İnme, çoğu zaman “birazdan geçer” denilerek kaybedilen dakikalarla ağırlaşır. Oysa beyin oksijensiz kaldığında hücre kaybı dakikalar içinde başlar. Dünya Sağlık Örgütü, inmenin dünyada ölüm ve kalıcı sakatlık nedenleri arasında önemli bir yere sahip olduğunu vurguluyor.
İnme Nedir?
İnme, beynin bir bölgesine giden kan akımının bozulmasıdır. En sık görülen türü, damarın pıhtıyla tıkanmasına bağlı gelişen iskemik inmedir. Daha az görülen ancak çok ağır seyredebilen diğer tür ise beyin damarının yırtılmasıyla oluşan kanamalı inmedir.
Her iki durumda da tablo acildir. Çünkü beynin etkilenen bölgesi konuşma, hareket, görme, denge veya bilinç gibi hayati işlevleri kontrol ediyor olabilir.
İnme Belirtileri Nelerdir?
İnmenin en kritik özelliği, belirtilerin çoğu zaman ani başlamasıdır. Amerikan İnme Derneği, klasik FAST uyarısına denge ve göz bulgularını da ekleyerek BE-FAST yaklaşımını öne çıkarıyor.
BE-FAST ile İnme Nasıl Anlaşılır?
B – Balance / Denge: Ani baş dönmesi, yürümede bozulma, denge kaybı.
E – Eyes / Gözler: Bir veya iki gözde ani görme kaybı, bulanık görme, çift görme.
F – Face / Yüz: Gülümserken yüzün bir tarafında kayma.
A – Arms / Kollar: Bir kolu kaldıramama, kolda ani güçsüzlük veya uyuşma.
S – Speech / Konuşma: Peltek konuşma, kelimeleri toparlayamama, söyleneni anlamada güçlük.
T – Time / Zaman: Bu belirtilerden biri varsa hemen 112 aranmalı.
CDC’ye göre etkili inme tedavileri, belirtilerin erken tanınması ve hastanın zamanında hastaneye ulaşmasıyla mümkün olabiliyor.
İnmede Ne Yapılmalı?
İnme şüphesinde kişi “dinlensin, geçer” diye bekletilmemeli. Hemen 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı. Türkiye’de inme fark edildiğinde ilk yapılması gerekenin 112’yi aramak olduğu özellikle vurgulanıyor.
Kişiye yiyecek, içecek veya ilaç verilmemeli. Belirtilerin başladığı saat mutlaka not edilmeli. Bu bilgi, doktorların tedavi seçeneğini belirlemesinde kritik rol oynar.
İnme Riskini Artıran Nedenler
İnme riskinde en önemli başlıklardan biri yüksek tansiyondur. Bunun yanında diyabet, yüksek kolesterol, sigara, kalp ritim bozuklukları, hareketsizlik, sağlıksız beslenme ve obezite riski artırabilir.
World Stroke Organization’ın 2025 küresel inme raporu, sigara, sağlıksız beslenme ve fiziksel hareketsizlik gibi değiştirilebilir davranışsal faktörlerin inme yükünde büyük payı olduğunu bildiriyor.
İnmeden Korunmak İçin Ne Yapılabilir?
Tansiyon düzenli takip edilmeli. Sigara bırakılmalı. Tuz tüketimi azaltılmalı. Diyabet ve kolesterol kontrol altında tutulmalı. Haftalık düzenli hareket alışkanlığı kazanılmalı. Kalp ritim bozukluğu olan kişiler kontrollerini aksatmamalı.
İnme her zaman ikinci kez uyarmaz. Yüzde kayma, kolda güçsüzlük, konuşma bozukluğu, ani denge veya görme kaybı varsa zaman kaybetmeden 112 aranmalıdır.
