Ancak uzmanlar, bu oranın bütün sürücüler ve her türlü telefon kullanımı için geçerli evrensel bir rakam olmadığını vurguluyor.
Araç kullanırken cep telefonuyla mesajlaşmanın trafik güvenliği üzerindeki etkisini anlatmak için sık sık kullanılan “23 kat risk” ifadesi bilimsel bir araştırmaya dayanıyor. Ancak bu çarpıcı rakamın doğru anlaşılması için araştırmanın kimler üzerinde ve hangi koşullarda yapıldığına dikkat etmek gerekiyor.
Virginia Tech Transportation Institute tarafından yürütülen doğal sürüş araştırmasında ağır vasıta sürücülerinin gerçek trafik koşullarındaki davranışları incelendi. Araştırmacılar, sürücülerin araç kullanırken mesaj yazdığı anlarda kaza veya kazaya ramak kala yaşanan kritik olay riskinin normal sürüşe göre yaklaşık 23 kat yükseldiğini tespit etti.
23 kat risk ne anlama geliyor?
Araştırmadaki 23 katlık oran, telefonla konuşmak, navigasyona bakmak veya müzik değiştirmek gibi bütün cep telefonu kullanımlarını kapsamıyor. Bulgular özellikle ağır vasıta sürücülerinin araç kullanırken mesaj yazdığı durumları ifade ediyor.
Bu nedenle “telefon kullanan herkesin kaza riski 23 kat artıyor” şeklindeki genellemeler bilimsel açıdan doğru kabul edilmiyor. Risk oranı; sürücünün kullandığı araç türüne, telefonla yaptığı işleme, trafik yoğunluğuna, sürüş hızına ve dikkatin yoldan ne kadar süre ayrıldığına göre değişebiliyor.
Bununla birlikte araştırma, mesajlaşmanın sürüş sırasında en tehlikeli dikkat dağıtıcı davranışlardan biri olduğunu açık biçimde ortaya koyuyor.
Gözler saniyelerce yoldan ayrılıyor
Mesaj yazmak yalnızca sürücünün elini direksiyondan çekmesine neden olmuyor. Sürücü aynı anda ekrana bakıyor, yazacağı mesajı düşünüyor ve aracın kontrolünü sürdürmeye çalışıyor.
Bu durum görsel, fiziksel ve zihinsel dikkatin aynı anda sürüşten uzaklaşması anlamına geliyor. Özellikle yüksek hızda ilerleyen bir araçta birkaç saniyelik dikkatsizlik, aracın sürücünün çevresini takip etmeden onlarca metre yol almasına yol açabiliyor.
Ağır vasıtalarda ise aracın ağırlığı, fren mesafesi ve manevra kabiliyetinin sınırlı olması olası sonuçları daha ağır hale getirebiliyor.
Telefon elde olmasa bile dikkat dağılabilir
Trafik güvenliği uzmanları, yalnızca telefonu elde tutmanın değil, sürüş sırasında yoğun zihinsel dikkat gerektiren görüşmelerin de tehlike oluşturabileceğine dikkat çekiyor. Eller serbest sistemler fiziksel müdahaleyi azaltabilse de sürücünün zihinsel olarak trafikten kopmasını tamamen engellemiyor.
Ancak mesajlaşma; ekrana bakma, yazma ve düşünme süreçlerini aynı anda gerektirdiği için diğer telefon kullanımlarından daha yüksek risk taşıyor.
Bilimsel rakamlar doğru bağlamla aktarılmalı
“23 kat risk” ifadesi kamuoyunun dikkatini trafik güvenliğine çekmek açısından güçlü bir veri olsa da araştırmanın kapsamı belirtilmeden kullanıldığında yanlış anlaşılabiliyor.
Doğru ifade, ağır vasıta sürücülerinin mesajlaşırken kaza veya kazaya ramak kala kritik olay yaşama riskinin araştırmada yaklaşık 23 kat yüksek bulunduğudur. Bu oran bütün sürücüler için değişmez bir kural değildir.
Araştırmanın temel mesajı ise oldukça nettir: Araç hareket halindeyken mesajlaşmak, sürücünün çevresindeki tehlikeleri fark etmesini ciddi biçimde geciktiriyor ve trafik kazası riskini belirgin ölçüde artırıyor.
