“Dumansız Hava Sahası” uygulamasını açık ve yarı açık alanlara yaymayı hedefleyen yeni düzenleme taslağıyla, bugüne kadar sigara içilebilen birçok mekân artık sigara yasağı kapsamına alınacak. Temel hedef ise pasif içiciliğin azaltılması ve toplum sağlığının daha güçlü şekilde korunması.
Yarı açık alanlar artık kapalı alan sayılacak
Hazırlanan taslağa göre açılır kapanır tavanlı mekânlar, tenteli alanlar ve kış bahçeleri “kapalı alan” statüsüne alınacak. Bu alanlarda sigara ve tüm tütün ürünlerinin kullanımı tamamen yasaklanacak. Böylece dumanın dışarı kaçtığı varsayımıyla yıllardır süren uygulama boşluklarının önüne geçilmesi amaçlanıyor.
AVM’ler ve kamu binalarına 5 metre kuralı
Yeni düzenleme yalnızca kış bahçeleriyle sınırlı kalmıyor. Kamu binaları, alışveriş merkezleri ve restoranların ana giriş kapılarının en az beş metre çevresinde de sigara içilmesine izin verilmeyecek. Bu alanlar “dumansız bölge” olarak tanımlanacak ve özellikle girişlerde yoğun duman maruziyetinin önüne geçilecek.
Çocuk parkları “kırmızı hat” olacak
Düzenlemenin en dikkat çeken başlıklarından biri çocuk parkları. Parkların tamamı “kırmızı hat” ilan edilerek sigara içilmesi tamamen yasaklanacak. Ayrıca pilot uygulama kapsamında bazı sahil ve plajlarda da sigara yasağı uygulanması, bu alanların “mavi alan” olarak tanımlanması planlanıyor.
Pasif içicilik neden bu kadar tehlikeli?
Uzmanlara göre sigara dumanına doğrudan maruz kalmak kadar, dumana dolaylı şekilde maruz kalmak da ciddi sağlık riskleri doğuruyor. Pasif içicilik; kalp-damar hastalıkları, solunum yolu sorunları, kanser riski ve çocuklarda gelişimsel problemlerle doğrudan ilişkilendiriliyor. Yeni düzenlemelerin merkezinde de bu bilimsel gerçekler yer alıyor.
Erdöl: “İlk yasayla tarihi bir düşüş sağlandı”
2008 yılında yürürlüğe giren Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun’un mimarlarından Prof. Dr. Cevdet Erdöl, yeni hazırlanan taslağı son derece olumlu bulduğunu belirtti. Erdöl, 2008’de çıkarılan yasa öncesinde Türkiye’de sigara içenlerin nüfusa oranının yüzde 30,2 olduğunu, yasanın ardından bu oranın yüzde 22,9’a gerilediğini hatırlattı.
Yasanın yürürlüğe girmesinden kısa süre sonra tütün kullanımında ciddi bir düşüş yaşandığını vurgulayan Erdöl, “20 milyonu aşan sigara kullanıcı sayısını 17 milyonun altına indirmeyi başardık. Bu, kararlı bir siyasi irade ve güçlü bir denetimin sonucuydu” dedi.
“Sorun kanunda değil, uygulamadaki gevşemede”
Ancak 2014 sonrasında uygulamada ciddi zaaflar yaşandığına dikkat çeken Erdöl, tütünle mücadelede asıl kırılma noktasını şu sözlerle ifade etti:
“Üzülerek ifade etmeliyim ki son yıllarda Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesi Kanunu’nun uygulanmasında belirgin bir gevşeme söz konusu. Halka açık pek çok sosyal alanda yasaya uyulmadığına hem şikâyetler yoluyla hem de bizzat tanık oluyorum. Kamu hizmet binaları, eğitim ve sağlık kurumları, ticari ve sosyal alanlar gibi tütün kullanımının açıkça yasak olduğu yerlerde dahi ihlallerle karşılaşıyoruz. Esas sorun ise başta emniyet, adalet, eğitim ve sağlık binaları olmak üzere kamu binalarını dumandan kurtaramamış olmamızdır.”
Erdöl, İstanbul’da yapılan bir araştırmanın 2015 yılında her dört işletmeden birinin yasayı ihlal ettiğini ortaya koyduğunu belirterek, yasağın çeşitli yöntemlerle delindiğini ifade etti. Bu yöntemler arasında sigara küllükleri yerine meşrubat tenekeleri veya ıslak mendillerin kullanılması, açılır kapanır cam panellerin kapalıyken sigara içimine izin verecek şekilde düzenlenmesi ve “Gece 23.00’ten sonra sigara içilebilir” şeklinde anonslar yapılması yer alıyor.
“Adliyeler ve emniyet binaları başı çekiyor”
Yasağın uygulanmadığı alanlara bakıldığında çarpıcı bir tabloyla karşılaşıldığını dile getiren Erdöl, “Uygulamanın en zayıf olduğu yerlere bakarsanız adliyeler ve emniyet binaları başı çekiyor. Yasağın uygulayıcısı ve denetleyicisi konumundaki kurumlarda dahi bu ihlallerin görülmesi açık bir hukuk tanımazlıktır” değerlendirmesinde bulundu.
“Amasız, lakinsiz, fakatsız uygulanmalı”
Yeni düzenlemelerin başarısının sahadaki kararlılığa bağlı olduğunu vurgulayan Erdöl, Kemal Memişoğlu’nun tütünle mücadele konusundaki hassasiyetine güvendiğini belirterek şu çağrıyı yaptı:
“Yasaya, onu uygulaması gerekenlerin sahip çıkması şart. Adliyeler, emniyet birimleri, valilikler, kaymakamlıklar, sağlık kuruluşları ve duyarlı vatandaşlarımız; ülkemizin sağlıklı yarınlarını düşünerek amasız, lakinsiz, fakatsız harekete geçmelidir.”
Yeni düzenleme hayata geçtiğinde, Türkiye’nin dumansız hava sahası hedefinde yeniden güçlü bir ivme yakalaması ve özellikle çocuklar ile pasif içicilerin daha etkin şekilde korunması amaçlanıyor.
