Kardiyoloji uzmanları, bu erken işaretlerin fark edilmesinin hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilecek tedavilere daha erken başlanmasını sağlayabileceğini belirtiyor.
Kalp yetmezliği, kalbin vücudun ihtiyaç duyduğu kadar kanı etkili şekilde pompalayamaması sonucu gelişen kronik bir hastalıktır. Dünyada milyonlarca insanı etkileyen bu tablo özellikle yüksek tansiyon, koroner arter hastalığı, diyabet, kalp krizi öyküsü ve ileri yaşta daha sık görülüyor. Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) ile Amerikan Kalp Derneği (AHA) tarafından yayımlanan güncel kılavuzlar, erken belirtilerin tanınmasının yaşam kalitesini artırabileceğini ve hastaneye yatış riskini azaltabileceğini vurguluyor.[1][2]
Nefes darlığı en önemli uyarılardan biri
Kalp yeterince güçlü pompalayamadığında kan akciğerlerde birikmeye başlayabilir. Bunun sonucunda önce merdiven çıkarken veya hızlı yürürken nefes darlığı gelişebilir. Hastalık ilerledikçe kişi düz yolda yürürken hatta dinlenme sırasında bile nefes almakta zorlanabilir.
Gece nefes darlığı nedeniyle uyanmak ya da rahat nefes alabilmek için birkaç yastıkla uyuma ihtiyacı da kalp yetmezliğinin klasik belirtileri arasında yer alıyor.[1]
Eskisi kadar yürüyememek
Birçok kişi ilk değişikliği kondisyonunun düştüğünü düşünerek fark ediyor.
Daha önce rahat yürüdüğü mesafeyi yürüyememek, merdiven çıkarken sık sık durmak zorunda kalmak veya günlük işleri tamamlayamamak kalbin pompalama gücündeki azalmanın ilk işaretlerinden biri olabiliyor.[2]
Sürekli yorgun hissetmek
Kalp kaslara ve organlara yeterli oksijen taşıyamadığında kişi gün boyunca bitkin hissedebilir.
Sabah dinlenmiş kalkmasına rağmen gün içinde enerjisinin hızla tükenmesi, alışveriş yapmak veya ev işleri sırasında sık sık dinlenme ihtiyacı duyması erken dönemde görülebilen yakınmalardandır.[2]
Ayaklarda ve bacaklarda şişlik
Kalbin pompalama gücü azaldığında vücutta sıvı tutulmaya başlanabilir.
Özellikle ayak bileklerinde, ayaklarda ve bacaklarda akşam saatlerinde artan şişlik oluşabilir. Ayakkabıların dar gelmesi veya çorap izlerinin belirginleşmesi dikkat edilmesi gereken bulgular arasında bulunuyor.[1]
Birkaç günde hızlı kilo artışı
Kalp yetmezliğinde görülen kilo artışı çoğu zaman yağlanmadan değil, vücutta biriken sıvıdan kaynaklanır.
Kısa sürede 2 ila 3 kilogramlık ani kilo artışı, özellikle daha önce kalp yetmezliği tanısı alan kişilerde önemli bir uyarı işareti kabul edilir.[2]
Gece sık idrara çıkmak
Daha az bilinen belirtilerden biri de gece sık idrara çıkmadır.
Gündüz bacaklarda biriken sıvı, kişi yatağa uzandığında tekrar dolaşıma katılır. Böbrekler bu sıvıyı süzmeye başladığı için gece tuvalete kalkma sayısı artabilir.[3]
Çarpıntı ve düzensiz kalp atışı
Kalp, azalan pompalama gücünü telafi edebilmek için daha hızlı çalışabilir.
Bunun sonucunda göğüste vuruntu hissi, düzensiz kalp atışı veya çarpıntı gelişebilir. Her çarpıntı kalp yetmezliği anlamına gelmese de diğer belirtilerle birlikte görülmesi önemlidir.[2]
Sürekli öksürük veya hırıltı
Akciğerlerde sıvı birikmesi kuru öksürüğe veya hırıltılı solunuma neden olabilir.
Özellikle geceleri artan ve yatınca belirginleşen öksürük kalp kaynaklı olabilir. İleri vakalarda pembe köpüklü balgam görülebilir ve bu durum acil değerlendirme gerektirir.[1]
Eğilince nefes nefese kalmak
Son yıllarda tanımlanan “bendopne” adı verilen belirti, ayakkabı bağlamak veya yerden bir şey almak için öne eğilince gelişen nefes darlığını ifade ediyor.
Araştırmalar bunun özellikle kalp yetmezliği bulunan kişilerde görülebildiğini ve hekimler için önemli bir ipucu olabileceğini gösteriyor.[4]
İştahsızlık ve karında dolgunluk
Kalbin sağ tarafı yeterince çalışamadığında karaciğer ve bağırsaklarda sıvı birikebilir.
Bunun sonucunda kişi birkaç lokmadan sonra doymuş hissedebilir, karında şişkinlik yaşayabilir ve iştahında azalma görülebilir.[5]
Baş dönmesi ve dikkat dağınıklığı
Kalbin pompaladığı kan miktarı azaldığında beyin de bundan etkilenebilir.
Bazı kişilerde ayağa kalkınca baş dönmesi, sersemlik hissi, unutkanlık veya dikkat azalması görülebilir. Özellikle ileri yaş grubunda bu belirtiler farklı hastalıklarla karıştırılabilir.[2]
Ellerin ve ayakların sürekli üşümesi
Kalp, sınırlı kanı öncelikle beyin ve hayati organlara yönlendirdiğinde el ve ayaklara giden dolaşım azalabilir.
Bu nedenle bazı hastalar sürekli soğuk el ve ayaklardan yakınabilir. Tek başına tanı koydurucu olmasa da diğer belirtilerle birlikte değerlendirilmesi gerekir.[1]
Kalp yetmezliğinin belirtileri akciğer hastalıkları, kansızlık (anemi), böbrek hastalıkları ve tiroit bozuklukları gibi birçok farklı sağlık sorununda da görülebilir. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakılarak tanı konulamaz. Tanıda ekokardiyografi (kalbin ultrasonla incelenmesi), elektrokardiyografi (EKG), kan testleri ve gerektiğinde göğüs görüntülemeleri kullanılır.[1][2]
Uzmanlar, özellikle nefes darlığı, çabuk yorulma, bacaklarda şişlik, ani kilo artışı ve gece sık idrara çıkma gibi belirtilerin birlikte görülmesi halinde gecikmeden kardiyoloji değerlendirmesi yapılmasını öneriyor. Erken tanı sayesinde ilaç tedavisi, yaşam tarzı değişiklikleri ve altta yatan nedenlerin kontrol altına alınmasıyla hastalığın ilerleme hızı önemli ölçüde yavaşlatılabiliyor.
Kaynaklar
[1] McDonagh TA, Metra M, Adamo M ve ark. 2021 ESC Guidelines for the Diagnosis and Treatment of Acute and Chronic Heart Failure. European Heart Journal. 2021. DOI: 10.1093/eurheartj/ehab368
[2] Heidenreich PA, Bozkurt B, Aguilar D ve ark. 2022 AHA/ACC/HFSA Guideline for the Management of Heart Failure. Circulation. 2022. DOI: 10.1161/CIR.0000000000001063
[3] National Heart, Lung, and Blood Institute. Heart Failure: Symptoms, Causes and Diagnosis. Güncel klinik bilgi metni.
[4] Thibodeau JT, Turer AT, Gualano SK ve ark. Characterization of Bendopnea in Patients With Systolic Heart Failure. Journal of the American College of Cardiology. 2014. DOI: 10.1016/j.jacc.2014.07.948
[5] Bozkurt B, Coats AJS, Tsutsui H ve ark. Universal Definition and Classification of Heart Failure. Journal of Cardiac Failure. 2021. DOI: 10.1016/j.cardfail.2021.01.022
