Avrupa’da yürütülen DO-HEALTH araştırmasının yeni analizi, üç yıllık takip sırasında kanser tanısı alan yaşlı yetişkinlerin başlangıçta bazı epigenetik yaş ölçümlerinde daha ileri değerlere sahip olduğunu gösterdi. Bu kişilerde el kavrama gücü ve oturup kalkma performansı da daha hızlı geriledi. Bulgular umut verici olsa da biyolojik yaş testlerinin kanseri önceden teşhis edebildiğini söylemek için henüz erken.
Kanser henüz teşhis edilmeden önce vücutta yaşlanmayla ilişkili bazı biyolojik ve işlevsel değişiklikler başlamış olabilir.
DO-HEALTH araştırmasının verilerini inceleyen bilim insanları, başlangıçta kanser tanısı bulunmayan sağlıklı yaşlı yetişkinleri üç yıl boyunca takip etti. Bu sürede invaziv kanser tanısı alan katılımcıların, kanser gelişmeyen kişilere kıyasla bazı epigenetik ölçümlerde biyolojik olarak daha yaşlı göründüğü belirlendi [1].
Epigenetik yaş 3,5 ila 6,8 ay ilerideydi
Araştırmada biyolojik yaş, kandaki DNA metilasyonu değişikliklerinden yararlanan farklı “epigenetik saatlerle” değerlendirildi.
Üç yıllık takip sırasında kanser tanısı alan katılımcıların başlangıçtaki biyolojik yaşı;
* Horvath saatine göre yaklaşık 3,5 ay,
* Hannum saatine göre yaklaşık 5 ay,
* PhenoAge ölçümüne göre yaklaşık 6,8 ay
daha ileride bulundu [1].
Bu farklılıklar takvim yaşından bağımsız olarak hesaplandı. Başka bir ifadeyle aynı kronolojik yaştaki kişiler arasında, daha sonra kanser tanısı alan grubun bazı moleküler yaşlanma göstergeleri başlangıçta biraz daha ileri görünüyordu.
Kas gücü ve oturup kalkma performansı daha hızlı geriledi
Araştırmacılar yalnızca kandaki biyolojik yaş göstergelerini değil, katılımcıların fiziksel performansındaki değişimi de değerlendirdi.
Kanser tanısı alan kişilerde üç yıl boyunca;
* El kavrama gücünün daha fazla azaldığı,
* Beş kez oturup kalkma testini tamamlama süresinin daha fazla uzadığı
belirlendi [1].
Oturup kalkma testindeki ortalama fark yaklaşık 0,64 saniye olarak hesaplanırken el kavrama gücündeki düşüş de kanser gelişmeyen gruba göre daha belirgindi.
Bu sonuçlar, bazı kişilerde kanser klinik olarak saptanmadan önce kas gücü ve fiziksel dayanıklılık gibi sağlıklı yaşlanma göstergelerinde değişiklikler başlayabileceğini düşündürüyor.
Kanser mi yaşlandırıyor, yaşlanma mı kanser riskini artırıyor?
Çalışma, biyolojik yaşlanmanın kansere neden olduğunu kanıtlamıyor.
İki olasılık üzerinde duruluyor. Hızlanmış biyolojik yaşlanma; kronik iltihaplanma, bağışıklık sistemindeki değişiklikler, DNA hasarı ve hücresel onarım kapasitesindeki azalma üzerinden kanser gelişimine elverişli bir ortam oluşturabilir.
Diğer taraftan henüz belirti vermeyen ve teşhis edilmemiş bir tümör de vücuttaki metabolik, bağışıklık ve epigenetik süreçleri etkileyerek biyolojik yaşlanma göstergelerini değiştirmiş olabilir.
Araştırmanın gözlemsel niteliği nedeniyle bu iki olasılığın birbirinden ayrılması mümkün değil.
Yaşlanma hızında takip boyunca kesin fark bulunmadı
Araştırmanın dikkat çeken ayrıntılarından biri, kanser tanısı alan kişilerle almayanlar arasında üç yıllık süreçte epigenetik yaşın değişim hızında tutarlı ve belirgin bir fark gösterilememesi oldu [1].
Temel farklılık, daha sonra kanser tanısı alan kişilerin çalışmanın başlangıcında bazı epigenetik saatlere göre zaten biraz daha yaşlı görünmesiydi.
Bu nedenle sonuçlar, “kanser ortaya çıkmadan hemen önce biyolojik yaş aniden hızlanıyor” şeklinde yorumlanmamalı. Daha doğru ifade, ileride kanser tanısı alan bazı kişilerin başlangıçta hızlanmış biyolojik yaşlanma işaretleri taşıdığıdır.
Prof. Dr. Kaan Yılancıoğlu: Biyolojik yaş tek başına kanser testi değildir
Çalışmayı değerlendiren Prof. Dr. Kaan Yılancıoğlu, epigenetik yaş ölçümlerinin kanser biyolojisini anlamada önemli ipuçları sağlayabileceğini ancak sonuçların erken tanı testi gibi yorumlanmaması gerektiğini belirtti.
Yılancıoğlu, “Biyolojik yaşlanma; DNA hasarı, kronik iltihaplanma, bağışıklık sistemindeki değişimler ve hücresel onarım kapasitesinin azalmasıyla yakından ilişkilidir. Bunların tamamı kanser gelişiminde de rol oynayabilir. Bu nedenle daha sonra kanser tanısı alan bireylerde bazı epigenetik yaş göstergelerinin daha ileri bulunması bilimsel açıdan dikkat çekicidir. Ancak birkaç aylık biyolojik yaş farkı, tek başına bir kişide kanser bulunduğunu ya da ileride kesin olarak gelişeceğini göstermez” değerlendirmesinde bulundu.
Epigenetik saatlerin henüz rutin klinik kullanım için yeterli olmadığını vurgulayan Yılancıoğlu, “Bu testlerin güvenilir bir tarama aracına dönüşebilmesi için çok daha büyük hasta gruplarında doğrulanması, farklı kanser türleriyle ilişkisinin ayrı ayrı incelenmesi ve mevcut tarama yöntemlerine gerçekten ek fayda sağladığının gösterilmesi gerekir. Bugün için mamografi, kolonoskopi ve diğer kanıta dayalı tarama programlarının yerini tutmaları mümkün değildir” ifadelerini kullandı.
Yılancıoğlu ayrıca kas gücü ve fiziksel performanstaki gerilemenin de tek başına kansere özgü olmadığını belirterek, bu değişimlerin yaşlanma, kronik hastalıklar, hareketsizlik ve beslenme yetersizlikleri gibi çok sayıda etkenden kaynaklanabileceğini söyledi.
Biyolojik yaş testi kanseri önceden gösterebilir mi?
Henüz hayır.
Araştırmada görülen birkaç aylık ortalama fark, bireysel düzeyde kimin kanser geliştireceğini güvenilir biçimde tahmin etmek için yeterli değil. Epigenetik saatler; yaş, sigara kullanımı, beslenme, egzersiz, kronik hastalıklar, bağışıklık sistemi ve çevresel etkenlerden de etkilenebiliyor [2].
Bu testlerin kanser taramasında kullanılabilmesi için farklı yaş ve toplum gruplarında yürütülecek daha büyük araştırmalara ihtiyaç var. Ayrıca epigenetik ölçümlerin mamografi, kolonoskopi, akciğer görüntülemesi veya diğer yerleşik kanser taramalarına ek fayda sağlayıp sağlamadığı da gösterilmeli.
Araştırma yine de kanser ile yaşlanma biyolojisinin birbirinden tamamen bağımsız olmadığını ortaya koyan yeni kanıtlardan biri olarak değerlendiriliyor. Gelecekte biyolojik yaş saatleri, kas gücü ve fiziksel performans ölçümleriyle birlikte kullanılarak yüksek riskli kişilerin daha yakından izlenmesine yardımcı olabilir.
Ancak bugün için epigenetik yaş testleri kanser tanısı koymaz ve mevcut kanser taramalarının yerini tutmaz.
Kaynaklar
[1] npj Aging – Trajectories of Physical Function and Biological Aging in Generally Healthy Older Adults With Incident Cancer: Findings From the DO-HEALTH Study
[2] EBioMedicine – Blood Epigenetic Age May Predict Cancer Incidence and Mortality
