Ailenin kullandığı forsepslerin örnekleri ise 1813’te eski evlerinin tavan arasındaki gizli bir bölümde bulundu.

Bir hekim ailesinin doğumları değiştirebilecek yeni bir tıbbi araç geliştirdiğini düşünün.

Ancak aile bu buluşu yayımlamıyor.

Meslektaşlarına nasıl çalıştığını anlatmıyor.

Aleti büyük bir gizlilikle taşıyor ve yöntemini yalnızca aile içinde aktarıyor.

Bugün iki eğimli metal parçadan oluşan oldukça tanıdık bir obstetrik araç olan doğum forsepsi, 17. yüzyılda Avrupa tıbbının en dikkat çekici sırlarından birine dönüştü.

Bu sırrın merkezinde ise Chamberlen ailesi vardı.

Hikâye Fransa’dan İngiltere’ye Göç Eden Bir Aileyle Başladı

Chamberlen ailesi Fransız Huguenot kökenliydi.

Aile dini baskılar nedeniyle Fransa’dan ayrılarak 1569 yılında İngiltere’ye yerleşti.

Ailenin sonraki kuşaklarından Peter Chamberlen the Elder ve Peter Chamberlen the Younger, cerrahi ve doğum alanında tanındı.

Doğum forsepsinin Chamberlen ailesi tarafından 17. yüzyılın başlarında geliştirildiği genel olarak kabul ediliyor.

Ancak önemli bir tarihsel belirsizlik bulunuyor:

Forsepsi aile üyelerinden tam olarak kimin geliştirdiği kesin olarak bilinmiyor.

Bazı tarihçiler Peter Chamberlen the Elder’ı en güçlü adaylardan biri olarak gösterse de buluşu tek bir kişiye kesin biçimde atfetmek mümkün değil.

Forseps Ne İşe Yarıyordu?

Temel fikir basitti ama dönemi için son derece yenilikçiydi.

Birbirinden ayrı iki eğimli metal parça, bebeğin başının çevresine dikkatlice yerleştiriliyor ve daha sonra bir araya getirilerek doğuma kontrollü biçimde yardımcı olunuyordu.

Bu yöntem özellikle doğumun ilerlemediği bazı güç vakalarda önemli olabiliyordu.

17. yüzyılda bugün kullanılan güvenli sezaryen cerrahisi, modern anestezi, antibiyotikler ve kan transfüzyonu gibi imkânlar bulunmuyordu.

Bu nedenle uzamış veya tıkanmış doğumlar hem anne hem de bebek açısından ciddi risk taşıyabiliyordu.

Forseps zamanla obstetri tarihinin en önemli mekanik yeniliklerinden biri hâline geldi.

Peki Böyle Bir Buluş Neden Gizlendi?

Chamberlen ailesi forsepsi sıkı biçimde korunan bir aile ve meslek sırrı olarak tuttu.

Bu sır, ailenin güç doğumlarda diğer hekim ve ebelerden farklı bir yöntem kullanabilmesini sağlıyordu.

Ancak ailenin ilk kuşaklarının temel motivasyonunun yalnızca para kazanmak olduğunu söylemek tarihsel olarak fazla kesin olur.

Daha sonraki kuşaklardan Hugh Chamberlen, ailesinin güç doğumlarda kullandığı özel bir yönteme sahip olduğunu açıkça ima etmiş ancak yöntemin ayrıntılarını açıklamamıştı.

Bunu yapmamasının gerekçelerinden biri olarak da sırrın yalnız kendisine değil, babasına ve kardeşlerine de ait olduğunu savundu.

Buna karşılık Hugh Chamberlen’in daha sonraki dönemde bu sırrı satmaya çalıştığı da tarihsel kayıtlara geçti.

Kadının Gözleri Gerçekten Bağlanıyor muydu?

Hikâyenin en dikkat çekici ayrıntılarından biri bu.

Daha sonraki tarihsel anlatılara göre Chamberlen ailesi doğumlara giderken forsepsi kapalı ve dikkat çekici bir sandık içinde taşıyordu.

Aletin görülmesini engellemek için doğum yapan kadının gözlerinin bağlandığı, işlemin örtüler altında gerçekleştirildiği ve odada yalnızca aile üyelerinin bulunduğu da anlatılıyor.

Ancak burada önemli bir tarihçilik uyarısı gerekiyor.

Bu dramatik ayrıntıların bir bölümü olayların yaşandığı dönemden çok daha sonra kaleme alınmış kaynaklardan geliyor.

Bu nedenle:

“Chamberlenler her doğumda mutlaka kadının gözlerini bağlıyordu”

şeklinde kesin bir ifade kullanmak doğru olmaz.

Daha güvenli tarihsel sonuç şu:

Forsepsin yapısı ve kullanım biçimi aile tarafından olağanüstü bir gizlilikle korunuyordu.

Sır Bir Kuşakta Kalmadı

Chamberlen ailesinin sırrı yalnızca ilk kuşağa ait değildi.

Bilgi aile içinde nesilden nesile aktarıldı.

Ailenin farklı üyeleri doğum alanında çalışmaya devam etti ve forsepsi 100 yılı aşkın süre gizli biçimde kullandı.

Bu durum modern tıp anlayışı açısından sıra dışı görünüyor.

Bugün yeni bir tıbbi yöntemin bilimsel değer kazanabilmesi için:

• açıklanması,

• bağımsız araştırmacılar tarafından sınanması,

• yarar ve zararlarının değerlendirilmesi,

• sonuçlarının paylaşılması

bekleniyor.

17. yüzyılda ise tıbbi bilgi paylaşımı bugünkü bilimsel sistemden oldukça farklıydı.

Bir yöntem kişisel, ailevi veya mesleki sır olarak saklanabiliyordu.

Hugh Chamberlen Sırrı Fransa’ya Satmaya Çalıştı

1670 yılında Hugh Chamberlen Paris’e gitti.

Tarihsel kaynaklara göre amaçlarından biri aile sırrını Fransızlara satmaktı.

Tarihsel anlatılara göre ünlü Fransız doğum hekimi François Mauriceau, Chamberlen’e son derece güç bir doğum vakasında yöntemini göstermesi için fırsat verdi.

Kadında ciddi pelvis deformitesi bulunduğu ve doğumun uzun süredir ilerlemediği aktarılıyor.

Chamberlen girişiminde başarılı olamadı.

Fransa’daki satış girişimi de sonuçsuz kaldı.

Bu olay, forsepsin her doğumda işe yarayan mucizevi bir araç olmadığını da gösteriyor.

Sonuç;

• annenin anatomisine,

• bebeğin pozisyonuna,

• doğumun evresine,

• yöntemi uygulayan kişinin deneyimine

bağlıydı.

Forseps Sırrı Sonsuza Kadar Sürmedi

18. yüzyıla gelindiğinde başka hekimler de forseps benzeri doğum araçları geliştirmeye başladı.

Fransız obstetrisyen André Levret ve İskoç obstetrisyen William Smellie, forseps tasarımının sonraki gelişiminde önemli rol oynadı.

Aletin bebeğin başına ve annenin pelvisine daha iyi uyum sağlaması için yeni eğimler geliştirildi.

Smellie ayrıca forsepsin hangi durumlarda ve nasıl kullanılabileceğini daha sistematik biçimde tanımlayan isimlerden biri oldu.

Böylece forseps bir aile sırrı olmaktan çıkarak giderek obstetrik uygulamanın tartışılan ve öğretilen araçlarından biri hâline geldi.

Orijinal Forsepsler 1813’te Gizli Bir Bölümde Bulundu

Hikâyenin en çarpıcı bölümlerinden biri 1813 yılında ortaya çıktı.

Chamberlen ailesinin İngiltere’nin Essex bölgesindeki eski evi Woodham Mortimer Hall’da yapılan çalışmalar sırasında tavan arasında gizli bir bölüm keşfedildi.

Bu bölümde eski kutular, belgeler ve doğum aletleri bulundu.

Bunların arasında Chamberlen ailesine ait forseps örnekleri de vardı.

Ancak aletlerin tam olarak ne zaman bu bölüme yerleştirildiği bilinmediği için:

“Yüzyıllar boyunca aynı yerde saklandılar”

şeklinde kesin bir ifade kullanmak doğru olmaz.

Daha güvenli olan:

Aletlerin, ailenin eski evindeki gizli bir bölümde saklı halde bulunduğunu söylemek.

Chamberlen forsepsleri daha sonra tarihî tıp koleksiyonlarının önemli parçalarından biri hâline geldi.

Orijinal örnekler 1957 yılında Royal Society of Medicine tarafından Royal College of Obstetricians and Gynaecologists’e bağışlandı.

Bu Hikâye Neden Bugün Hâlâ Tartışılıyor?

Chamberlen ailesinin öyküsü yalnızca eski bir tıbbi aletin tarihi değil.

Aynı zamanda bilim etiği açısından güçlü bir soruyu gündeme getiriyor:

Hayat kurtarma potansiyeli taşıyan bir tıbbi bilgi kime aittir?

Onu geliştiren kişiye mi?

Ailesine mi?

Mesleğe mi?

Yoksa toplumun tamamına mı?

Chamberlen ailesinin forsepsi gizli tutması, onlara mesleki avantaj sağlamış olabilir.

Ancak sırrın daha önce açıklanması durumunda kaç anne veya bebeğin farklı bir sonuç yaşayabileceğini bugün hesaplamak mümkün değil.

Bu nedenle:

“Chamberlen ailesi forsepsi sakladığı için şu kadar kişi hayatını kaybetti”

gibi ifadelerin bilimsel veya tarihsel dayanağı bulunmuyor.

Bununla birlikte olay, modern tıpta bilimsel bilginin paylaşılmasının neden temel ilkelerden biri hâline geldiğini gösteren güçlü örneklerden biri.

Forseps Günümüzde Hâlâ Kullanılıyor mu?

Evet.

Ancak 17. yüzyıldaki Chamberlen forsepsi ile günümüzde kullanılan obstetrik forsepsler aynı araç değil.

Tasarım, kullanım kriterleri ve güvenlik standartları yüzyıllar boyunca önemli ölçüde değişti.

Bugün forseps, yardımlı vajinal doğum yöntemlerinden biri.

Bebeğin sağlık durumuyla ilgili endişe olması, doğumun ilerlememesi veya annenin ıkınmasının uygun olmadığı bazı durumlarda değerlendirilebiliyor.

Bir diğer seçenek ise vakumla doğum olarak bilinen ventuz uygulaması.

Hangi yöntemin seçileceği;

• bebeğin pozisyonuna,

• gebelik haftasına,

• doğumun evresine,

• annenin ve bebeğin klinik durumuna,

• uygulayıcının deneyimine

göre değişebiliyor.

Forseps Risksiz Bir Araç Değil

Modern obstetride forseps kullanımı belirli klinik koşullar ve deneyim gerektiriyor.

Yardımlı vajinal doğumlarda annede vajinal veya perineal yırtık riski artabiliyor.

Forseps kullanılan doğumlarda üçüncü veya dördüncü derece perine yırtığı riskinin yaklaşık yüzde 8–12 düzeyinde bildirildiği kaynaklar bulunuyor.

Bebekte ise forsepsin temas ettiği bölgelerde geçici yüz izleri görülebiliyor.

Bu izler çoğu durumda kısa süre içinde kayboluyor.

Özellikle bebeğin başının çevrilmesini gerektiren rotasyonel forseps uygulamalarının deneyimli hekimler tarafından veya doğrudan deneyimli hekim gözetiminde yapılması öneriliyor.

Bu nedenle Chamberlenlerin buluşunun tarihsel önemi:

“Forseps her doğumda kullanılmalıdır”

değil;

güç doğumlarda cerrahi dışı bir yardım seçeneğinin gelişmesine öncülük etmesidir.

Tıbbın Sırdan Bilime Dönüşmesinin Hikâyesi

Chamberlen ailesinin öyküsü dört yüzyıllık tıp tarihindeki büyük değişimi tek bir araç üzerinden anlatıyor.

Bir tarafta:

• gizli sandıklar,

• kapalı kapılar,

• aile içinde saklanan yöntemler.

Diğer tarafta günümüz tıbbının:

• bilimsel yayınları,

• klinik araştırmaları,

• tedavi standartları,

• hasta onamı,

• güvenlik izlemi

bulunuyor.

Belki de Chamberlen forsepsinin en önemli mirası yalnızca doğum yöntemlerini değiştirmesi değil.

Bu hikâye aynı zamanda tıbbın en temel ilkelerinden birini hatırlatıyor:

Bir tıbbi buluşun yapılması kadar, güvenli biçimde sınanması ve bilgisinin paylaşılması da önemlidir.

KAYNAKLAR

• Royal College of Obstetricians and Gynaecologists — Chamberlen Forceps, Heritage Collections.

• Dunn PM. The Chamberlen family (1560–1728) and obstetric forceps. Archives of Disease in Childhood: Fetal and Neonatal Edition. 1999. DOI: 10.1136/fn.81.3.f232

• The Birth of Forceps. Journal of the Royal Society of Medicine Short Reports. 2013.

• Royal College of Physicians — Hugh Chamberlen tarihsel kaydı.

• Royal College of Obstetricians and Gynaecologists — Assisted Vaginal Birth: Ventouse or Forceps.