Kalp ve damar hastalıkları, dünyada ve ülkemizde hâlâ en sık ölüm nedenlerinin başında geliyor. Ancak sevindirici olan şu: Bu hastalıkların büyük bir bölümü önlenebilir. Bilimsel kılavuzlar bize net bir yol haritası sunuyor. İşte kalbinizi korumanız için 10 altın kural:
1. LDL kolesterolü hedef değerlerde tutun
Yüksek LDL kolesterol, aterosklerotik kardiyovasküler hastalığın (AKVH) temel nedenidir.
• Çok yüksek riskte: <55 mg/dL
• Yüksek riskte: <70 mg/dL
• Orta riskte: <100 mg/dL
Yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmazsa; statinler, ezetimib ve PCSK9 inhibitörleri gibi etkin tedaviler mutlaka değerlendirilmelidir.
2. Kan basıncınızı 130/80 mmHg’nin altında tutun
Hipertansiyon; inme, kalp yetmezliği ve böbrek hastalıklarının başlıca nedenidir.
Tuz tüketiminin <5 g/gün olması, düzenli egzersiz, yeterli potasyum alımı ve gerektiğinde ilaç tedavisi esastır.
3. Kan şekeri ve HbA1c düzeylerini kontrol altında tutun
Diyabet ve prediyabet, kalp-damar hastalığı riskini 2–3 kat artırır.
Hedef HbA1c < %7 olmalı; uygun hastalarda SGLT2 inhibitörleri ve GLP-1 reseptör agonistleri tercih edilmelidir.
4. Akdeniz tipi beslenmeyi benimseyin
Zeytinyağı, sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve balık;
kırmızı et, işlenmiş gıdalar, trans yağlar ve rafine karbonhidratlar ise sınırlanmalıdır.
Bu yaklaşım, kolesterolü, tansiyonu ve kan şekerini olumlu etkiler.
5. Fiziksel olarak aktif olun
Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta veya 75 dakika yüksek yoğunlukta aerobik egzersiz önerilir.
Unutmayın: Uzun süreli oturma, başlı başına bir risk faktörüdür.
6. Vücut ağırlığınızı ve bel çevrenizi izleyin
Obezite; hipertansiyon, dislipidemi ve insülin direncinin temel zeminidir.
• BMI hedefi: 20–25 kg/m²
• Bel çevresi: Erkek <94 cm, Kadın <80 cm
7. Tütün ve nikotinden tamamen uzak durun
Sigara, damar duvarında hasara yol açarak aterosklerozu hızlandırır.
“Az içiyorum” diye bir güvenli doz yoktur; tam bırakma tek etkili çözümdür.
8. Psikososyal sağlığınızı ihmal etmeyin
Depresyon, yalnızlık ve kronik stres; kalp krizi ve inme riskini bağımsız olarak artırır.
Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC), stres yönetimi ve sosyal destek mekanizmalarını özellikle vurgulamaktadır.
9. Uyku düzeninizi koruyun
Günde 7–9 saat kaliteli uyku kalp sağlığı için vazgeçilmezdir.
Uyku apnesi varsa mutlaka tedavi edilmelidir; düzensiz uyku, hipertansiyon ve dislipidemiyle yakından ilişkilidir.
10. Düzenli kardiyovasküler tarama yaptırın
40 yaş üzeri bireylerde ESC SCORE2 sistemiyle risk değerlendirmesi önerilir.
Kolesterol, tansiyon, kan şekeri, kilo ve yaşam tarzı faktörleri düzenli aralıklarla izlenmelidir.
Son söz
Kalp ve damar hastalıkları çoğu zaman ani gelişen sorunlar gibi algılansa da, gerçekte yıllar içinde biriken risklerin sonucudur. Bu nedenle korunma; tek bir müdahaleden değil, beslenmeden egzersize, uykudan stres yönetimine kadar uzanan bütüncül bir yaşam yaklaşımından geçer.
Bilimsel veriler açıkça göstermektedir ki LDL kolesterolü hedef değerlerde tutmak, kan basıncını kontrol altına almak, sigaradan uzak durmak ve düzenli fiziksel aktivite yapmak; kalp krizi ve inme riskini belirgin biçimde azaltır. Üstelik bu adımların büyük bir kısmı, herkesin kendi yaşamı içinde uygulayabileceği ulaşılabilir ve sürdürülebilir adımlardır.
Unutulmamalıdır ki kalp sağlığı bir kader değildir; bilgi, farkındalık ve doğru alışkanlıklarla yönetilebilen bir süreçtir. Bugün atılan küçük ama kararlı adımlar, yarının en güçlü koruyucu tedavisidir.
