Bilimsel çalışmalar, gece ekran kullanımının yalnızca uykuya dalmayı geciktirmediğini; aynı zamanda uykunun kalitesini ve biyolojik ritmi de olumsuz etkilediğini ortaya koyuyor.
Mavi Işık Melatonini Susturuyor
Telefon, tablet ve bilgisayar ekranlarından yayılan mavi dalga boyundaki ışık, beynin uyku-uyanıklık döngüsünü yöneten melatonin hormonunun salgılanmasını baskılıyor. Melatonin azalınca beyin hâlâ gündüzde olduğunu sanıyor; uyku hissi gecikiyor, uykuya geçiş zorlaşıyor.
Uyarıcı Etki Sandığımızdan Güçlü
Kontrollü deneylerde, yatmadan önce yoğun ekran ışığına maruz kalan bireylerde uyanıklık düzeyinin belirgin biçimde arttığı gösterildi. Uzmanlar, bu etkinin bazı kişilerde kafeinin uyarıcı etkisine yaklaşabildiğini vurguluyor. Bu nedenle “sadece birkaç dakika bakmak” masum bir alışkanlık olarak görülmüyor.
Derin Uyku Kısalıyor
Gece telefon kullanımının etkisi uykuya dalmakla sınırlı değil. Araştırmalar:
• Derin uyku evrelerinin kısaldığını
• Gece sık uyanmaların arttığını
• Sabah dinlenmiş uyanma hissinin azaldığını gösteriyor
Bu tablo uzun vadede dikkat, hafıza ve genel zihinsel performans üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabiliyor.
Bilimsel Uyarı
Uyku ve biyolojik ritim üzerine çalışan akademik merkezler, akşam saatlerinde ekran maruziyetinin sirkadiyen ritmi ileri kaydırdığını ve sağlıklı uyku düzenini bozduğunu bildiriyor. Bu alandaki değerlendirmeleriyle öne çıkan Harvard Medical School, gece ışığının özellikle mavi spektrumda olduğunda melatonin baskılayıcı etkisinin daha güçlü olduğuna dikkat çekiyor.
Uzmanlar ayrıca, yalnızca ışığın değil; sosyal medya, haber akışı ve bildirimlerin de zihni uyararak uykuya geçişi zorlaştırdığını belirtiyor.
Sonuç
Bilimsel veriler net:
• Gece telefon kullanımı melatonin üretimini azaltıyor
• Uyku hijyenini bozuyor
• Uyku kalitesini düşürüyor
Bu nedenle sağlıklı bir uyku için yatmadan en az 30–60 dakika önce ekranlardan uzak durmak, loş ışıkta sakinleştirici rutinlere yönelmek ve telefonu yatak odası dışında bırakmak öneriliyor.