Zona hastalığından korunmak amacıyla kullanılan rekombinant aşı, kalp-damar sağlığı açısından beklenmedik bir bağlantıyla gündeme geldi. Oxford Üniversitesi öncülüğünde yürütülen ve 26 Ağustos 2026’da Nature Medicine’da yayımlanan araştırma, 60 yaş ve üzerindeki 72 bin 920 kişinin sağlık kayıtlarında rekombinant zona aşısının ağırlıklı olarak kullanıldığı grupta kalp-damar hastalıklarının oluşturduğu toplam yükün daha düşük olduğunu gösterdi.
Araştırmacılar, ABD’de eski canlı zayıflatılmış zona aşısından rekombinant aşıya hızlı geçişin yaşandığı dönemi doğal bir deney olarak değerlendirdi.
Bu yaklaşımda, aşı olanlarla hiç aşı olmayanları karşılaştırmak yerine birbirine yakın dönemlerde farklı zona aşılarını alan kişiler incelendi. Böylece aşı yaptıran kişilerle yaptırmayanlar arasında bulunabilecek yaşam tarzı ve sağlık davranışı farklılıklarının sonuçlar üzerindeki etkisinin azaltılması amaçlandı.
72 bin 920 kişinin verileri karşılaştırıldı
Çalışmada Nisan-Eylül 2017 döneminde zona aşısı olan 36 bin 460 kişi ile aynı ayların 2018 döneminde aşılanan 36 bin 460 kişi eşleştirildi.
2017 grubundakilerin yüzde 98,6’sı canlı zayıflatılmış zona aşısını alırken, 2018 grubundakilerin yüzde 93,5’inde rekombinant zona aşısı kullanıldı.
Araştırmacılar yaş ve sağlık özellikleri bakımından iki grubu mümkün olduğunca benzer hale getirmek için istatistiksel eşleştirme yaptı. Katılımcılar kalp-damar sonuçları açısından yedi yıla kadar takip edildi.
Kalp-damar hastalığı yükü yaklaşık yüzde 9 daha düşüktü
Çalışmanın temel değerlendirmesinde iskemik kalp hastalığı, kalp yetersizliği ve iskemik inme birlikte ele alındı.
Rekombinant aşının ağırlıklı olarak kullanıldığı grupta yedi yıllık takip boyunca bu hastalıklarla ilişkili toplam yükün yaklaşık yüzde 9 daha düşük olduğu belirlendi.
Bu sonuç, “kalp hastalığı riski yüzde 9 azaldı” şeklinde yorumlanmamalı.
Araştırmacıların kullandığı ölçüm yalnızca kaç kişide hastalık geliştiğine bakmıyor. Katılımcıların takip süresinin ne kadarını kalp-damar hastalığı tanısı olmadan geçirdiğini de hesaba katıyor.
Bu nedenle bulgu, rekombinant aşı grubunda takip süresince kalp-damar hastalıklarıyla kaybedilen zamanın daha az olması şeklinde değerlendirilmelidir.
Kalp yetersizliği yükünde yüzde 12’lik fark
Kalp-damar sorunları ayrı ayrı incelendiğinde de bazı farklılıklar görüldü.
Rekombinant aşı grubunda iskemik kalp hastalığına bağlı hastalık yükü yaklaşık yüzde 10, kalp yetersizliği yükü ise yüzde 12 daha düşüktü.
Atriyal fibrilasyon olarak bilinen kalp ritim bozukluğunda da yaklaşık yüzde 7 daha düşük hastalık yüküyle ilişki saptandı.
İskemik inmede ise kadınlarla erkekler arasında farklılık ortaya çıktı. Erkeklerde inme yükü yaklaşık yüzde 12 daha düşük bulunurken kadınlarda istatistiksel olarak anlamlı bir fark gösterilemedi.
Her kalp-damar sorununda aynı sonuç görülmedi
Araştırma bütün kalp ve damar hastalıklarında aynı yönde sonuç vermedi.
Miyokardit, periferik arter hastalığı, beyin kanaması ve geçici iskemik atak açısından iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı.
ST yükselmeli kalp krizinde görülen farkın büyüklüğü iskemik kalp hastalığı ve kalp yetersizliğindeki sonuçlara benzer olsa da istatistiksel anlamlılık sınırına ulaşmadı.
Bu veriler, bulguların “zona aşısı bütün kalp hastalıklarını önlüyor” şeklinde yorumlanamayacağını gösteriyor.
Gözlenen ilişki zaman içinde zayıfladı
Kalp hastalığı ve kalp yetersizliği açısından iki grup arasındaki ilişki takip süresinin ilk yarısında daha belirgindi.
İlk yaklaşık üç buçuk yılda gruplar arasındaki fark artarken, sonraki dönemde gözlenen ilişkinin zayıfladığı ve bazı değerlendirmelerde artık istatistiksel olarak anlamlı olmadığı görüldü.
Bu değişimin aşının biyolojik etkisinin zamanla azalmasından mı yoksa ölçülemeyen başka faktörlerden mi kaynaklandığı mevcut araştırmayla kesin olarak belirlenemiyor.
Zona ve kalp hastalıkları arasındaki bağ daha önce de incelendi
Zona, çocukluk döneminde suçiçeğine neden olan varisella-zoster virüsünün yıllar sonra yeniden etkinleşmesiyle ortaya çıkıyor.
Daha önceki araştırmalarda zona geçiren kişilerde, özellikle hastalığı izleyen dönemde kalp krizi ve inme gibi bazı kalp-damar olaylarının daha sık görülebildiği bildirilmişti.
Virüsün yeniden etkinleşmesi sırasında ortaya çıkan iltihabi yanıtın damar sistemini etkileyebileceği üzerinde duruluyor.
Zona aşılarıyla ilgili önceki gözlemsel araştırmalar da aşılanan kişilerde daha düşük kalp-damar olayı oranları bildirmişti. Ancak aşı olanlarla olmayanların genel sağlık davranışlarının farklı olabilmesi, bu çalışmaların yorumlanmasını zorlaştırıyordu.
Güney Kore’de bir milyondan fazla kişinin verileri kullanılarak yürütülen daha önceki geniş çaplı araştırmada da canlı zona aşısı daha düşük kalp-damar olayı oranlarıyla ilişkilendirilmişti.
Yeni araştırma ise ağırlıklı olarak iki farklı aşı dönemini karşılaştırması nedeniyle bu soruya farklı bir yöntemle yaklaşıyor.
Neden-sonuç ilişkisi kanıtlanmadı
Araştırmanın geniş katılımcı sayısı ve yedi yıla kadar uzanan takip süresi önemli güçlü yönleri arasında bulunuyor.
Araştırmacılar sonuçları farklı istatistiksel yöntemlerle de sınadı ve aşı değişiminin yaşandığı dönemde sağlık hizmetlerinin kullanımındaki başka farklılıkların sonuçları açıklayıp açıklayamayacağını değerlendirdi.
Yine de çalışma randomize kontrollü bir klinik araştırma değil.
Katılımcıların hangi aşıyı alacağı araştırmacılar tarafından rastgele belirlenmedi. Bu nedenle sağlık durumu, yaşam tarzı veya sosyoekonomik özellikler gibi ölçülmeyen bazı farklılıkların sonuçları kısmen etkilemiş olması tamamen dışlanamıyor.
Bu nedenle araştırma, rekombinant zona aşısının kalp hastalığını doğrudan önlediğini kanıtlamıyor.
Araştırmada çıkar çatışması bildirimi de yer aldı
Makalenin çıkar çatışması bildiriminde iki araştırmacının aşı üreticisi GSK ile danışmanlık veya kurumsal ilişkilerinin bulunduğu açıklandı.
Araştırmacılar, şirketin çalışmanın tasarlanması, yürütülmesi, verilerin analizi veya makalenin hazırlanması sürecinde yer almadığını ve araştırmadan makale kabul edilene kadar haberdar olmadığını bildirdi.
Bu açıklama, çalışmanın sonuçlarının değerlendirilmesinde şeffaflık açısından önem taşıyor.
Kalp hastalığını önlemek için yeni bir aşı endikasyonu değil
Araştırma sonuçları, rekombinant zona aşısının kalp-damar hastalıklarını önlemek amacıyla kullanılmasına yönelik yeni bir tıbbi endikasyon anlamına gelmiyor.
Rekombinant zona aşısı, zona hastalığı ve buna bağlı komplikasyonlardan korunmak amacıyla kullanılıyor.
Yeni çalışma, aşının kalp hastalığını tedavi etmek veya doğrudan kalp-damar hastalıklarından korunmak amacıyla uygulanması gerektiğini gösteren bir klinik karar niteliğinde değil.
Araştırmacılar, gözlenen ilişkinin randomize çalışmalarla ve olası biyolojik mekanizmaları inceleyen yeni araştırmalarla doğrulanması gerektiğini belirtiyor.
Mevcut bulgular, zona aşılamasının bilinen enfeksiyondan korunma etkisinin yanında kalp-damar sağlığıyla bağlantılı ek bir yarar bulunup bulunmadığının araştırılması için yeni kanıt sağlıyor.
Kaynaklar
• Nature Medicine – Recombinant shingles vaccination and the risk of cardiovascular events, 26 Ağustos 2026
• Ulusal Sağlık ve Bakım Araştırmaları Enstitüsü Oxford Biyomedikal Araştırma Merkezi – Zona aşısı ve kalp-damar olaylarına ilişkin bilimsel değerlendirme, 26 Ağustos 2026
• European Heart Journal – Live zoster vaccination and cardiovascular outcomes: a nationwide, South Korean study
