Panik Atak Geçirirken Ne Yapılmalı? Belirtiler ve Doğru Müdahale
Bir anda kalbin hızlanması, nefesin yetmediği hissi, göğüste sıkışma, baş dönmesi ve “Şimdi kötü bir şey olacak” düşüncesi… Panik atak sırasında vücudun verdiği tepkiler o kadar güçlü olabilir ki kişi kalp krizi geçirdiğini ya da kontrolünü kaybetmek üzere olduğunu düşünebilir.
Panik atak genellikle ortada belirgin bir tehlike yokken ortaya çıkan yoğun korku veya rahatsızlık nöbetidir. Belirtiler hızla güçlenir ve çoğu zaman birkaç dakika içinde en yüksek düzeye ulaşır. Atak çok sarsıcı olsa da tek başına genellikle fiziksel bir tehlike oluşturmaz. Buna karşılık benzer belirtiler kalp, akciğer, tiroit ve metabolizma hastalıklarında da görülebileceğinden kendi kendine tanı koymak güvenli değildir.
Panik atağın belirtileri nelerdir?
Her kişide aynı tablo görülmeyebilir. En sık bildirilen belirtiler şunlardır:
• Kalbin hızlı, güçlü veya düzensiz attığını hissetme
• Göğüste ağrı, baskı ya da sıkışma
• Nefes alamama veya boğuluyormuş gibi olma
• Terleme, titreme, ürperme ya da sıcak basması
• Baş dönmesi, sersemlik veya bayılacakmış gibi hissetme
• Bulantı, karın ağrısı veya mide rahatsızlığı
• El, ayak veya yüzde uyuşma ve karıncalanma
• Çevreyi gerçek dışı algılama
• Kontrolünü kaybetme korkusu
• Ölüm ya da felaket yaşanacağı düşüncesi
Bu belirtilerin önemli bir bölümü, vücudun tehlike karşısında devreye soktuğu “savaş ya da kaç” tepkisinden kaynaklanır. Stres hormonlarının yükselmesi kalp hızını ve solunumu artırabilir, kasları gerebilir ve terlemeye yol açabilir.
Panik atak ne kadar sürer?
Panik belirtileri çoğunlukla ani başlar ve birkaç dakika içinde yoğunlaşır. Birçok atak 5 ila 20 dakika içinde hafifler; ancak bazı belirtiler daha uzun sürebilir. Atağın ardından yorgunluk, gerginlik veya yeniden yaşanacağına ilişkin kaygı devam edebilir.
Süre tek başına tanı koydurmaz. Uzayan, giderek ağırlaşan veya daha önce yaşananlardan farklı özellik gösteren yakınmaların “nasıl olsa panik ataktır” denilerek bekletilmemesi gerekir.
Panik atak sırasında ne yapılabilir?
Öncelikle güvenli bir yerde durmaya veya oturmaya çalışın. Araç kullanıyorsanız güvenli biçimde kenara geçin. Ardından şu adımlar yardımcı olabilir:
Nefesi yavaşlatın
Çok hızlı ve derin nefes almak baş dönmesi, göğüste rahatsızlık ve karıncalanmayı artırabilir. Nefesi zorlamadan, burundan yavaşça alıp daha uzun sürede vermeye odaklanın. Amaç akciğerleri sürekli doldurmak değil, solunum hızını sakin biçimde azaltmaktır.
Ayağınızı yere bastığınızı hissedin
Dikkatinizi bedendeki korkutucu hislerden çevreye yöneltin. Gördüğünüz nesneleri, duyduğunuz sesleri ve temas ettiğiniz yüzeyleri sırayla fark etmeye çalışın. Bu yöntem kişinin bulunduğu ana yeniden odaklanmasına yardımcı olabilir.
Kendinize kısa ve gerçekçi cümleler söyleyin
“Bu his çok güçlü ama geçici”, “Vücudumun stres tepkisi yükseldi” veya “Daha önce azaldı, yine azalabilir” gibi ifadeler korkunun büyümesini sınırlayabilir.
Belirtilerle savaşmaya çalışmayın
Her çarpıntıyı durdurmaya veya her hissi kontrol etmeye çalışmak kaygıyı artırabilir. Belirtileri fark edip güvenli bir ortamda azalmaları için zaman tanımak daha yararlı olabilir.
Güvendiğiniz birinden destek isteyin
Yanınızdaki kişiden sakin konuşmasını, sizinle birlikte yavaş nefes almasını ve gerekirse sağlık ekibine ulaşmasını isteyebilirsiniz. Kalabalık oluşturmak veya art arda sorular sormak ise kişinin gerginliğini yükseltebilir.
Panik atak mı, kalp krizi mi?
Panik atak ile kalp krizinde göğüs ağrısı, nefes darlığı, terleme, bulantı ve baş dönmesi görülebilir. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakarak ikisini kesin biçimde ayırmak her zaman mümkün değildir.
Göğüste yeni başlayan baskı veya sıkışma; ağrının kola, sırta, boyna, çeneye ya da mide bölgesine yayılması; soğuk terleme, bayılma, belirgin nefes darlığı veya alışılmadık güçsüzlük acil değerlendirme gerektirir. Kalp hastalığı riskiniz varsa eşik daha da düşük tutulmalıdır.
İlk kez böyle bir tablo yaşayanlar, belirtilerin panik ataktan kaynaklandığından emin olmayanlar veya yakınmaları önceki ataklarından farklı olanlar 112 Acil Çağrı Merkezi üzerinden yardım istemelidir. Kişinin kendi aracıyla yola çıkması yerine sağlık ekibinin yönlendirmesini beklemek daha güvenlidir.
Panik bozukluk ne anlama gelir?
Tek bir panik atak geçirmek, panik bozukluk tanısı almak anlamına gelmez. Atakların beklenmedik biçimde tekrarlaması, kişinin yeni bir atak yaşayacağı korkusuyla uzun süre kaygılanması veya günlük hayatını değiştirmesi durumunda panik bozukluk düşünülebilir.
Kişi toplu taşımaya binmekten, yalnız kalmaktan, alışveriş merkezlerine gitmekten veya evden uzaklaşmaktan kaçınmaya başlayabilir. Bu kaçınmalar zamanla iş, eğitim ve sosyal yaşamı belirgin biçimde sınırlayabilir.
Panik atağı neler tetikleyebilir?
Bazı ataklar belirgin bir neden olmadan ortaya çıkar. Yoğun stres, uykusuzluk, fazla kafein, nikotin, alkol ve bazı uyarıcı maddeler belirtileri kolaylaştırabilir. Tiroit bozuklukları, ritim sorunları, kansızlık, kan şekeri düşüklüğü, solunum hastalıkları ve bazı ilaçlar da benzer yakınmalara yol açabilir.
Bu nedenle değerlendirmede kişinin belirtileri, kullandığı ilaçlar, madde ve kafein tüketimi ile fiziksel hastalık olasılıkları birlikte ele alınır. Gerek görülürse muayene, elektrokardiyografi ve kan testleri yapılabilir.
Panik atak tedavi edilebilir mi?
Panik bozukluk tedavi edilebilen bir durumdur. Bilişsel davranışçı terapi, kişinin bedensel belirtileri felaket olarak yorumlama döngüsünü fark etmesine ve korkuyla daha sağlıklı biçimde baş etmesine yardımcı olabilir.
Hekim gerekli gördüğünde antidepresan grubu ilaçlardan yararlanabilir. Bu ilaçların etkisi genellikle hemen başlamaz. Hızlı rahatlama sağlayabilen bazı sakinleştirici ilaçlarda ise tolerans ve bağımlılık riski bulunabilir. İlaç seçimi, dozu ve kullanım süresi mutlaka hekim tarafından belirlenmelidir.
Ne zaman profesyonel destek alınmalı?
Ataklar tekrarlıyorsa, yeni bir atak korkusu günlük hayatı yönetmeye başladıysa, belirli yerlerden kaçınılıyor veya iş, okul ve ilişkiler etkileniyorsa psikiyatri uzmanı ya da ruh sağlığı alanında çalışan bir profesyonelden destek alınmalıdır.
Panik belirtilerini alkol, reçetesiz sakinleştirici veya başkasına ait ilaçlarla bastırmaya çalışmak tabloyu ağırlaştırabilir. Kendine zarar verme düşüncesi gelişmesi ya da kişinin güvenliğinin tehlikeye girmesi halinde 112 üzerinden acil yardım istenmelidir.
KAYNAKLAR
1. WebMD
2. ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü
3. Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Servisi
4. Amerikan Kalp Derneği
5. Amerikan Psikiyatri Birliği
