Prof. Dr. Yasemin Açık tütünle mücadeleyi yeniden güçlü biçimde gündeme taşıdı
Türkiye’de tütün kontrolü alanında uzun yıllardır çalışmalar yürüten Prof. Dr. Yasemin Açık, başkanlığını yaptığı Sağlığı Geliştirme ve Sigara ile Mücadele Derneği ile tütün ve nikotin bağımlılığına karşı bilimsel ve toplumsal mücadeleyi sürdürüyor.
Yaklaşık 40 yıllık birikimini bugün dernek çatısı altında yeni kuşaklara aktaran Açık, özellikle çocukların ve gençlerin sigara, elektronik sigara ve yeni nesil nikotin ürünlerinden korunmasını öncelikli mücadele alanlarından biri olarak görüyor.
Açık’ın son dönemdeki çalışmalarında dikkat çeken temel yaklaşım ise tütünle mücadelenin yalnızca sigarayı bırakmaya indirgenmemesi; bilimsel araştırmadan mevzuata, koruyucu sağlık politikalarından eğitime ve toplumsal farkındalığa kadar çok yönlü ele alınması.
Elazığ’da başlayan mücadele yıllar içinde büyüdü
Prof. Dr. Yasemin Açık’ın tütün kontrolü alanındaki çalışmalarının geçmişi 1980’li yıllara kadar uzanıyor.
Elazığ’da Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı çevresinde başlayan çalışmalar, ilerleyen yıllarda kurumsal bir yapıya kavuştu.
Sağlığı Geliştirme ve Sigara ile Mücadele Derneği 14 Ekim 1993’te Elazığ’da kuruldu.
Dernek, Türkiye’de tütün kontrolünün güçlendirilmesi amacıyla bilimsel çalışmaların yanı sıra kamuoyu oluşturma ve savunuculuk faaliyetleri yürüttü.
Prof. Dr. Yasemin Açık da bu uzun soluklu mücadelenin içinde yer alan isimlerden biri oldu.
4207 sayılı Kanun sürecinde yoğun çalışma
Türkiye’de tütün kontrolü tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri, 1996 yılında kabul edilen 4207 sayılı Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun oldu.
Prof. Dr. Yasemin Açık’ın aktardığı bilgilere göre Elazığ’da tütünle mücadele eden ekip, yasal düzenlemenin hayata geçirilmesi için yoğun bir savunuculuk faaliyeti yürüttü.
Milletvekilleri, bakanlıklar, TBMM’deki ilgili komisyonlar ve devletin farklı kademelerine ulaşılmaya çalışıldı.
Yıllar sonra aynı mücadeleyi değerlendiren Açık, tütün kontrolünün kısa süreli kampanyalarla değil, kararlı ve uzun soluklu çalışmalarla yürütülmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
“Bu ülkenin geleceğine karşı sorumluluğumuz”
Prof. Dr. Yasemin Açık’ın tütünle mücadele yaklaşımının merkezinde özellikle çocuklar ve gelecek nesiller bulunuyor.
Haziran 2026’da Elazığ’da gerçekleştirilen Uluslararası Katılımlı Ulusal Tütün Kontrolü Kongresi’nde konuşan Açık, yaklaşık 40 yıldır sürdürdükleri mücadelenin temelinde halk sağlığının yanı sıra ülkenin insanına, çocuklarına, ailelerine ve geleceğine karşı duyulan sorumluluğun bulunduğunu vurguladı.
Açık’a göre tütün kontrolü yalnızca sağlık sektörünün çözmesi gereken bir problem de değil.
Bilim insanlarının, sağlık çalışanlarının, kamu kurumlarının, sivil toplum kuruluşlarının, ailelerin ve politika yapıcıların birlikte hareket etmesi gerekiyor.
Yasemin Açık’ın yeni mücadele alanı: Gençleri nikotin tuzağından korumak
Tütün endüstrisinin değişmesi, tütün kontrolünde de yeni bir dönemi beraberinde getirdi.
Klasik sigaranın yanına elektronik sigaralar ve farklı yeni nesil nikotin ürünlerinin eklenmesi özellikle gençler açısından yeni bir risk alanı oluşturdu.
Prof. Dr. Yasemin Açık da son dönemde yaptığı açıklamalarda bu konuya özel önem veriyor.
Açık, aroma seçenekleri, dikkat çekici ambalajlar ve dijital pazarlama yöntemlerinin yeni nesil ürünleri gençler için daha cazip hale getirebildiğine dikkat çekerek çocukların ve gençlerin bağımlılık döngüsüne girmeden korunması gerektiğini vurguluyor.
Bu nedenle derneğin bugünkü mücadelesi yalnızca “sigarasız” değil, daha geniş bir hedefle “tütünsüz ve nikotinsiz gelecek” anlayışı üzerine kuruluyor.
Bilimsel yayıncılığı yeniden harekete geçirdi
Prof. Dr. Yasemin Açık’ın başkanlığındaki derneğin dikkat çeken girişimlerinden biri de bilimsel yayıncılık alanında gerçekleşti.
Geçmişi 1992 yılına uzanan Sağlık İçin Sigara Alarmı, uzun bir aradan sonra Haziran 2025’te yeniden yayın hayatına başladı.
Turkish Journal of Tobacco Control adıyla da yayımlanan uluslararası hakemli derginin baş editörlüğünü Prof. Dr. Yasemin Açık yürütüyor.
Dergiyle tütün kontrolü konusunda bilimsel araştırmaların teşvik edilmesi, araştırmacıların bu alana yönlendirilmesi ve elde edilen bilimsel bilginin tütün kontrolü politikalarına katkı sağlaması amaçlanıyor.
Böylece Açık’ın öncülüğündeki mücadele, toplumsal farkındalık çalışmalarının yanında akademik üretimle de destekleniyor.
Bilim insanlarını Elazığ’da buluşturdu
Prof. Dr. Yasemin Açık’ın öncülüğündeki önemli organizasyonlardan biri de 3-7 Haziran 2026 tarihlerinde Elazığ’da gerçekleştirilen Uluslararası Katılımlı Ulusal Tütün Kontrolü Kongresi oldu.
“Tütünsüz ve Nikotinsiz Gelecek İçin 30 Yıl: Kanıt, Politika ve Eylem” temasıyla düzenlenen kongre; bilim insanlarını, sağlık profesyonellerini, kamu yöneticilerini ve sivil toplum temsilcilerini bir araya getirdi.
Kongrede tütün kontrolü politikalarından yeni nesil nikotin ürünlerine, sigara bırakma hizmetlerinden çocuk ve gençlerin korunmasına kadar geniş bir gündem ele alındı.
Prof. Dr. Yasemin Açık, kongrede Türkiye’nin tütün kontrolündeki geçmiş birikiminin yeni tehditler ışığında yeniden değerlendirilmesi ve gelecek için ortak bir yol haritası oluşturulması gerektiğini vurguladı.
Yaklaşık 40 yıl sonra aynı hedef
Yıllar içinde sigaranın biçimi, endüstrinin kullandığı yöntemler ve bağımlılık ürünleri değişti.
Ancak Prof. Dr. Yasemin Açık’ın yaklaşık 40 yıl önce başlayan mücadelesindeki temel hedef değişmedi:
İnsanları tütünün yol açtığı hastalıklardan korumak ve yeni nesillerin nikotin bağımlılığıyla hiç tanışmadığı bir toplum oluşturmak.
1990’lı yıllarda tütün kontrolü mevzuatı için verilen mücadeleden bugün elektronik sigara ve yeni nesil nikotin ürünlerine karşı yürütülen çalışmalara uzanan süreç, aynı zamanda Türkiye’nin tütün kontrolündeki dönüşümünün de küçük bir panoramasını oluşturuyor.
Prof. Dr. Yasemin Açık bugün Sağlığı Geliştirme ve Sigara ile Mücadele Derneği Başkanı olarak bu birikimi bilimsel çalışmalar, savunuculuk faaliyetleri ve ulusal-uluslararası iş birlikleriyle geleceğe taşımayı hedefliyor.
Hedef ise artık yalnızca sigarasız değil, tütünsüz ve nikotinsiz bir gelecek.
