Bir dilim ekmek yiyorsunuz… ve bağışıklık sisteminiz kendi bağırsağınıza saldırıyor.
İşte çölyak hastalığı tam olarak bu. “Şok” etkisi yaratan gerçek şu: Bu hastalık sandığınızdan daha yaygın ve çoğu kişi farkında bile değil.
⸻
Bu hastalık aslında nedir?
Çölyak, gluten adlı proteine karşı gelişen otoimmün bir hastalıktır. Gluten; buğday, arpa ve çavdarda bulunur.
Çölyaklı birey gluten tükettiğinde bağışıklık sistemi ince bağırsağın iç yüzeyini hedef alır. Besin emilimini sağlayan hücreler zarar görür. Sonuç? Vücut besini alamaz, vitaminler düşer, sistem zayıflar.
Bu bir alerji değil. Bu, bağışıklık sisteminin yanlış hedefi vurmasıdır.
⸻
En sinsi belirtiler
Çölyak her zaman ishalle gelmez. İşte “sessiz tehlike” denmesinin nedeni:
• Geçmeyen şişkinlik
• Kronik halsizlik
• Demir eksikliği
• Ağız yaraları
• Kemik erimesi
• Çocuklarda büyüme geriliği
• Ciltte kaşıntılı döküntüler
Bazı hastalarda tek belirti kansızlık olabilir. Uzmanlar uyardı: Nedeni bulunamayan demir eksikliği mutlaka araştırılmalı.
⸻
Kimler farkında olmadan risk altında?
• Ailesinde çölyak olanlar
• Tip 1 diyabet hastaları
• Tiroid hastalığı olanlar
• Uzun süreli kansızlık yaşayanlar
• Tekrarlayan düşük öyküsü olanlar
Herkes risk altında değil ama risk grupları düşündüğünüzden geniş.
⸻
Evde nasıl korunabilirsiniz?
Çölyak genetik zeminli olduğu için tamamen önlemek mümkün değil.
Ancak erken tanı ile bağırsak hasarı önlenebilir. Şüphe varsa test yaptırılmalı. Tanı konmadan gluteni kesmek doğru değil.
Tanı varsa tek yol var:
✔️ Ömür boyu glutensiz beslenme
✔️ Çapraz bulaşa dikkat
✔️ Paket içeriklerini okumak
Küçük kaçamaklar bile hasar oluşturabilir.
⸻
Doktorlar nasıl teşhis koyuyor?
Tanı iki adımda konur:
1️⃣ Kan testleri (anti-tTG ve EMA)
2️⃣ Endoskopi ve ince bağırsak biyopsisi
Kesin tanı genellikle biyopsi ile doğrulanır.
⸻
Güncel ve yeni tedaviler neler?
Bugün için tek kesin tedavi: Glutensiz diyet.
Ancak bilim dünyası yeni seçenekler üzerinde çalışıyor:
• Gluten parçalayan enzimler
• Bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar
• Bağırsak geçirgenliğini azaltan moleküller
• Deneme aşamasında aşı çalışmaları
Henüz onaylı bir ilaç yok, fakat araştırmalar umut veriyor.
⸻
Son dönemde çıkan çarpıcı gelişmeler
Yeni çalışmalar, belirti vermeyen çölyak hastalarının bile bağırsak hasarı yaşayabildiğini gösteriyor.
Yani kişi kendini iyi hissedebilir ama içeride inflamasyon sürebilir. Uzmanlar bu nedenle düzenli takip öneriyor.
⸻
En çok aranan sorular ve net cevaplar
Çölyak sonradan çıkar mı?
Evet, her yaşta ortaya çıkabilir.
Arada gluten yenirse ne olur?
Belirti olmasa bile bağırsak hasarı başlayabilir.
Gluten hassasiyeti ile aynı mı?
Hayır. Gluten hassasiyetinde bağırsak tahribatı olmaz.
Tamamen iyileşir mi?
Diyetle kontrol altına alınır ancak genetik zemin devam eder.
Yulaf serbest mi?
Saf ve bulaşmamış yulaf bazı hastalarda tolere edilebilir, doktor kontrolünde denenmelidir.
⸻
Uzman değerlendirmesi
Gastroenterologlara göre çölyak tanısı konulmamış hasta sayısı oldukça yüksek. En büyük hata, kronik şişkinlik ve kansızlığı basit mide sorunu sanmak.
⸻
Net Uyarı
Geçmeyen yorgunluk, açıklanamayan kansızlık ve kronik şişkinliği hafife almayın. Çölyak erken fark edilmezse kalıcı bağırsak hasarı bırakabilir.
