Akşam eve geldiğinizde çorabınızı çıkarıyor ve ayak bileğinizin çevresinde belirgin bir halka mı görüyorsunuz? Bazen iz birkaç dakika içinde kayboluyor, bazen de bacakta hafif bir şişlik ve gerginlik hissiyle birlikte daha uzun süre kalabiliyor.
Bu görüntü tek başına bir hastalık anlamına gelmez. Özellikle sıkı lastikli çoraplar, gün boyu ayakta kalmak veya uzun süre oturmak sağlıklı kişilerde bile geçici iz bırakabilir.
Ancak çorap izi belirgin bir bacak şişliğinin parçasıysa, özellikle günün sonunda giderek artıyorsa, vücudun dokularında sıvı birikmesini ifade eden ödem açısından değerlendirilmesi gerekebilir.
Önemli olan yalnızca izin varlığı değil; tek mi çift bacakta olduğu, ne kadar sürdüğü, gerçek bir şişliğin eşlik edip etmediği ve başka belirtilerin bulunup bulunmadığıdır.
Çorap izi neden oluşur?
Çorabın lastikli bölümü cilde ve cilt altındaki yumuşak dokulara basınç uygular.
Çorap sıkıysa bu basınç normal bir bacakta bile geçici bir iz bırakabilir. İz kısa sürede kayboluyor, ayak bileğinde belirgin şişlik bulunmuyor ve ağrı, kızarıklık veya ağırlık hissi yaşanmıyorsa çoğu zaman basit basınç izi söz konusu olabilir.
Fakat bacak dokularında normalden fazla sıvı biriktiğinde çorap lastiği daha derin bir iz oluşturabilir.
Bu nedenle eskiden rahat olan çorabın akşamları giderek daha fazla iz bırakmaya başlaması veya ayakkabıların gün sonunda dar gelmesi, gerçek bir şişliğin fark edilmesini sağlayan ipuçlarından biri olabilir.
Ödem nedir?
Ödem, vücut dokuları arasında normalden fazla sıvı birikmesidir.
Ayak ve ayak bilekleri yer çekiminin etkisi nedeniyle sıvı birikiminin kolay fark edildiği bölgeler arasındadır.
Özellikle uzun süre ayakta veya oturarak geçirilen bir günün ardından bacakların alt bölümünde bir miktar sıvı birikmesi görülebilir.
Özellikle yer çekimi ve toplardamar dolaşımıyla ilişkili hafif şişlik bazı kişilerde akşam daha belirgin, sabah ise daha az olabilir.
Ancak tekrarlayan, giderek artan veya başka belirtilerin eşlik ettiği ödemin nedeni araştırılmalıdır.
Parmakla bastırınca çukur kalması ne anlama gelir?
Bazı ödemlerde şişmiş bölgeye parmakla birkaç saniye bastırıldığında cilt eski haline hemen dönmez ve geçici bir çukur oluşur.
Buna çukurlaşan ödem, tıbbi adıyla “pitting ödem” denir.
Çorap lastiğinin normalden derin iz bırakmasının nedenlerinden biri de bu tür sıvı birikimi olabilir.
Ancak evde parmakla bastırarak yapılan kontrol tek başına tanı koydurmaz. Ödemin nedeni; muayene, kişinin sağlık öyküsü, kullandığı ilaçlar ve gerektiğinde yapılan tetkiklerle değerlendirilir.
Akşam artan şişlik toplardamarlarla ilişkili olabilir
Gün boyunca kanın bacaklardan kalbe geri dönmesi gerekir. Yürürken baldır kaslarının çalışması bu dönüşe yardımcı olur.
Uzun süre hareketsiz kalındığında veya toplardamarların içindeki kapakçıklar yeterince iyi çalışmadığında kan bacaklarda daha fazla göllenebilir.
Kronik venöz hastalık, yani bacak toplardamarlarındaki dolaşım bozukluğu, özellikle günün ilerleyen saatlerinde ayak bileklerinde şişlik oluşturabilir.
Buna bacaklarda ağırlık, dolgunluk, sızlama, kaşıntı veya varisler eşlik edebilir.
İleri dönemlerde ayak bileği çevresindeki ciltte kahverengimsi renk değişiklikleri ve cilt sorunları da gelişebilir.
Her akşam oluşan çorap izi elbette kronik venöz hastalık anlamına gelmez. Ancak tekrarlayan şişlik ve bacak yakınmaları birlikteyse değerlendirilmesi anlamlıdır.
Uzun süre oturmak da izleri belirginleştirebilir
Masa başında saatlerce oturmak, uzun yolculuklar veya bütün gün ayakta çalışmak bacaklarda sıvının aşağı bölgelerde birikmesini kolaylaştırabilir.
Baldır kasları hareket ettiğinde toplardamar kanının yukarı taşınmasına yardımcı olur. Uzun süre hareketsiz kalmak ise bu “kas pompasının” daha az çalışmasına neden olur.
Bu nedenle bazı kişilerde gün içinde hareket arttığında veya bacaklar bir süre yukarı kaldırıldığında hafif şişliğin azalması mümkündür.
Ancak şişlik sürekli tekrarlıyorsa nedeni yalnızca “çok oturdum” diye varsayılmamalıdır.
Sıcak havalarda neden daha fazla olabilir?
Sıcak havalarda damarlar genişleyebilir. Bu durum bazı kişilerde bacaklarda sıvı birikimini kolaylaştırarak ayak bileği şişliğinin yaz aylarında daha görünür hale gelmesine yol açabilir.
Uzun süre ayakta kalma ve sıcak hava birlikte olduğunda akşam çorap izleri daha belirgin olabilir.
Yine de yeni başlayan veya giderek artan şişliğin yalnızca sıcak havaya bağlanması doğru değildir.
Tuz tüketimi etkili olabilir mi?
Yüksek sodyum alımı bazı kişilerde vücudun daha fazla su tutmasına ve şişliğin belirginleşmesine katkıda bulunabilir.
Bu etki özellikle kalp veya böbrek hastalığı bulunan bazı kişilerde daha belirgin olabilir.
Ancak bacak şişliği yaşayan herkesin sorununun fazla tuzdan kaynaklandığını düşünmek yanlış olur.
Ödemin çok farklı nedenleri vardır ve yalnızca tuzu azaltarak nedenin ortadan kalkacağı varsayılmamalıdır.
Bazı ilaçlar bacaklarda şişliğe yol açabilir
Özellikle bazı kalsiyum kanal blokerleri başta olmak üzere bazı tansiyon ilaçları; steroid olmayan iltihap gidericiler, hormon içeren tedaviler ve başka bazı ilaçlar ayak bileği ödemine katkıda bulunabilir.
Özellikle yeni bir ilaç başladıktan veya doz değişikliğinden sonra ortaya çıkan şişlikte kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi gerekebilir.
Ancak bir ilacın ödeme yol açtığından şüphelenmek, ilacı kendi başına bırakmak için gerekçe değildir. Tedavide değişiklik gerekip gerekmediği sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.
Her iki bacağın şişmesi ne düşündürür?
İki ayak bileğinde birden görülen hafif ve gün sonunda artan şişlik, uzun süre ayakta kalma veya toplardamar dolaşımı gibi nedenlerle ilişkili olabilir.
Ancak kalp, böbrek ve karaciğerle ilgili bazı hastalıklar da iki taraflı bacak ödemine yol açabilir.
Örneğin kalp yetersizliğinde ayak bileği şişliğine eforla nefes darlığı, normalden çabuk yorulma veya yatarken nefes almada zorlanma gibi belirtiler eşlik edebilir.
Böbrek hastalıklarında daha yaygın şişlik, göz çevresinde şişkinlik veya idrarla ilgili değişiklikler görülebilir.
Karaciğer hastalıklarında ise karında sıvı birikmesi ve başka belirtiler eşlik edebilir.
Ancak bu belirtilerin hiçbiri tek başına tanı koydurmaz. Çorap izi görmek, kalp, böbrek veya karaciğer hastalığınız olduğu anlamına gelmez.
Tek bacakta ani şişlik neden daha önemli?
Bacak şişliği konusunda önemli ayrımlardan biri, şişliğin tek taraflı ve ani ortaya çıkıp çıkmadığıdır.
Derin ven trombozu, tek taraflı ani bacak şişliğinde mutlaka akılda tutulması gereken nedenlerden biridir. Ancak bu belirtiler DVT’ye özgü değildir ve bazı kişilerde DVT belirgin yakınma vermeden de gelişebilir.
Şişliğe açıklanamayan baldır veya bacak ağrısı, hassasiyet, sıcaklık artışı ve ciltte kızarıklık ya da renk değişikliği eşlik edebilir.
Bu belirtiler varsa kişi kendi kendine “ödemdir, geçer” diye beklememeli ve gecikmeden tıbbi değerlendirme almalıdır.
Hangi belirtilerde acil değerlendirme gerekir?
Bacak şişliğine ani nefes darlığı, göğüste ağrı veya baskı, kanlı öksürük, bayılma ya da belirgin baş dönmesi eşlik ediyorsa acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.
Bu belirtiler, nadiren de olsa bacakta oluşan bir pıhtının akciğerlere ulaşmasıyla gelişen pulmoner emboli gibi ciddi bir durumu düşündürebilir.
Ayrıca tek bacakta aniden başlayan belirgin şişlik, ağrı, sıcaklık ve renk değişikliği de kısa sürede değerlendirilmesi gereken bir tablodur.
Ne zaman doktora başvurmak gerekir?
Çorap izinin yanında gerçek bir bacak veya ayak bileği şişliği varsa ve bu durum birkaç gün içinde geçmiyor, sık tekrarlıyor veya giderek artıyorsa değerlendirme yararlı olur.
Özellikle şişlik tek taraftaysa, ağrı veya cilt değişiklikleri varsa, varislerle birlikte giderek artıyorsa ya da kişinin bilinen kalp, böbrek veya karaciğer hastalığı bulunuyorsa neden araştırılmalıdır.
Hekim değerlendirmesinde şişliğin ne zaman başladığı, tek veya çift taraflı olması, gün içinde nasıl değiştiği, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden belirtiler önem taşır.
Gerekli durumlarda kan ve idrar testleri, kalp değerlendirmesi veya bacak toplardamarlarını inceleyen ultrason gibi yöntemlerden yararlanılabilir.
Hafif şişlikte günlük yaşamda nelere dikkat edilebilir?
Uzun süre aynı pozisyonda kalmamak ve gün içine kısa yürüyüşler eklemek bacak kaslarının çalışmasını sağlar.
Dinlenirken bacakları uygun şekilde yükseltmek bazı kişilerde gün sonu şişliğini azaltabilir.
Çok sıkı çorap ve ayakkabılardan kaçınmak da basınç izlerinin azalmasına yardımcı olabilir.
Ancak normal çorabı daha sıkı giymek ile tıbbi kompresyon çorabı kullanmak aynı şey değildir.
Kompresyon çorapları bazı toplardamar hastalıklarında yararlı olabilir ancak uygun basınç derecesi ve kişiye uygunluğu değerlendirilmelidir.
Özellikle periferik atardamar hastalığı bulunan veya bundan şüphelenilen kişilerde güçlü kompresyon ürünleri sağlık profesyoneli değerlendirmesi olmadan kullanılmamalıdır.
Çorap izi ne zaman büyük olasılıkla basit bir izdir?
Çorabın lastiğinin bulunduğu yerde hafif bir çizgi oluşuyor, iz kısa sürede kayboluyor, ayak bileği gerçekten şiş görünmüyor ve ağrı, kızarıklık, sıcaklık artışı veya ağırlık hissi bulunmuyorsa durum çoğunlukla çorabın oluşturduğu basınçla ilişkili olabilir.
Daha önemli olan değişikliktir.
Daha önce hiç iz bırakmayan çorapların son zamanlarda belirgin iz bırakması, ayakkabıların akşam dar gelmeye başlaması veya bacak çevresinde fark edilir bir şişlik gelişmesi, durumu yeniden değerlendirmek için daha anlamlı ipuçlarıdır.
Sonuç: Çorap izine değil, eşlik eden tabloya bakın
Akşam çorabınızı çıkardığınızda ayak bileğinizde iz kalması tek başına hastalık belirtisi değildir.
Sıkı lastik, uzun süre ayakta durmak veya oturmak gibi oldukça sıradan nedenlerle geçici iz oluşabilir.
Ancak iz belirgin şişlikle birlikteyse, sürekli tekrarlıyorsa, giderek artıyorsa veya tek bacakta ağrı, sıcaklık ve renk değişikliğiyle ortaya çıkıyorsa önem kazanır.
En önemli mesaj şu: Çorap izinin kendisinden çok, şişliğin süresi, tek veya çift taraflı olması ve beraberindeki belirtiler yol göstericidir.
KAYNAKLAR
European Journal of Vascular and Endovascular Surgery – European Society for Vascular Surgery 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs – De Maeseneer MG, Kakkos SK, Aherne T ve ark. – 2022;63(2):184-267 – DOI: 10.1016/j.ejvs.2021.12.024
European Heart Journal – 2021 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure – McDonagh TA, Metra M, Adamo M ve ark. – 2021;42(36):3599-3726 – DOI: 10.1093/eurheartj/ehab368
Centers for Disease Control and Prevention – About Venous Thromboembolism: Signs, Symptoms and Risk Factors – Güncel resmî sağlık bilgilendirmesi
American Family Physician – Peripheral Edema: Evaluation and Management in Primary Care – Patel H, Skok CJ, DeMarco A – 2022;106(5):557-564
Çorap İzleri Akşam Bacaklarınızda Kalıyorsa Ne Anlama Gelebilir?
Çorabınızı çıkardığınızda ayak bileğinizde belirgin bir halka görmek çoğu zaman basit basınca bağlı olabilir. Ancak izlere belirgin şişlik, tek bacakta ani şişme, ağrı veya nefes darlığı eşlik ediyorsa önem kazanır.
Editör Hakkında
Bunlar da ilginizi çekebilir
Yorumlar
