Bu hastalık aslında nedir?
DEHB; dikkat süresinde kısalık, dürtüsellik ve aşırı hareketlilikle seyreden nörogelişimsel bir bozukluktur. Beynin özellikle dikkat, planlama ve davranış kontrolünden sorumlu bölgelerinde işlev farklılıkları görülür.
Toplumda sanılandan çok daha yaygındır. Çocukluk çağında başlar, ancak birçok kişide erişkinlikte de devam eder. “Büyüyünce geçer” düşüncesi her zaman doğru değildir. Herkes risk altında olabilir.
En sinsi belirtiler
DEHB denince akla sadece yerinde duramayan çocuklar gelmemeli. İşte en sık gözden kaçan belirtiler:
-
Uzun süre odaklanamama
-
Sık sık eşyaları kaybetme
-
Söz kesme, sabırsızlık
-
Verilen görevleri yarım bırakma
-
Sürekli erteleme
-
İç huzursuzluk ve zihinsel dağınıklık
Sessiz tehlike tam da burada başlıyor. Özellikle “dikkatsiz tip” DEHB’de hiperaktivite belirgin olmayabilir ve tanı yıllarca gecikebilir.
Kimler farkında olmadan risk altında?
-
Ailesinde DEHB öyküsü olanlar
-
Erken doğan bebekler
-
Gebelikte sigara veya alkol maruziyeti yaşayan çocuklar
-
Akademik başarısı ani düşen öğrenciler
-
Sürekli iş değiştiren, odaklanma sorunu yaşayan yetişkinler
Kadınlarda belirtiler daha silik seyredebileceği için tanı gecikebilir. Bu nedenle birçok erişkin kadın yıllarca “dağınık” ya da “unutkan” olarak etiketlenir.
Evde nasıl korunabilirsiniz?
DEHB tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak belirtileri kontrol altına almak mümkündür:
-
Günlük rutin oluşturun
-
Ekran süresini sınırlayın
-
Düzenli uyku saatleri belirleyin
-
Küçük ve net görev listeleri hazırlayın
-
Fiziksel aktiviteyi artırın
Ev içi düzen, DEHB’li bireyler için adeta bir pusula görevi görür.
Doktorlar nasıl teşhis koyuyor?
DEHB tanısı tek bir kan testiyle konmaz. Tanı; ayrıntılı klinik değerlendirme, aile görüşmeleri ve standart ölçekler ile konur.
Belirtilerin en az 6 ay sürmesi ve birden fazla ortamda (okul, ev, iş) görülmesi gerekir. Uzmanlar uyardı: “Sadece hareketli olmak DEHB değildir.”
Güncel ve yeni tedaviler neler?
Tedavide üç temel yaklaşım öne çıkar:
-
Davranışçı terapi ve psikoeğitim
-
Aile eğitimi ve okul desteği
-
İlaç tedavisi (uzman kontrolünde)
Son yıllarda uzun etkili ilaçlar, dijital takip uygulamaları ve bilişsel eğitim programları ön plana çıkıyor. Ayrıca nörogeribildirim (neurofeedback) gibi destekleyici yöntemler de tartışılıyor.
Son dönemde çıkan çarpıcı gelişmeler
Bilim dünyasında yapılan beyin görüntüleme çalışmaları, DEHB’nin “disiplin eksikliği” değil, biyolojik temelli bir durum olduğunu net biçimde ortaya koydu.
Ayrıca yetişkin DEHB’sine yönelik farkındalık kampanyaları arttı. Özellikle iş hayatında üretkenliği etkileyen dikkat sorunlarının altında DEHB olabileceği konuşuluyor.
En çok aranan sorular ve net cevaplar
DEHB zeka geriliği midir?
Hayır. Zeka ile doğrudan bağlantılı değildir.
DEHB tamamen geçer mi?
Bazı bireylerde belirtiler azalabilir, ancak erişkinlikte devam edebilir.
İlaçlar bağımlılık yapar mı?
Uzman kontrolünde kullanıldığında güvenlidir.
Telefon ve tablet DEHB yapar mı?
Tek başına neden değildir ancak belirtileri artırabilir.
Yetişkinlerde de olur mu?
Evet. Toplumda sanılandan çok daha yaygındır.
Uzman değerlendirmesi
Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi uzmanları, erken tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor. Tedavi edilmeyen DEHB; okul başarısızlığı, özgüven kaybı, iş sorunları ve hatta bağımlılıklara zemin hazırlayabilir. “Bu bir karakter kusuru değil, nörobiyolojik bir durumdur” uyarısı özellikle dikkat çekiyor.
Net uyarı
Dikkat dağınıklığını hafife almayın. Eğer belirtiler günlük yaşamı etkiliyorsa, zaman kaybetmeden bir uzmana başvurun. Erken adım, hayat boyu fark yaratır.
