Çocuğunuz televizyona yaklaşmaya, sınıfta tahtayı görebilmek için gözlerini kısmaya veya her kontrolde daha yüksek numaralı gözlük kullanmaya başladıysa sorun yalnızca uzağı net görememek olmayabilir. Çocukluk çağındaki miyopi, göz büyümeyi sürdürürken ilerleyebilir. Özellikle küçük yaşta başlayan miyopide, ilerleyen yıllarda daha yüksek göz numaralarına ulaşma ihtimali artabilir.
JAMA Ophthalmology’de yayımlanan iki yıllık randomize klinik araştırma, yüksek asferik mercekçikler içeren özel gözlük camlarının çocuklarda hem göz numarasındaki artışı hem de gözün ön-arka yönde uzamasını standart gözlük camlarına kıyasla belirgin ölçüde yavaşlattığını gösterdi. Bilimsel literatürde HAL olarak kısaltılan bu tasarım, miyopi kontrol camları arasında yer alıyor.
Bulgular, miyopinin tamamen durdurulduğu veya ortadan kaldırıldığı anlamına gelmiyor. Ancak çocukluk dönemindeki ilerlemenin yavaşlatılması, erişkinlikte ulaşılacak toplam miyopi derecesini azaltma açısından önemli olabilir.
Miyopi yalnızca uzağı bulanık görmek değildir
Miyopi, uzaktaki görüntülerin net seçilemediği bir görme kusurudur. Çoğu çocukta temel neden, gözün ön-arka uzunluğunun gereğinden fazla artmasıdır. Böyle olduğunda ışık, gözün arkasındaki görme tabakası olan retinanın üzerine değil, önüne odaklanır.
Standart gözlük camları bu odaklanma hatasını düzelterek çocuğun net görmesini sağlar. Ancak normal tek odaklı camlar, gözün uzamasını yavaşlatmak için özel bir optik sinyal oluşturmaz.
Miyopi kontrol camlarının amacı ise hem net görüş sağlamak hem de gözün büyüme hızını etkileyebilecek farklı bir odaklanma düzeni oluşturmaktır.
Miyopinin ilerlemesini yavaşlatmak neden önemli?
Çocuğun gözlük numarasının yükselmesi, yalnızca daha kalın veya daha güçlü bir cama ihtiyaç duyulması anlamına gelmez. Miyopi derecesi arttıkça ileriki yaşamda retina dekolmanı, miyopik makula hastalığı, glokom ve bazı katarakt türleri gibi göz hastalıklarının görülme riski de artabilir.
Bu komplikasyonlar her miyop çocukta gelişmez. Miyopisi bulunan kişilerin büyük bölümü yaşamları boyunca bu ciddi sorunlarla karşılaşmaz. Ancak riskin miyopi derecesiyle birlikte yükselmesi, çocukluk dönemindeki ilerlemeyi mümkün olduğunca yavaşlatmayı önemli hale getiriyor.
Henüz miyopi kontrol tedavisinin ileriki yaşlardaki bu hastalıkları kesin olarak önlediği gösterilmiş değil. Temel hedef, çocuğun erişkinlikte ulaşacağı toplam miyopi derecesini azaltarak uzun dönemli riski düşürme ihtimalini artırmaktır.
Çocuklarda miyopi neden ilerler?
Miyopinin ilerlemesi tek bir nedene bağlanamaz. Genetik yatkınlık ile çocuğun yaşadığı görsel çevre birlikte etkili olabilir.
En önemli etkenlerden biri miyopinin başladığı yaştır. Miyopi ne kadar erken yaşta ortaya çıkarsa gözün büyümeye devam edeceği süre de o kadar uzun olabilir. Araştırmalar, küçük yaşta başlayan miyopinin ilerleyen çocukluk döneminde yüksek miyopi gelişme ihtimaliyle bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Anne veya babada miyopi bulunması da riski artırabilir. Her iki ebeveynin miyop olması, çocuğun daha yakından izlenmesini gerektiren bir durumdur. Ancak aile öyküsü bulunması, çocuğun mutlaka yüksek miyop olacağı anlamına gelmez.
Gün ışığında açık havada geçirilen zamanın az olması, eğitim yoğunluğu ve uzun süre kesintisiz yakın çalışma da miyopiyle ilişkilendiriliyor. Kitabı, telefonu veya tableti göze çok yakın tutmak ve uzun süre ara vermeden çalışmak görsel yükü artırabilir.
Ekran tek başına suçlu mu?
Telefon, tablet ve bilgisayar kullanımı sıklıkla çocukluk miyopisindeki artışın tek nedeni olarak gösteriliyor. Bilimsel tablo ise daha karmaşık.
Yüz binlerce kişinin verilerini içeren bir sistematik derlemede, ekran süresi arttıkça miyopi görülme olasılığının da yükseldiği saptandı. Ancak araştırmaların çoğu gözlemseldi ve kanıtın kesinlik düzeyi düşüktü. Bu nedenle ekran kullanımının tek başına miyopiye neden olduğu söylenemez.
Ekranların etkisi; cihazın yakından kullanılması, uzun süre kesintisiz odaklanma ve açık havada geçirilecek zamanın azalmasıyla bağlantılı olabilir. Üstelik miyopi salgını, akıllı telefonların yaygınlaşmasından önce de bazı toplumlarda görülüyordu.
Bu nedenle asıl hedef yalnızca ekranı yasaklamak değil; yakın çalışma süresini düzenlemek, uygun mesafeyi korumak, ara vermek ve açık hava zamanını artırmak olmalıdır.
İki yıllık araştırma nasıl yapıldı?
Çift maskeli randomize klinik araştırma, ABD’deki dokuz merkezde yürütüldü. Çalışmaya 6 ile 12 yaş arasında, miyopi derecesi yaklaşık eksi 0,75 ile eksi 4,50 diyoptri arasında değişen 159 çocuk alındı.
Diyoptri, halk arasında “göz numarası” olarak bilinen kırma kusurunu gösteren ölçü birimidir. Miyopide değerin giderek daha fazla eksiye gitmesi, ilerleme anlamına gelir.
Çocukların 77’sine miyopi kontrol camları, 82’sine ise standart tek odaklı gözlük camları verildi. İki yıllık değerlendirmeyi 135 çocuk tamamladı.
Göz numaraları, gözün odaklanma kasını geçici olarak dinlendiren damlalar kullanılarak ölçüldü. Ayrıca gözün ön-arka uzunluğundaki değişim takip edildi. Bu ölçüm önemlidir; çünkü göz numarası farklı etkenlerden etkilenebilirken gözün uzaması miyopi ilerlemesinin yapısal göstergelerinden biridir.
Araştırmanın asıl sonlanım noktası 36 ay olarak planlandı. Yayımlanan iki yıllık sonuçlar, düzenleyici değerlendirme amacıyla önceden planlanmış 24 aylık ara analize dayanıyor. Bu nedenle araştırmanın uzun dönemli sonuçlarını değerlendirmek için 36 aylık verilerin de görülmesi gerekiyor.
Özel cam kullanan çocuklarda ne kadar fark görüldü?
İki yılın sonunda, istatistiksel modelle düzeltilmiş ortalama göz numarası değişimi miyopi kontrol camlarını kullanan grupta eksi 0,25 diyoptri oldu. Standart cam kullanan grupta ise düzeltilmiş ortalama ilerleme eksi 0,90 diyoptri olarak ölçüldü.
İki grup arasındaki modelle hesaplanan fark 0,64 diyoptriydi. Araştırmacılar bunu miyopi ilerlemesinde yüzde 71’lik göreceli azalma olarak hesapladı.
Gözün ön-arka uzunluğundaki artış da özel cam grubunda daha düşüktü. Düzeltilmiş ortalama uzama, miyopi kontrol camı kullananlarda 0,21 milimetre, standart cam kullananlarda 0,45 milimetreydi. Aradaki 0,24 milimetrelik fark, gözün uzamasında yüzde 53’lük göreceli azalmaya karşılık geldi.
İki grubun gözlükle elde edilen en iyi görme keskinliği benzerdi. Çalışmada miyopi kontrol camlarıyla ilişkili ciddi bir yan etki bildirilmedi.
Yüzde 71 azalma ne anlama geliyor?
Bu oran, çocukların yüzde 71’inde miyopinin tamamen durduğu veya göz numarasının küçüldüğü anlamına gelmiyor. İki grubun ortalama ilerleme hızlarının karşılaştırılmasından elde edilen göreceli bir ölçüdür.
Miyopi kontrol camı grubunda da göz numarası ve göz uzunluğu belirli ölçüde arttı. Dolayısıyla bu camlar miyopiyi ortadan kaldıran veya gözü eski yapısına döndüren bir tedavi değil; ilerlemeyi yavaşlatmayı amaçlayan bir seçenektir.
Her çocuk aynı yanıtı vermeyebilir. Yaş, başlangıçtaki miyopi derecesi, genetik yatkınlık, günlük kullanım süresi ve bireysel göz yapısı sonucu etkileyebilir.
Miyopi kontrol camları nasıl çalışıyor?
Araştırmada kullanılan camların merkez bölümü, standart gözlük camı gibi kırma kusurunu düzelterek net görüş sağlıyor. Çevresindeki halkalarda ise binden fazla küçük asferik mercekçik bulunuyor.
Bu mercekçikler, ışığın bir bölümünü retinanın önünde belirli bir hacme dağıtacak şekilde tasarlanıyor. “Miyopik odak kayması” olarak açıklanan bu optik sinyalin, gözün gereğinden fazla uzamasını yavaşlatabileceği düşünülüyor.
Her “özel” gözlük camı miyopi kontrol camı değildir. Mavi ışık filtresi, yansıma önleyici kaplama, güneşte koyulaşan cam veya inceltilmiş cam bulunması, o ürünün miyopi ilerlemesini yavaşlattığı anlamına gelmez. Kullanılacak tasarımın çocuklarda yapılmış güvenilir klinik araştırmalarla desteklenmesi gerekir.
Camın düzenli kullanılması önemli mi?
Araştırmaya katılan çocuklara gözlüklerini haftada en az altı gün ve günde en az 10 saat kullanmaları söylendi. Bildirilen ortalama günlük kullanım süresi her iki grupta da 12 saatin üzerindeydi.
Bu nedenle sonuçlar, gözlüğün yalnızca okulda veya birkaç saat kullanılmasıyla aynı etkinin elde edileceğini göstermiyor. Camın doğru merkezlenmesi, uygun çerçeveye takılması ve önerilen süre boyunca düzenli kullanılması tedavinin başarısını etkileyebilir.
Bununla birlikte günlük kullanım süresi, her çocuk için göz muayenesini yapan uzman tarafından belirlenmelidir.
Her miyop çocuk bu camları kullanmalı mı?
Her çocuk için tek bir doğru seçenek bulunmuyor. Miyopinin başlangıç yaşı, son bir yıldaki ilerleme miktarı, gözün uzunluğu, aile öyküsü, çocuğun günlük yaşamı ve camı düzenli kullanabilme durumu birlikte değerlendirilmelidir.
Karar verilmeden önce damlalı göz numarası ölçümünü de içeren kapsamlı bir göz muayenesi yapılması önemlidir. İmkân varsa gözün ön-arka uzunluğunun ölçülmesi, ilerlemenin yalnızca reçete değişimiyle değil yapısal olarak da takip edilmesine yardımcı olabilir.
Özellikle küçük yaşta miyopi başlayan, göz numarası kısa aralıklarla yükselen veya anne ve babasında miyopi bulunan çocuklarda miyopi kontrol seçeneklerinin erken dönemde değerlendirilmesi yararlı olabilir.
Miyopi kontrolünde başka seçenekler var mı?
Çocukluk miyopisinin ilerlemesini yavaşlatmak amacıyla özel gözlük camlarının yanı sıra farklı yöntemler de kullanılabiliyor:
- Miyopi kontrolü için geliştirilmiş yumuşak kontakt lensler
- Gece takılan ve korneayı geçici olarak şekillendiren ortokeratoloji lensleri
- Uzman değerlendirmesiyle kullanılan düşük konsantrasyonlu atropin göz damlaları
- Uygun çocuklarda birden fazla yöntemin birlikte uygulanması
Bu seçeneklerin etkinlik düzeyleri, yan etkileri, kullanım güçlükleri ve uygun oldukları yaş grupları farklıdır. Kontakt lenslerde temizlik kurallarına uyulmaması enfeksiyon riskini artırabilir. Atropin bazı çocuklarda ışık hassasiyeti veya yakını görmede güçlük oluşturabilir. Ortokeratoloji ise dikkatli lens bakımı ve düzenli takip gerektirir.
Bu nedenle tedavi, başka bir çocukta işe yaradığı için seçilmemeli; göz hastalıkları uzmanının değerlendirmesine göre kişiselleştirilmelidir. Lazerle göz ameliyatı ise çocukluk miyopisinin ilerlemesini kontrol etmek için kullanılan bir yöntem değildir.
Aileler evde neler yapabilir?
Çocuğun gündüz saatlerinde açık havada zaman geçirmesi desteklenmelidir. Uluslararası uzman raporlarında günde yaklaşık iki saat açık hava zamanı öneriliyor. Açık havanın koruyucu etkisine ilişkin kanıtlar, miyopi başlamadan önce daha güçlüdür. Miyopi geliştikten sonra ilerlemeyi ne ölçüde yavaşlattığı ise kesin değildir.
Yakın çalışma sırasında kitap, telefon veya tablet gözlere çok yaklaştırılmamalı ve uzun süre kesintisiz çalışılmamalıdır. Düzenli olarak uzağa bakmak, yakın odaklanmaya ara verilmesini sağlayarak gözlerdeki rahatsızlık ve yorgunluğu azaltmaya yardımcı olabilir.
Sık kullanılan 20-20-20 kuralı, her 20 dakikada bir yaklaşık 20 saniye uzağa bakmayı önerir. Bu yaklaşım gözleri dinlendirebilir ancak tek başına miyopinin ilerlemesini durdurduğu kanıtlanmış bir tedavi değildir.
Telefon yerine daha uzakta kullanılabilen büyük bir ekranın tercih edilmesi, cihazın yüze çok yakın tutulmasını azaltabilir. Ancak büyük ekran kullanımının veya belirli bir ekran mesafesinin miyopiyi yavaşlattığı kanıtlanmış değildir. Bu önlemler, miyopi tedavisinden çok yakın çalışma düzeninin iyileştirilmesine yönelik ergonomik uygulamalardır.
Ortamın yeterince aydınlatılması ve çocuğun cihazı yüzüne çok yakın kullanmasının önlenmesi de önemlidir.
Gözlük numarasını bilerek düşük tutmak veya çocuğa gözlük kullandırmamak miyopiyi tedavi etmez. Eksik düzeltmenin ilerlemeyi güvenilir biçimde yavaşlattığı gösterilmemiştir.
Ayrıca belirli bir yiyecek, vitamin veya takviyenin gözün uzamasını durdurduğu yönünde güvenilir kanıt bulunmuyor. Dengeli beslenme genel göz sağlığı için değerlidir ancak miyopi kontrol tedavisinin yerine geçmez.
Hangi belirtilerde göz muayenesi gerekir?
Çocuklar bulanık görmeyi her zaman fark etmeyebilir veya bunu ifade edemeyebilir. Aşağıdaki durumlar göz muayenesini gerektirebilir:
- Tahtayı veya uzaktaki yazıları görememe
- Televizyona yaklaşma
- Uzağa bakarken gözleri kısma
- Kitap ve ekranı yüze çok yakın tutma
- Bir gözünü kapatarak bakma
- Sık baş ağrısı veya göz yorgunluğu
- Okul başarısında açıklanamayan düşüş
- Gözlük reçetesinin kısa aralıklarla değişmesi
Miyopi tanısı konmuş çocuklarda takip sıklığı kişisel duruma göre belirlenir. İlerleyen miyopide çoğu zaman altı aylık kontroller gerekebilir; ancak bu süre çocuğun yaşı ve uygulanan tedaviye göre değişebilir.
Ani görme kaybı, ışık çakmaları, birden ortaya çıkan çok sayıda uçuşma veya görme alanında perde benzeri gölge gelişmesi durumunda gecikmeden göz değerlendirmesi yapılmalıdır.
Araştırmanın güçlü yönleri ve sınırlılıkları neler?
Çalışmanın randomize, çift maskeli ve çok merkezli olması; göz numarasının yanı sıra gözün uzunluğunun da ölçülmesi bulguların güvenilirliğini artırıyor. Farklı etnik kökenlerden çocukların araştırmaya alınmış olması da önemli bir güçlü yön.
Bununla birlikte iki yıllık takip, çocukluk miyopisi tedavisinin tamamını değerlendirmek için kısa olabilir. Yayımlanan sonuçlar, 36 aylık çalışmanın önceden planlanmış ara analizine dayanıyor. Tedavi bırakıldığında etkinin sürüp sürmeyeceği ve erişkinlikteki göz hastalıkları riskini azaltıp azaltmayacağı henüz bilinmiyor.
Araştırmaya 6 ile 12 yaş arasındaki ve belirli numara aralığındaki çocuklar alındı. Sonuçlar daha küçük çocuklara, yüksek miyopisi bulunanlara veya daha önce başka miyopi kontrol tedavisi kullanmış olanlara doğrudan genellenemez.
Günlük kullanım süresi çocukların ve ailelerin bildirimlerine dayanıyordu. Ayrıca iki yıllık değerlendirmeyi 159 çocuğun 135’i tamamladı.
Camlar normal bakışta birbirine benzese de asferik mercekçik halkalarının belirli açılardan, bu tasarımı tanıyan kişiler tarafından fark edilmesi mümkündü. Bu nedenle bazı katılımcıların veya araştırmacıların hangi camın kullanıldığını istemeden anlamış olma ihtimali tamamen dışlanamıyor.
Çalışma, araştırılan camın üreticisi tarafından finanse edildi. Sponsor; araştırmanın tasarımı, verilerin değerlendirilmesi, makalenin hazırlanması ve yayımlanma kararında rol aldı. Bazı yazarların üretici veya araştırma kuruluşuyla çalışma ilişkisi, bir yazarın da ilgili patent bildirimleri bulunuyordu. Bu durum sonuçları geçersiz kılmaz ancak bağımsız ve uzun süreli araştırmaların önemini artırır.
Ebeveynler bu araştırmadan ne anlamalı?
Çocukluk miyopisi yalnızca daha güçlü bir gözlük ihtiyacı olarak görülmemeli. Erken başlayan ve hızla ilerleyen miyopide amaç, çocuğun mevcut göz numarasını sıfırlamak değil, ilerlemeyi mümkün olduğunca yavaşlatarak erişkinlikte ulaşacağı toplam miyopi derecesini azaltmaktır.
İki yıllık randomize araştırma, yüksek asferik mercekçikli özel gözlük camlarının bu amaçla etkili ve iyi tolere edilen bir seçenek olabileceğini gösteriyor. Ancak sonuçlar bütün özel camlara genellenemez ve seçim yalnızca ürün adına bakılarak yapılmamalıdır.
En doğru yaklaşım; miyopiyi erken fark etmek, çocuğun göz numarası ile göz uzunluğundaki değişimi düzenli izlemek, açık hava ve yakın çalışma alışkanlıklarını düzenlemek ve gerekiyorsa kanıta dayalı miyopi kontrol seçeneklerinden çocuğa en uygun olanını belirlemektir.
KAYNAKLAR
-
JAMA Ophthalmology – Spectacle Lenses With Highly Aspherical Lenslets for Myopia Control: A Randomized Clinical Trial – Shen J, Hunt C, Young G, Drobe B – 2026 – DOI: 10.1001/jamaophthalmol.2026.3288
-
Investigative Ophthalmology & Visual Science – IMI—Interventions for Controlling Myopia Onset and Progression 2025 – Bullimore MA, Saunders KJ, Baraas RC ve ark. – 2025 – DOI: 10.1167/iovs.66.12.39
-
Cochrane Database of Systematic Reviews – Interventions for Myopia Control in Children: A Living Systematic Review and Network Meta-analysis – Lawrenson JG, Huntjens B, Virgili G ve ark. – 2025 – DOI: 10.1002/14651858.CD014758.pub3
-
Investigative Ophthalmology & Visual Science – IMI Risk Factors for Myopia – Morgan IG, Wu PC, Ostrin LA ve ark. – 2021 – DOI: 10.1167/iovs.62.5.3
-
JAMA Network Open – Digital Screen Time and Myopia: A Systematic Review and Dose-Response Meta-Analysis – Ha A, Lee YJ, Lee M, Shim SR, Kim YK – 2025 – DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2024.60026
-
JAMA – Effect of Time Spent Outdoors at School on the Development of Myopia Among Children in China: A Randomized Clinical Trial – He M, Xiang F, Zeng Y ve ark. – 2015 – DOI: 10.1001/jama.2015.10803
-
Ophthalmic & Physiological Optics – Age of Onset of Myopia Predicts Risk of High Myopia in Later Childhood in Myopic Singapore Children – Chua SYL, Sabanayagam C, Cheung YB ve ark. – 2016 – DOI: 10.1111/opo.12305
-
Investigative Ophthalmology & Visual Science – The Complications of Myopia: A Review and Meta-Analysis – Haarman AEG, Enthoven CA, Tideman JWL ve ark. – 2020 – DOI: 10.1167/iovs.61.4.49
-
JAMA Ophthalmology – Spectacle Lenses With Aspherical Lenslets for Myopia Control vs Single-Vision Spectacle Lenses: A Randomized Clinical Trial – Bao J, Huang Y, Li X ve ark. – 2022 .0401
