Epidermodysplasia verruciformis, belirli HPV türlerine karşı olağan dışı duyarlılıkla seyreden genetik veya bağışıklık sistemiyle ilişkili nadir bir deri hastalığıdır.
Epidermodysplasia verruciformis (EV), yalnızca görünür siğil benzeri lezyonlardan ibaret bir deri sorunu değildir. Hastalığın asıl önemi, bazı insan papillomavirüsü (HPV) türlerinin deride kalıcı hale gelebilmesi ve özellikle güneşe maruz kalan bölgelerde yıllar içinde kanser öncüsü değişiklikler ile skuamöz hücreli cilt kanseri riskinin artabilmesidir [1][2].
Bu nedenle EV’de erken tanı kadar düzenli dermatoloji kontrolü ve güçlü güneşten korunma da uzun dönem yönetimin temel parçaları arasında yer alır [1].
Epidermodysplasia Verruciformis Nedir?
Epidermodysplasia verruciformis, derinin özellikle beta-HPV olarak adlandırılan belirli HPV türlerini kontrol etmekte zorlandığı çok nadir bir dermatolojik hastalıktır. Kalıtsal formunda bağışıklık sisteminin HPV’ye karşı deri düzeyindeki savunmasını etkileyen genetik bozukluklar bulunabilir [1][3].
Hastalık iki ana tabloda görülebilir:
- Klasik veya kalıtsal EV: Çoğunlukla çocukluk döneminde başlayan genetik formdur.
- Edinilmiş EV: HIV enfeksiyonu, organ nakli veya bağışıklığı baskılayan bazı tedaviler gibi hücresel bağışıklığın bozulduğu durumlarda ortaya çıkabilir [2][4].
Kalıtsal EV’de lezyonlar bebeklik veya çocukluk döneminden itibaren başlayabilir ve yaşam boyunca yenileri gelişebilir. Edinilmiş form ise daha ileri yaşlarda ortaya çıkabilir [1].
Hastalık temel olarak deriyi etkiler. Bununla birlikte görünür ve yaygın lezyonlar kişinin sosyal yaşamını, psikolojik iyilik halini ve yaşam kalitesini de önemli ölçüde etkileyebilir [1].
Epidermodysplasia Verruciformis Neden Olur?
EV’nin merkezinde, belirli HPV türlerine karşı yetersiz deri bağışıklığı bulunur. Normalde insanların büyük bölümünde sorun oluşturmayan bazı beta-HPV türleri, EV bulunan kişilerde kalıcı enfeksiyon ve yaygın deri lezyonlarına yol açabilir [1][3].
Klasik hastalıkta özellikle TMC6 (EVER1) ve TMC8 (EVER2) genlerindeki bozukluklar iyi tanımlanmıştır. EV veya EV benzeri tablolarla ilişkili başka genetik bağışıklık bozuklukları da bildirilmiştir [1][3].
Özellikle HPV tip 5 ve 8, EV ile ilişkili cilt kanserlerinde sık saptanan beta-HPV tipleri arasındadır [1].
Edinilmiş EV açısından dikkat çeken durumlar ise şunlardır:
- HIV enfeksiyonu gibi hücresel bağışıklığın bozulduğu durumlar,
- Organ nakli sonrasında kullanılan bağışıklık baskılayıcı tedaviler,
- Bazı hematolojik hastalıklar,
- Otoimmün hastalıklarda kullanılan immünosupresif tedaviler,
- Diğer bağışıklık yetmezliği durumları [2][4].
Güneş ışığı EV’nin genetik nedeni değildir. Ancak ultraviyole ışınları, hastalığı bulunan kişilerde özellikle güneşe açık bölgelerde kanser gelişme riskine katkıda bulunan önemli çevresel faktörlerden biridir [1].
Epidermodysplasia Verruciformis Belirtileri Nelerdir?
EV’nin görünümü kişiden kişiye değişebilir. Lezyonlar bazen sıradan siğiller veya mantar hastalığıyla karıştırılabilecek kadar farklı görünebilir [1].
Sık görülen belirtiler arasında:
- Çok sayıda düz, siğil benzeri kabarıklık,
- Açık veya koyu renkli düz lekeler,
- Hafif pullanan deri alanları,
- Pityriasis versicolor benzeri lekeler,
- Yüz, boyun, gövde, el ve kollar gibi bölgelerde yaygın lezyonlar,
- Yıllarca kaybolmayan veya tekrar ortaya çıkan deri değişiklikleri bulunur [1].
Kalıtsal formda ilk belirtilerin çocukluk çağında ortaya çıkması özellikle dikkat çekicidir.
Hangi değişiklikler daha ciddi olabilir?
EV bulunan kişide mevcut bir lezyonun:
- Hızla büyümesi,
- Kalınlaşması veya sertleşmesi,
- İyileşmeyen yara haline gelmesi,
- Kendiliğinden kanaması,
- Renk veya görünümünün belirgin biçimde değişmesi
kanser öncüsü değişiklikler veya cilt kanseri açısından dermatolojik değerlendirme gerektirir [1].
Epidermodysplasia Verruciformis Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı genellikle dermatoloji muayenesi ile deri biyopsisinin birlikte değerlendirilmesine dayanır [1].
Dermatolog lezyonların görünümünü, dağılımını, başlangıç yaşını, aile öyküsünü ve kişinin bağışıklık sistemini etkileyebilecek hastalık veya ilaçları sorgular.
Şüpheli bir lezyondan alınan biyopsinin patolojik incelemesinde HPV ile ilişkili karakteristik hücresel değişiklikler görülebilir [1].
Gerekli durumlarda:
- HPV tipinin belirlenmesine yönelik moleküler incelemeler,
- TMC6/TMC8 ve ilişkili genlere yönelik genetik testler,
- Bağışıklık yetmezliği açısından laboratuvar değerlendirmeleri
gündeme gelebilir [1][3].
EV’nin rutin tanısında belirli bir görüntüleme yöntemi temel test değildir. Görüntüleme, ancak kanser gibi bir komplikasyondan şüphelenilmesi durumunda klinik gereksinime göre kullanılabilir.
Epidermodysplasia Verruciformis Tedavi Yöntemleri
EV’yi tamamen ortadan kaldırdığı kanıtlanmış standart bir tedavi bulunmamaktadır. Tedavinin amacı mevcut lezyonları kontrol etmek, yeni lezyonların yükünü azaltmak ve özellikle kanserleşme açısından riskli bölgeleri erken belirlemektir [1].
Hastanın durumuna göre değerlendirilebilecek yöntemler arasında:
- Şüpheli veya kanserleşmiş lezyonların cerrahi olarak çıkarılması,
- Sistemik retinoidlerden acitretin,
- Topikal retinoidler,
- İmiquimod,
- Bazı olgularda interferon ve retinoid kombinasyonları,
- Topikal kalsipotriol
yer alabilir [1][2].
Bu seçeneklerin etkinliği her hastada aynı değildir. Bazılarının kanıtları küçük hasta serileri ve olgu bildirimleriyle sınırlıdır.
Özellikle edinilmiş EV’de altta yatan bağışıklık baskılanmasının mümkün olduğunca düzeltilmesi önem taşıyabilir. Ancak organ nakli veya başka bir hastalık nedeniyle kullanılan immünosupresif ilaçlar hasta tarafından kesinlikle kendi başına kesilmemeli veya değiştirilmemelidir [2][4].
Beslenme veya egzersizin EV’yi tedavi ettiğini gösteren güvenilir klinik kanıt bulunmamaktadır. Dengeli beslenme, yeterli uyku ve fiziksel aktivite genel sağlık açısından yararlıdır ancak antiviral veya dermatolojik tedavinin yerine geçmez.
Güncel Bilimsel Gelişmeler
EV araştırmalarının önemli bölümü hastalığın genetik ve bağışıklık mekanizmalarının daha iyi anlaşılmasına odaklanmaktadır.
TMC6 ve TMC8 dışındaki bazı bağışıklık sistemi genlerinin de EV benzeri HPV duyarlılığına yol açabileceğinin anlaşılması, hastalığın tek bir genetik mekanizmadan ibaret olmadığını göstermiştir [3].
Edinilmiş EV konusunda yayımlanan güncel bilimsel değerlendirmelerde topikal ve sistemik retinoidler, bağışıklık yanıtını düzenleyen tedaviler ve HPV aşılaması dahil farklı yaklaşımlar incelenmektedir [4]. Bununla birlikte bunların bir bölümü için kanıtlar sınırlıdır ve EV’yi ortadan kaldıran standart yeni bir tedavi olarak değerlendirilmemelidir.
Özellikle HPV aşısının EV tedavisindeki rolü halen araştırılmaktadır. Mevcut aşıların klasik EV ile en güçlü ilişkisi bulunan tüm beta-HPV türlerini hedeflemediği unutulmamalıdır [2][4].
Epidermodysplasia Verruciformis ile Yaşam ve Günlük Alışkanlıklar
EV ile yaşayan kişiler açısından günlük yaşamın en önemli noktalarından biri ultraviyole ışınlarından korunmaktır [1].
Uzun dönem yaklaşımda:
- Güneşten korunmaya özen gösterilmeli,
- Güneş koruyucu ürünler düzenli kullanılmalı,
- Yoğun güneş altında uzun süre kalmaktan kaçınılmalı,
- Koruyucu giysi ve şapka tercih edilmeli,
- Derideki lezyonlar düzenli olarak gözlenmeli,
- Yeni veya değişen lezyonlar dermatoloğa gösterilmeli,
- Dermatoloji kontrolleri aksatılmamalıdır [1].
Uyku, sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite genel sağlığı destekler ancak EV’yi ortadan kaldırmaz.
Halk Arasında Doğru Bilinen Yanlışlar
Yanlış: EV yalnızca çok fazla siğil çıkmasıdır.
Doğru: Hastalık belirli HPV türlerine karşı anormal duyarlılıkla ilişkili özel bir dermatolojik tablodur ve cilt kanseri riskini artırabilir [1].
Yanlış: EV’ye dokunmak hastalığın tamamını başka bir kişiye geçirir.
Doğru: HPV bulaşabilen bir virüstür ancak klasik EV’nin gelişmesi özel genetik ve bağışıklık yatkınlığıyla ilişkilidir. EV sıradan bir bulaşıcı deri hastalığı olarak değerlendirilmemelidir [1][3].
Yanlış: Güneş EV’nin asıl nedenidir.
Doğru: Güneş ışığı hastalığın genetik nedeni değildir ancak UV maruziyeti kanser gelişimi açısından önemli bir risk artırıcı faktördür [1].
Yanlış: Siğiller temizlenirse hastalık tamamen geçer.
Doğru: Lezyonların çıkarılması hastalığın temelindeki HPV duyarlılığını ortadan kaldırmaz ve yeni lezyonlar gelişebilir [1].
Yanlış: HPV aşısı EV’yi kesin olarak tedavi eder.
Doğru: HPV aşısının EV tedavisindeki olası yararı araştırılmıştır ancak günümüzde EV için kanıtlanmış kesin tedavi değildir [2][4].
Tedavi Edilmezse Ne Olur?
EV’nin en önemli uzun dönem komplikasyonu skuamöz hücreli cilt kanseridir. Risk özellikle kronik olarak güneşe maruz kalan deri bölgelerinde belirgindir [1].
Literatürde EV bulunan kişilerin önemli bir bölümünde yaşam boyunca malign dönüşüm gelişebildiği bildirilmiştir. Çalışmalar arasındaki oranlar değişmekle birlikte bazı kaynaklarda skuamöz hücreli karsinom gelişimi yaklaşık yüzde 30-60 veya daha geniş serilerde yüzde 30-70 aralığında bildirilmektedir [1].
Risk çoğunlukla hastalığın başlamasından yıllar sonra, özellikle üçüncü ve dördüncü yaşam dekatlarından itibaren belirginleşebilir.
Bu nedenle EV’de yalnızca mevcut lezyonların tedavisi değil, ömür boyu dermatolojik takip önemlidir [1].
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Çocukluk döneminden itibaren başlayan, giderek çoğalan veya yıllarca kaybolmayan düz siğil ve yaygın renk değişiklikleri varsa öncelikle Dermatoloji ve Venereoloji uzmanına başvurulmalıdır.
Özellikle ailede benzer hastalık öyküsü varsa genetik değerlendirme de gerekebilir. Edinilmiş EV şüphesinde ise altta yatan bağışıklık bozukluğunun araştırılması için ilgili uzmanlık dalları değerlendirmeye katılabilir.
Acil Müdahale Gerektiren Durumlar
EV genellikle tıbbi acil durum oluşturmaz. Ancak hızla büyüyen, tekrarlayan biçimde kanayan, ülserleşen veya iyileşmeyen deri lezyonlarının rutin kontrol zamanı beklenmeden dermatoloji tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Google’da En Çok Aranan 8 Soru
Epidermodysplasia verruciformis nedir?
EV, belirli HPV türlerine karşı olağan dışı deri duyarlılığı oluşturan nadir bir hastalıktır. Çok sayıda kalıcı deri lezyonuna ve uzun dönemde artmış cilt kanseri riskine yol açabilir [1].
Epidermodysplasia verruciformis bulaşıcı mı?
EV’nin kendisi klasik anlamda kişiden kişiye geçen bir hastalık değildir. HPV bulaşabilse de klasik EV’nin ortaya çıkması genetik ve bağışıklık sistemiyle ilişkili özel bir yatkınlık gerektirir [1][3].
Epidermodysplasia verruciformis neden olur?
Kalıtsal EV çoğunlukla belirli HPV türlerine karşı deri bağışıklığını bozan genetik değişikliklerle ilişkilidir. TMC6 ve TMC8 en iyi bilinen genler arasındadır [1][3].
Epidermodysplasia verruciformis kanser yapar mı?
EV, özellikle skuamöz hücreli cilt kanseri riskini belirgin biçimde artırabilir. Risk nedeniyle hastaların yaşam boyu dermatolojik takip altında olması önemlidir [1].
Epidermodysplasia verruciformis tedavisi var mı?
Hastalığı kesin olarak ortadan kaldıran standart bir tedavi bulunmamaktadır. Cerrahi, retinoidler ve bazı topikal veya bağışıklık düzenleyici tedaviler hastanın durumuna göre kullanılabilir [1][2].
Epidermodysplasia verruciformis hangi yaşta başlar?
Kalıtsal EV çoğunlukla çocukluk döneminde ortaya çıkar ve yeni lezyonlar yaşam boyunca gelişebilir. Edinilmiş EV ise bağışıklık sisteminin baskılandığı kişilerde daha sonraki dönemlerde başlayabilir [1][4].
Epidermodysplasia verruciformis genetik mi?
Klasik EV genetik bir hastalıktır ve en sık araştırılan genler arasında TMC6 ve TMC8 bulunur. Bununla birlikte EV benzeri tablolara yol açabilen başka genetik bağışıklık bozuklukları da tanımlanmıştır [3].
Epidermodysplasia verruciformis ölümcül mü?
EV doğrudan ölümcül kabul edilen bir hastalık değildir. Ancak bazı hastalarda gelişebilen cilt kanserleri ciddi sonuçlara yol açabileceğinden erken tanı, güneşten korunma ve düzenli dermatoloji takibi büyük önem taşır [1].
Kaynaklar
[1] National Center for Biotechnology Information (NCBI), StatPearls – Epidermodysplasia Verruciformis.
[2] International Journal of Dermatology – Acquired Epidermodysplasia Verruciformis: Clinical Presentation and Treatment Update.
[3] PubMed – Epidermodysplasia Verruciformis’in genetik yapısı ve HPV duyarlılığı üzerine hakemli bilimsel derlemeler.
[4] Journal of Clinical Medicine / PubMed – İmmünosupresyonla ilişkili edinilmiş Epidermodysplasia Verruciformis üzerine güncel bilimsel derleme.
