İnme böyle başlar. Gürültüsüz ama acımasız.
Uzmanlara göre inme, beynin bir bölümüne giden kan akışının ani şekilde kesilmesi sonucu ortaya çıkıyor. Oksijen ve besin alamayan beyin hücreleri dakikalar içinde hasar görüyor. Her geçen dakika yaklaşık 1,9 milyon nöron kaybedilebiliyor. Bu nedenle inmede zaman, gerçek anlamıyla beyin demek.
İnme Nedir, Neden Olur?
İnmenin iki temel türü bulunuyor:
• İskemik inme: En sık görülen tür. Beyin damarının pıhtı ile tıkanması sonucu gelişiyor.
• Hemorajik inme: Beyin damarının yırtılması ve kanama oluşması sonucu ortaya çıkıyor.
Her iki durumda da tablo acil. Çünkü beyin dokusu oksijensizliğe tolerans göstermiyor.
En Kritik Uyarı İşaretleri
Uzmanların dünya genelinde vurguladığı en pratik yöntem “FAST” kuralı. Türkçeye uyarlarsak yüz, kol, konuşma ve zaman başlıkları öne çıkıyor:
1. Yüzde kayma
Kişiden gülümsemesi istenir. Yüzün bir tarafında düşme ya da asimetri varsa alarm zilleri çalıyor demektir.
2. Kolda güçsüzlük
Her iki kolunu birden kaldırması istenir. Bir kol aşağı düşüyorsa, uyuşma ya da güç kaybı varsa bu ciddi bir belirtidir.
3. Konuşma bozukluğu
Kelimeler peltekleşir, cümleler anlamsızlaşır ya da kişi konuşamaz hale gelir.
4. Zaman kaybetmeden acil yardım
Bu belirtilerden biri bile varsa derhal 112 aranmalı. Beklemek, düzelir diye umut etmek, bitki çayı içirmek gibi yaklaşımlar hayati gecikmelere yol açabilir.
Daha Az Bilinen Ama Tehlikeli Belirtiler
İnme her zaman klasik tabloyla gelmeyebilir. Şu bulgular da göz ardı edilmemeli:
• Ani ve şiddetli baş ağrısı
• Görme kaybı veya çift görme
• Denge kaybı, yürürken sendeleme
• Ani bilinç bulanıklığı
• Vücudun bir tarafında uyuşma
Özellikle genç yaşta görülen inme vakalarında belirtiler hafife alınabiliyor. Oysa inme artık yalnızca ileri yaş hastalığı değil.
Kimler Risk Altında?
Risk faktörleri arasında:
• Yüksek tansiyon
• Diyabet
• Sigara kullanımı
• Yüksek kolesterol
• Obezite
• Hareketsiz yaşam
• Kalp ritim bozuklukları
• Aile öyküsü
bulunuyor.
Hipertansiyon, inmenin en güçlü tetikleyicisi olarak kabul ediliyor. Kontrolsüz kan basıncı, beyin damarlarına sessizce zarar veriyor.
Dakikalar Neden Bu Kadar Önemli?
İskemik inmede ilk birkaç saat içinde uygulanan pıhtı eritici tedaviler (trombolitik tedavi) hastanın hayatını ve fonksiyonlarını kurtarabiliyor. Ancak bu tedavi zaman penceresine bağlı. Genellikle ilk 4,5 saat kritik kabul ediliyor.
Bazı merkezlerde uygulanan mekanik pıhtı çıkarma işlemleri ise daha ileri zaman aralığında bile umut olabiliyor. Fakat bunun için hastanın hızlı şekilde donanımlı bir merkeze ulaştırılması şart.
Gecikme olduğunda:
• Felç kalıcı hale gelebilir
• Konuşma yetisi kaybolabilir
• Yutma bozukluğu gelişebilir
• Uzun süreli bakım ihtiyacı doğabilir
• Ölüm riski artar
İnme Önlenebilir mi?
İyi haber şu: İnme vakalarının önemli bir kısmı önlenebilir.
• Kan basıncının düzenli takibi
• Kan şekeri kontrolü
• Sigaranın bırakılması
• Sağlıklı beslenme
• Düzenli egzersiz
• Düzenli hekim kontrolleri
Bu adımlar yalnızca kalbi değil, beyni de koruyor.
Gençler Güvende mi?
Son yıllarda 40 yaş altı bireylerde inme oranında artış dikkat çekiyor. Uzmanlar bunu:
• Obezite artışı
• Hareketsiz yaşam
• Sigara ve elektronik sigara kullanımı
• Stres
• Kontrolsüz hipertansiyon
gibi faktörlerle ilişkilendiriyor.
İnme artık “ileri yaş hastalığı” klişesini kırmış durumda.
Hayat Kurtaran Bilgi
İnme anında yapılacak en doğru şey:
Belirtileri fark et, vakit kaybetme, acil yardım çağır.
Kişiyi yatırıp beklemek, kolonya koklatmak, tansiyon ilacı vermek ya da geçer diye düşünmek zaman kaybıdır.
Unutmayın, inmede her saniye beyin hücreleri kaybediliyor. Erken müdahale ile tamamen iyileşen hastalar var. Gecikme ile hayat boyu felç kalanlar da.
Belki bir gün bir sofrada, bir otobüs durağında, bir ofiste birinin yüzü aniden kayacak.
O an bilgili olan kişi, bir hayatın yönünü değiştirecek.
İnme sessiz başlar.
Ama doğru bilgi yüksek sesle hayat kurtarır.
