Türkiye’de yükseköğretim alanında akademik performansın nasıl ölçüleceğine ilişkin önemli bir değişim tartışmaya açıldı. Yükseköğretim Kurulu’nun yaptığı çalışma kapsamında, üniversitelerin araştırma performansını izleme ve değerlendirme süreçlerinde kullanılan atıf dizininin güncellenmesi gündeme geldi.
Bugüne kadar birçok kurum tarafından referans alınan Web of Science verileri yerine, daha geniş kapsama sahip Scopus temelli göstergelerin değerlendirme süreçlerine dahil edilmesi planlanıyor. Böylece üniversitelerin bilimsel üretimi, daha geniş bir dergi havuzundan toplanan verilerle izlenecek.
Atıf dizinleri, akademik yayınların başka çalışmalar tarafından ne ölçüde referans verildiğini gösteren ve bilimsel etkinin sayısal karşılığını sunan araçlar olarak önem taşıyor. Kullanılan dizinin değişmesi, yalnızca sayılarla değil, hangi dergilerin ve hangi yayınların görünür sayılacağıyla da doğrudan ilişkili.
YÖK’ün hazırladığı düzenlemenin ilk etapta yalnızca araştırma üniversitelerinin izleme ve performans değerlendirmesi kapsamında uygulanacağı belirtiliyor. Bu nedenle kararın kısa vadede doçentlik başvuruları ve akademik atama kriterlerinde doğrudan bir değişiklik anlamına gelmediği ifade ediliyor. Ancak uzmanlar, kullanılan veri tabanının uzun vadede akademik tercihler ve yayın stratejileri üzerinde etkili olabileceğini vurguluyor.
Bilim politikası çevrelerinde bu karar, Türkiye üniversitelerinin uluslararası sıralama sistemleriyle veri uyumunu artırmaya dönük bir adım olarak da yorumlanıyor. Çünkü dünyadaki büyük üniversite sıralama sistemlerinin önemli bölümü Scopus veritabanına dayalı çalışıyor.
Öğretim üyeleri cephesinde ise iki yönlü bir tartışma bulunuyor. Bir grup araştırmacı, daha geniş kapsamlı dizinlerin özellikle sosyal bilimler ve yerel dergiler için görünürlük sağlayacağını savunuyor. Diğer grup ise “tek dizine dayalı değerlendirme” yaklaşımının bilimin niteliğini tam olarak yansıtmayacağını düşünüyor.
⸻
Bilimsel arka plan
Bu tartışmanın merkezinde şu başlıklar yer alıyor:
• Atıf sayısının kaliteyi ölçmede ne kadar yeterli olduğu
• Hangi dizinin hangi alanları ne ölçüde kapsadığı
• Yerel dergilerin uluslararası görünürlüğü
• Akademik teşvik ve sıralama sistemlerinin etkisi
Akademik literatürde yapılan karşılaştırma çalışmalarında, Scopus’un dergi ve yayın kapsamının daha geniş olduğu; Web of Science’ın ise seçicilik ve uzun dönemli veri avantajlarına sahip olduğu vurgulanıyor.
⸻
Sonuç
YÖK’ün atıf dizini değişikliği hazırlığı, yalnızca teknik bir veri tabanı tercihi değil, Türkiye’de bilimin nasıl ölçüleceğine dair stratejik bir karar olarak görülüyor. Uygulamanın kapsamı ve takvimi netleştikçe, üniversitelerin araştırma politikalarının da bu doğrultuda şekillenmesi bekleniyor.
