70’li Yaşlarda Vücut Nasıl Değişir? Normal Sanılan Bu Belirtilere Dikkat
Yetmişli yaşlar herkes için aynı şekilde ilerlemez. Bir kişi günlük işlerini tek başına sürdürebilirken aynı yaştaki başka biri birden fazla kronik hastalıkla mücadele edebilir. Genetik yapı, geçmiş hastalıklar, hareket düzeyi, beslenme, kullanılan ilaçlar ve sosyal yaşam bu farklılıkta belirleyicidir.
Bu dönemde cildin incelmesi, kas gücünün azalması, uykunun daha sık bölünmesi veya yeni bilgileri öğrenmenin biraz daha uzun sürmesi beklenebilir. Buna karşılık ani unutkanlık, açıklanamayan kilo kaybı, tekrarlayan düşme, göğüs ağrısı veya günlük işleri yapmayı engelleyen halsizlik yalnızca yaşa bağlanmamalıdır.
Yaşlanma Doğrusal Bir Süreç Değildir
Dünya Sağlık Örgütü, ileri yaşlarda görülen fiziksel ve zihinsel değişimlerin herkes için aynı hızda ve aynı sırayla gelişmediğini belirtiyor. Takvim yaşı, kişinin gerçek sağlık durumunu tek başına açıklamıyor.
Bu nedenle 70 yaşındaki bir kişinin değerlendirilmesinde yalnızca hastalıkların sayısına değil; yürüme, görme, işitme, düşünme, hatırlama ve günlük yaşamını sürdürebilme kapasitesine de bakılması gerekiyor.
Cilt Daha İnce ve Kuru Olabilir
Yaş ilerledikçe ciltteki yağ dokusu ve nem azalabilir. Cilt daha ince, kuru, hassas ve kâğıt benzeri bir görünüm kazanabilir. Küçük darbeler daha kolay morarmaya yol açabilir. Terlemenin azalması ise sıcak havalarda vücudun kendini serinletmesini zorlaştırabilir.
Düzenli nemlendirici kullanmak, çok sıcak suyla uzun süre yıkanmamak, yeterli sıvı almak ve güneşten korunmak cilt sağlığını destekleyebilir. İyileşmeyen yara, biçimi veya rengi değişen ben, beklenmedik kanama ve yaygın kaşıntı hekim değerlendirmesi gerektirir.
Kas Gücü ve Denge Azalabilir
Yaşla birlikte kas kütlesinin ve kas gücünün azalmasına sarkopeni adı verilir. Bu durum sandalyeden kalkmayı, merdiven çıkmayı, alışveriş poşeti taşımayı veya dengenin bozulduğu anda toparlanmayı zorlaştırabilir.
Hareketsizlik bu süreci hızlandırabilir. Sağlık durumu elverdiğinde yürüyüş gibi dayanıklılık çalışmaları, haftada en az iki gün kas güçlendirme hareketleri ve denge egzersizleri birlikte uygulanabilir. Egzersize uzun süre ara verenlerin düşük tempoyla başlaması ve programı sağlık profesyoneliyle planlaması daha güvenlidir.
Düşme Yaşlanmanın Kaçınılmaz Sonucu Değildir
Görme sorunları, kas zayıflığı, tansiyon düşmesi, bazı ilaçlar, uygun olmayan ayakkabılar ve ev içindeki engeller düşme olasılığını artırabilir. Ancak düşmeler ileri yaşın kaçınılmaz bir parçası değildir.
Halı kenarlarının sabitlenmesi, merdivenlerin aydınlatılması, banyoya tutunma aparatı yerleştirilmesi ve sık kullanılan eşyaların kolay ulaşılabilir yerde tutulması riski azaltabilir. Son bir yıl içinde düşen veya düşmekten korktuğu için hareketlerini kısıtlayan kişiler bunu doktoruna bildirmelidir.
Kemik Kaybı Kırık Riskini Artırabilir
Kemik yoğunluğu yaşla beraber azalabilir. Özellikle kemik erimesi bulunan kişilerde küçük bir düşme bile kalça, omurga veya el bileği kırığına yol açabilir. Daha önce kırık geçirmek, düşük vücut ağırlığı, sigara, bazı ilaçlar ve uzun süre hareketsiz kalmak riski yükseltebilir.
Protein, kalsiyum ve D vitamini ihtiyacının karşılanması; güvenli egzersiz ve gerektiğinde kemik yoğunluğu ölçümü koruyucu yaklaşımın parçalarıdır. D vitamini veya kalsiyum takviyesine ise kan değerleri, beslenme düzeni ve mevcut hastalıklar değerlendirilmeden başlanmamalıdır.
Uyku İhtiyacı Ortadan Kalkmaz
İleri yaşta uyku daha hafif olabilir. Daha erken yatma, daha erken uyanma ve gece içinde birkaç kez uyanma sık görülebilir. Buna rağmen 70’li yaşlardaki yetişkinlerin de çoğunlukla gecede yaklaşık yedi ila dokuz saat uykuya ihtiyacı vardır.
Gündüz belirgin uyuklama, yüksek sesli horlama, uykuda nefesin kesilmesi, haftalarca süren uykusuzluk veya gece sık idrara çıkma araştırılmalıdır. Akşam saatlerinde fazla kafein ve alkol tüketmemek, gündüz hareketli olmak ve düzenli uyku saatleri belirlemek yarar sağlayabilir.
Unutkanlığın Her Türü Normal Kabul Edilmemeli
Bir ismi kısa süreliğine hatırlayamamak veya yeni bir cihazı öğrenmek için daha fazla zamana ihtiyaç duymak yaşla birlikte görülebilir. Buna karşılık aynı soruyu tekrar tekrar sormak, tanıdık bir yerde kaybolmak, ilaçları karıştırmak, faturaları yönetememek veya kişilik değişikliği yaşamak olağan yaşlanma belirtisi sayılmaz.
Bellekte ani bozulma gelişmesi daha da acil değerlendirme gerektirir. Enfeksiyonlar, sıvı kaybı, ilaç yan etkileri, kan şekeri bozuklukları ve başka sağlık sorunları ileri yaştaki kişilerde ani zihin bulanıklığına neden olabilir.
Görme ve İşitme Değişimleri Sosyal Yaşamı Etkileyebilir
Yakını görmekte zorlanma, ışığa uyum süresinin uzaması ve gece görüşünün azalması yaşla belirginleşebilir. Katarakt, göz tansiyonu ve sarı nokta hastalığı gibi sorunlar ise düzenli göz muayenesiyle erken dönemde fark edilebilir.
İşitme kaybı da yalnızca televizyonun sesini yükseltme meselesi değildir. Konuşmaları takip edemeyen kişi sosyal ortamlardan uzaklaşabilir ve kendisini yalnız hissedebilir. Sık sık söylenenleri tekrarlatma, kalabalıkta konuşmaları ayırt edememe veya kulak çınlaması işitme değerlendirmesi için neden oluşturur.
İlaç Listesi Düzenli Olarak Gözden Geçirilmeli
Yetmişli yaşlarda birden fazla ilacın birlikte kullanılması yaygındır. Yaşla birlikte böbrek ve karaciğerin ilaçları işleme biçimi değişebileceği için daha önce sorun çıkarmayan bir ilaç zamanla baş dönmesi, uyku hâli, tansiyon düşmesi veya düşme riskinde artışa yol açabilir.
Reçeteli ilaçların yanında ağrı kesiciler, vitaminler, bitkisel ürünler ve takviyeler de ilaç listesine eklenmelidir. İlaçlar doktor önerisi olmadan kesilmemeli; ancak her kontrolde hâlâ gerekli olup olmadıkları, dozları ve birbirleriyle etkileşimleri değerlendirilmelidir.
Kalp ve Damar Sağlığı Yakından İzlenmeli
Damarların zamanla sertleşmesi kalbin kanı pompalamak için daha fazla çalışmasına neden olabilir. Yüksek tansiyon, diyabet ve kolesterol yüksekliği kalp hastalığı ve inme riskini artırabilir. Bu sorunlar belirti vermeden ilerleyebileceği için düzenli ölçüm ve kontrol gerekir.
Yeni başlayan göğüs ağrısı, dinlenirken nefes darlığı, bayılma, yüzün bir tarafında düşme, konuşma bozukluğu veya kol ve bacakta ani güçsüzlük acil yardım gerektiren belirtilerdir.
İştah ve Susama Hissi Azalabilir
Tat ve koku duyusundaki değişimler, diş sorunları, yalnız yaşama, bazı ilaçlar ve hastalıklar iştahı azaltabilir. Susama hissinin zayıflaması da yeterli sıvı alınmamasına neden olabilir.
İstenmeden kilo verme, kıyafetlerin kısa sürede bol gelmesi, öğün atlama, çiğneme güçlüğü veya sürekli halsizlik beslenme yetersizliğinin işareti olabilir. Öğünlerde yeterli protein alınması kasların korunmasına yardımcı olur. Böbrek veya kalp hastalığı bulunan kişiler ise sıvı ve protein miktarını kendi tedavi planlarına göre belirlemelidir.
Sosyal Bağlar Sağlığın Bir Parçasıdır
Emeklilik, eş veya arkadaş kaybı, işitme güçlüğü ve hareket kısıtlılığı sosyal çevrenin daralmasına neden olabilir. Yalnızlık ile sosyal izolasyon aynı şey değildir; kişi kalabalık içinde de kendisini yalnız hissedebilir.
Aileyle düzenli görüşmek, yürüyüş grubuna katılmak, eski bir hobiye dönmek, yeni bir beceri öğrenmek veya gönüllü çalışmalarda bulunmak günlük yaşama amaç ve düzen kazandırabilir. Uzun süren isteksizlik, yoğun kaygı, uyku ve iştah değişikliği depresyon açısından değerlendirilmelidir.
70’li Yaşlarda Sağlığı Korumak İçin Neler Yapılabilir?
Tek bir besin, takviye veya egzersiz sağlıklı yaşlanmayı garanti etmez. Koruyucu yaklaşım, küçük fakat sürdürülebilir adımların birlikte uygulanmasına dayanır.
Kişinin sağlık durumuna uygun biçimde hareket etmesi, kas ve denge çalışmaları yapması, yeterli protein içeren dengeli beslenmesi, tütün ürünlerinden uzak durması ve alkol tüketimini sınırlaması önerilir. Görme, işitme, ağız ve diş sağlığı kontrolleri de ihmal edilmemelidir.
Tansiyon, kan şekeri ve kolesterol takibi; yaşa, hastalıklara ve kişisel risklere göre planlanan taramalar ile aşıların güncelliği doktorla görüşülmelidir. Kullanılan bütün ilaçların tek bir listede tutulması da karışıklık ve etkileşim riskini azaltabilir.
Hangi Belirtiler Yaşa Bağlanmamalı?
Ani zihin bulanıklığı, yeni gelişen konuşma bozukluğu, tek taraflı güçsüzlük, göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı ve bayılma acil değerlendirme gerektirir.
Tekrarlayan düşmeler, hızla artan unutkanlık, açıklanamayan kilo kaybı, dışkıda veya idrarda kan, iyileşmeyen yaralar, sürekli ağrı ve günlük işleri yapmayı engelleyen halsizlik de “yaşlılıktandır” denilerek ertelenmemelidir.
Yetmişli yaşlarda amaç, vücuttaki bütün değişimleri durdurmak değildir. Asıl hedef; hareketliliği, karar verme gücünü, sosyal bağları ve günlük yaşamda bağımsızlığı mümkün olduğunca uzun süre korumaktır.
KAYNAKLAR
1. WebMD, Health Changes to Expect in Your 70s
2. Dünya Sağlık Örgütü, Ageing and Health
3. Dünya Sağlık Örgütü, Integrated Care for Older People
4. National Institute on Aging, What Do We Know About Healthy Aging?
5. National Institute on Aging, Cognitive Health and Older Adults
6. National Institute on Aging, Sleep and Older Adults
7. National Institute on Aging, Hearing Loss: A Common Problem for Older Adults
8. National Institute on Aging, Taking Medicines Safely as You Age
9. National Institute on Aging, Falls and Fractures in Older Adults
10. Centers for Disease Control and Prevention, About Older Adult Fall Prevention
11. Physical Activity Guidelines for Americans, Second Edition
