Oreksin sistemini doğrudan hedefleyen ilaç, hastalığın altında yatan biyolojik mekanizmaya yönelik yeni bir tedavi yaklaşımı sunuyor. [1]
Narkolepsi Tedavisinde Yeni Dönem
ABD Gıda ve İlaç Dairesi, tip 1 narkolepsi tedavisinde önemli bir düzenleyici karara imza attı. FDA, Orzeyful (oveporexton) tabletlerini tip 1 narkolepsisi bulunan yetişkinlerin tedavisinde onayladı. [1]
FDA’nın 5 Ağustos 2026 tarihli açıklamasına göre Orzeyful, tip 1 narkolepsinin altında yatan oreksin sinyal kaybını doğrudan hedefleyen ilk onaylı ilaç olma özelliği taşıyor. FDA ayrıca ilacı, hastalığı yalnızca tek tek belirtiler üzerinden değil, tip 1 narkolepsinin geniş semptom yelpazesi üzerinden ele alan ilk tedavi olarak tanımlıyor. [1]
Bu özellik, mevcut tedavi seçeneklerinden ayrıldığı en önemli noktalardan biri olarak gösteriliyor.
Oreksin Eksikliğini Hedefliyor
Tip 1 narkolepsi, beyinde oreksin üreten sinir hücrelerinin kaybıyla ilişkili kronik nörolojik bir hastalık. Oreksin; uyanıklık, uyku ve kas tonusunun düzenlenmesinde önemli görev üstlenen bir nöropeptit. [1][2]
Oreksin sinyalinin azalması sonucunda hastalarda gün içinde aşırı uyku hali görülebiliyor. Katapleksi olarak bilinen ani kas tonusu kaybı, bilişsel yakınmalar ve gece uykusunun bozulması da hastalığın önemli belirtileri arasında bulunuyor. [1]
ABD’de tip 1 narkolepsinin yaklaşık her 2 bin kişiden birini etkilediği tahmin ediliyor. [1]
Orzeyful Nasıl Çalışıyor?
Oveporexton, ağızdan kullanılan seçici bir oreksin reseptörü 2 (OX2R) agonisti olarak geliştirildi.
İlacın temel yaklaşımı, tip 1 narkolepside eksilen oreksin sinyalini yeniden harekete geçirmek. Başka bir ifadeyle tedavi, yalnızca uykululuk gibi tek bir belirtiyi baskılamaya çalışmak yerine hastalığın temel biyolojik mekanizmalarından birine müdahale ediyor. [1][3]
FDA’nın değerlendirmesinde bu mekanizma özellikle öne çıkarıldı.
Klinik Araştırmalarda Ne Bulundu?
Oveporexton ile ilgili daha önce yayımlanan randomize, plasebo kontrollü Faz 2 çalışmasında 112 tip 1 narkolepsi hastası değerlendirildi. Bunların 90’ı farklı dozlarda oveporexton, 22’si plasebo aldı. [2]
Sekiz haftalık araştırmada oveporexton verilen gruplarda uyanıklığın sürdürülmesi, gündüz uykululuğu ve bazı doz gruplarında katapleksi sıklığı açısından plaseboya kıyasla anlamlı iyileşmeler bildirildi. [2]
Örneğin Uyanıklığı Sürdürme Testi’nde ortalama uykuya dalma süresindeki değişim, kullanılan doz rejimine göre yaklaşık 12,5 ile 25,4 dakika arasında artarken, plasebo grubunda 1,2 dakikalık azalma görüldü. [2]
Epworth Uykululuk Ölçeği’ndeki ortalama düşüş ise oveporexton gruplarında 8,9 ile 13,8 puan arasında gerçekleşirken plasebo grubunda 2,5 puan olarak kaydedildi. [2]
Bu sonuçlar, ilacın geliştirilmesinin arkasındaki bilimsel zemini güçlendiren bulgular arasında yer aldı.
Yan Etkiler de Değerlendirildi
Faz 2 araştırmasında en sık bildirilen yan etkiler arasında uykusuzluk, idrar yapma aciliyeti ve sık idrara çıkma yer aldı. Araştırmacılar bu çalışmada hepatotoksisite saptanmadığını bildirdi. [2]
Bununla birlikte klinik araştırmalardaki sonuçlar, ilacın her hasta için aynı yarar-risk profiline sahip olacağı anlamına gelmiyor. Tedavinin uygunluğu, dozlama ve güvenlilik açısından hastaların hekim tarafından bireysel olarak değerlendirilmesi gerekiyor.
ABD’de Hemen Kullanıma Sunulmayacak
FDA onayı, ilacın ABD’deki düzenleyici sürecinde önemli bir aşamayı tamamlıyor ancak üretici Takeda’nın açıklamasına göre Orzeyful’un piyasaya sunulabilmesi için ABD Uyuşturucuyla Mücadele Dairesinin (DEA) sınıflandırma sürecinin tamamlanması bekleniyor. [3]
Dolayısıyla FDA onayı, ilacın ABD’deki eczanelerde hemen erişilebilir olduğu anlamına gelmiyor.
Ayrıca söz konusu karar ABD için geçerli bir FDA onayıdır. Türkiye’deki ruhsatlandırma ve erişim durumu ayrı düzenleyici süreçlere tabidir.
Neden Önemli?
Tip 1 narkolepsi tedavisinde yıllardır gündüz uykululuğu ve katapleksi gibi belirtilerin kontrolüne yönelik farklı ilaç seçenekleri kullanılıyor.
Oveporextonu farklılaştıran nokta ise oreksin reseptörünü doğrudan uyararak hastalıkta eksik olan oreksin sinyalini hedeflemesi. Bu nedenle FDA kararı yalnızca yeni bir ilacın onaylanması değil, narkolepsi tedavisinde yeni bir ilaç sınıfının klinik kullanıma girmesi açısından da önem taşıyor. [1][2]
Bununla birlikte Orzeyful tip 1 narkolepsiyi tamamen ortadan kaldıran bir “kür” olarak değerlendirilmemeli. FDA’nın açıklaması, ilacın hastalığın altında yatan biyolojik mekanizmayı hedeflediğini belirtiyor; bu ifade hastalığın kalıcı olarak iyileştirildiği anlamına gelmiyor. [1]
Kaynaklar
[1] ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA)
[2] New England Journal of Medicine
[3] Takeda Pharmaceutical Company
