Bu enfeksiyonlar çoğu zaman manşet olmuyor ama etkisi ağır: uzayan yatış süreleri, artan maliyetler ve bazı vakalarda ölüm.
Küresel tablo: Görünenden büyük
Sağlık hizmetiyle ilişkili enfeksiyonlar yani HAI (Health Care-Associated Infections), modern sağlık sistemlerinin en önemli hasta güvenliği sorunlarından biri kabul ediliyor.
Uluslararası raporlara göre:
• Hastaneye yatan her 100 hastadan ortalama 7 ila 10’u en az bir hastane enfeksiyonu geçiriyor.
• Düşük ve orta gelirli ülkelerde bu oran %15’lere kadar çıkabiliyor.
• Yoğun bakım ünitelerinde risk çok daha yüksek.
Dünya genelinde her an yaklaşık 1,4 milyon kişinin sağlık hizmeti sırasında edinilmiş bir enfeksiyonla mücadele ettiği tahmin ediliyor.
Küresel düzeyde doğrudan ve standartlaştırılmış “yıllık ölüm sayısı” net değil. Ancak çeşitli modellemeler ve hasta güvenliği raporları, sağlık hizmetiyle ilişkili enfeksiyonların ve güvensiz bakım uygulamalarının toplamda yüz binlerce hatta milyonlara yaklaşan ölüme katkı sunduğunu ortaya koyuyor. Özellikle antibiyotik direnciyle birleştiğinde tablo daha da ağırlaşıyor.
Antibiyotik direnci: Riski katlayan faktör
Hastane enfeksiyonlarının önemli bir kısmı dirençli bakterilerden kaynaklanıyor. Bu durum:
• Tedaviyi zorlaştırıyor
• Ölüm riskini artırıyor
• Yoğun bakım süresini uzatıyor
Antimikrobiyal dirençle bağlantılı küresel ölüm yükü milyonlarla ifade ediliyor ve hastane enfeksiyonları bu zincirin önemli halkalarından biri.
İspanya örneği: Çarpıcı bir karşılaştırma
Son yıllarda İspanya’da yapılan geniş kapsamlı bir çalışma dikkat çekti. Ulusal düzeyde yürütülen araştırmada:
• Hastanede yatan hastaların yaklaşık %8’inin sağlık hizmetiyle ilişkili enfeksiyon geçirdiği bildirildi.
• Bu enfeksiyonlarla ilişkili yıllık yaklaşık 6.700’den fazla ölüm tahmin edildi.
• Aynı dönemde ülkedeki trafik kazası ölümlerinin yaklaşık üç katına yakın bir seviyeye işaret edildi.
Bu örnek, bazı ülkelerde hastane enfeksiyonlarının trafik kazalarından daha fazla can alabildiğini gösteriyor. Ancak bu durumun küresel ölçekte birebir aynı olduğu söylenemiyor. Dünya genelinde “üç kat fazla” şeklinde doğrulanmış resmi bir istatistik bulunmuyor.
En sık görülen enfeksiyonlar
• Solunum yolu enfeksiyonları
• Cerrahi alan enfeksiyonları
• İdrar yolu enfeksiyonları
• Kan dolaşımı enfeksiyonları
Özellikle ventilatör ilişkili pnömoni ve sepsis gibi tablolar ölüm riskini ciddi biçimde artırabiliyor.
Önlenebilir mi?
En kritik nokta şu: Bu enfeksiyonların önemli bir kısmı önlenebilir.
• El hijyeni
• Sterilizasyon standartları
• Enfeksiyon kontrol ekipleri
• Antibiyotiklerin akılcı kullanımı
• Hastane sürveyans sistemleri
Bu uygulamaların etkin yürütülmesi halinde enfeksiyon oranlarının ciddi ölçüde azaltılabileceği gösterilmiş durumda.
⸻
Sonuç
Hastane enfeksiyonları görünmez ilerliyor. Siren çalmıyor, manşet olmuyor ama küresel sağlık yükünü ağırlaştırıyor. Trafik kazaları kadar konuşulmuyor olabilirler; ancak bazı ülkelerde onlardan daha fazla can kaybına yol açtıkları artık bilimsel çalışmalarla ortaya konuyor.
Modern tıbbın en sessiz sınavı burada:
Hastayı tedavi ederken ona yeni bir hastalık yüklememek.
