Son yıllarda yapılan bilimsel çalışmalar, karaciğer yağlanmasının (alkole bağlı olmayan karaciğer yağlanması, halk arasında “karaciğerin yağlanması”) sadece kilo artışıyla ilişkili olmadığını ortaya koyuyor. Araştırmalara göre, uzun süre oturarak geçirilen zaman, vücut ağırlığından ve düzenli egzersiz yapılıp yapılmadığından bağımsız olarak bu riski artırabiliyor.
Araştırmalar nerede ve nasıl yapıldı?
Bu alandaki bulgular; Avrupa, Kuzey Amerika ve Asya’da yürütülen geniş ölçekli gözlemsel nüfus çalışmaları ile elde edildi. Çalışmalarda binlerce yetişkinin günlük oturma süreleri, fiziksel aktivite düzeyleri ve karaciğer yağlanması bulguları birlikte değerlendirildi. Bazı araştırmalarda ultrason ve manyetik rezonans gibi görüntüleme yöntemleri kullanıldı.
Temel bulgular neyi gösteriyor?
-
Günde 8 saat ve üzeri oturan bireylerde, karaciğer yağlanması görülme sıklığının daha yüksek olduğu bildirildi.
-
Haftalık önerilen düzeyde egzersiz yapan kişilerde bile, uzun süreli oturmanın bu riski tam olarak ortadan kaldırmadığı ifade edildi.
-
Riskin, vücut kitle indeksinden bağımsız olarak devam edebildiği; yani zayıf ya da normal kilolu bireylerin de etkilenebileceği belirtildi.
Bu durum neden oluyor?
Uzmanlara göre uzun süre hareketsiz kalmak:
-
İnsülin duyarlılığını bozabiliyor,
-
Yağ asitlerinin kaslar tarafından kullanımını azaltabiliyor,
-
Karaciğerde yağ birikimini kolaylaştıran metabolik değişikliklere yol açabiliyor.
Bu süreçler zaman içinde karaciğer hücrelerinde yağ birikimine zemin hazırlıyor.
Tıbbiye Bülteni Uzman Görüşü
Tıbbiye Bülteni’ne konuşan uzmanlar, “Toplumda karaciğer yağlanması çoğu zaman sadece kilo ile ilişkilendiriliyor. Oysa uzun süre oturmak, başlı başına metabolik bir risk faktörü. Düzenli egzersiz önemli ancak gün boyu hareketsiz kalmanın etkilerini tamamen silmeyebilir” değerlendirmesinde bulunuyor.
Ne anlama geliyor?
Bu bulgular, sağlıklı yaşam için yalnızca spor yapmanın değil, gün içindeki oturma süresinin de azaltılmasının önemli olduğunu gösteriyor. Uzmanlar, her 30–60 dakikada bir ayağa kalkılması ve kısa hareket molaları verilmesini öneriyor.
Önemli uyarı
Söz konusu çalışmaların büyük bölümü gözlemsel nitelikte. Bu nedenle doğrudan neden–sonuç ilişkisi kurmak mümkün değil. Bulgular, mevcut riskleri ortaya koymakta; tanı ve tedavi yerine geçmemektedir. Karaciğer yağlanması şüphesinde hekim değerlendirmesi gereklidir.
