi sağlık riskleri barındırdığı ifade edildi.
Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Vefik Arıca, elde edilen verilerin hafife alınamayacağını belirterek, söz konusu maddelerin hem çocuklar hem de yetişkinler için ağır sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekti.
“Sinir Sistemi, Hormonlar ve Üreme Sağlığı Tehdit Altında”
Prof. Dr. Arıca, analizlerde tespit edilen kimyasalların etkilerini şu sözlerle anlattı:
“Kurşun, sinir sistemi üzerinde yıkıcı etkilere sahiptir ve özellikle çocuklarda zeka gelişimini olumsuz etkiler. Kadmiyum, böbrek ve karaciğer başta olmak üzere birçok organı tahrip eder ve uzun süreli maruziyet kansere yol açabilir. Ftalatlar ise endokrin bozucu maddelerdir; hormon sistemini bozarlar. Bu durum sadece çocuklar için değil, yetişkinler için de büyük bir risk oluşturur.”
Arıca, erkeklerde iktidarsızlık, sperm sayısında azalma ve kısırlık, kadınlarda ise erken doğum, düşük riski ve hormonal dengesizlikler gibi ciddi sonuçların görülebileceğini vurguladı.
“Görünmeyen Bir Tehdit”
Toksik maddelerin kısa vadede belirti vermemesinin riski artırdığını ifade eden Prof. Dr. Arıca, şu uyarıda bulundu:
“Bugün giydiğiniz bir ayakkabı hemen zarar vermeyebilir. Ancak bu kimyasallar deriden emilerek zamanla vücutta birikir. Yıllar içinde kanser, organ hasarı, bağışıklık sisteminde zayıflama ve üreme sorunları gibi geri dönüşü olmayan sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle bu durumu ‘görünmeyen bir tehdit’ olarak nitelendiriyoruz.”
Dünyadan Çarpıcı Örnekler
Türkiye’deki bulguların, dünya genelindeki araştırmalarla örtüştüğü görülüyor:
-
Güney Kore, 2024’te yaptığı testlerde bazı ithal sandaletlerde kurşun oranının yasal sınırın 11 katına, çocuk ürünlerinde ftalat oranının ise 622 katına ulaştığını açıkladı. Ürünler yasaklandı, üreticilere ağır cezalar kesildi.
-
Danimarka, 2025’te yayımlanan THINK Chemicals raporu sonrası çevrim içi satılan birçok ayakkabıyı kara listeye aldı.
-
Fransa, RAPEX sistemiyle toksik ürünlerin AB genelinde hızla toplatılmasını sağladı.
-
ABD ve Kanada, hızlı moda ürünlerine yönelik yeni yasal düzenlemeleri gündeme aldı; bazı eyaletlerde çocuk ürünlerinde bu maddeler tamamen yasaklandı.
“Sağlık, Ucuz Üründen Daha Değerlidir”
Prof. Dr. Vefik Arıca, tüketicilere ve kamu otoritelerine net bir çağrıda bulundu:
“Vatandaşlarımız ucuz ve kaynağı belirsiz ürünleri tercih ederken iki kez düşünmeli. Sağlığımızın bedeli birkaç liralık tasarruftan çok daha ağırdır. Kamu kurumları ithalat denetimlerini sıkılaştırmalı, bağımsız laboratuvar testlerini zorunlu hale getirmelidir.”
Sonuç: Küresel Tehdit, Ulusal Sorumluluk
Bilimsel veriler, Çin ve Uzakdoğu’dan ithal edilen bazı ayakkabıların yalnızca bir moda tercihi değil; kanser, kısırlık, iktidarsızlık ve hormonal bozukluklar gibi ciddi sağlık tehditleri taşıdığını açıkça ortaya koyuyor. Prof. Dr. Arıca’nın ifadesiyle:
“Sağlık, ucuz ürünlerden çok daha değerlidir.”
