Zayıflama ve tip 2 diyabet tedavisinde yaygın olarak kullanılan GLP-1 reseptör agonistleri, bu kez beklenmedik bir tartışmayla gündemde. Farklı ülkelerden gelen klinik gözlemler ve araştırma bulguları, bu ilaçları kullanan bazı kişilerde alkol, sigara ve aşırı yeme isteğinin azaldığını düşündürüyor. Bu durum, “Zayıflama ilaçları bağımlılığı bitirebilir mi?” sorusunu bilim dünyasının gündemine taşıdı.
Konu, Aralık 2025’te Nature Medicine dergisinde yayımlanan kapsamlı bir haber-analizde ele alındı. Yazıda, GLP-1 ilaçlarının yalnızca kilo ve kan şekeri üzerinde değil, beyinde istek ve haz duygusuyla ilişkili bölgelerde de etkiler gösterebileceği aktarılıyor.
Çalışmanın kimliği
Haberde aktarılan veriler tek bir deneyden değil, farklı türde çalışmalardan elde edilen bulgulara dayanıyor:
• Hayvan çalışmaları: Laboratuvar ortamında yapılan deneylerde, GLP-1 etkisinin alkol ve nikotin benzeri maddelere yönelik arama davranışını azalttığı gözlemlendi.
• İnsan gözlemleri: Diyabet veya kilo kaybı amacıyla bu ilaçları kullanan bazı kişilerin, alkol ve sigara isteğinde azalma yaşadıklarını bildirdikleri aktarıldı.
• Devam eden klinik çalışmalar: Alkol, nikotin ve opioid bağımlılığı alanında, bu ilaçların etkisini inceleyen erken aşama insan çalışmaları halen sürüyor.
Bu nedenle söz konusu bulgular, insanlar üzerinde yürütülmüş ileri aşama ve kesin sonuçlu bir tedavi çalışması olarak değerlendirilmiyor.
Bulgular ne söylüyor?
Araştırmacılar, GLP-1 ilaçlarının beynin “ödül sistemi” olarak bilinen ve kişide haz, istek ve tekrar etme davranışını yöneten devreleri etkileyebileceğini belirtiyor. Alkol ve sigara gibi maddelerin de aynı sistemi uyardığı biliniyor. Bu nedenle, bazı kişilerde istek azalmasının ortaya çıkmış olabileceği ifade ediliyor.
Ayrıca kronik alkol ve sigara kullanımının beyinle ilişkili iltihabi süreçlerle bağlantılı olabileceği, GLP-1 ilaçlarının ise bu süreçleri baskılayabilecek biyolojik etkilere sahip olabileceği değerlendiriliyor. Araştırmacılar, bunun doğrudan neden-sonuç ilişkisi anlamına gelmediğini özellikle vurguluyor.
Sınırlılıklar
Bu alandaki en önemli sınırlılık, eldeki verilerin büyük bölümünün erken aşama ve gözlemsel olması. Bulgular herkes için geçerli olmayabilir ve uzun vadeli etkiler henüz bilinmiyor. Ayrıca GLP-1 ilaçları, bağımlılık tedavisi amacıyla rutin klinik kullanımda yer almıyor.
Uzman değerlendirmesi
Uzmanlar, bu tür bulguların bağımlılık gibi karmaşık bir alanda önemli ipuçları sunduğunu, ancak tek başına tedavi kararı vermek için yeterli olmadığını vurguluyor. Kontrollü ve geniş katılımlı klinik çalışmaların sonuçlarının belirleyici olacağı ifade ediliyor.
⸻
Okuyucuya net uyarı
Bu araştırmalar tek başına tanı veya tedavi amacıyla kullanılmamalıdır. Sağlıkla ilgili kararlar mutlaka bir hekime danışılarak alınmalıdır.
