Bir sabah düğmenizi ilikleyemediğinizi fark ediyorsunuz. Eliniz titremiyor ama gücü sanki çekilmiş. İşte ALS çoğu zaman böyle başlıyor: küçük bir aksaklık, büyük bir fırtınanın habercisi.
Amyotrofik lateral skleroz yani ALS, halk arasında “kas erimesi hastalığı” olarak biliniyor. Ancak mesele sadece kas değil; beynin kaslara komut gönderen sinir hücreleri birer birer devre dışı kalıyor. Vücut susuyor, zihin ise çoğu zaman dimdik ayakta kalıyor.
Uzmanlar uyardı: Bu hastalık nadir görülse de herkes risk altında olabilir.
Bu hastalık aslında nedir?
ALS, beyin ve omurilikteki motor nöronların hasar görmesiyle ortaya çıkan ilerleyici bir sinir sistemi hastalığıdır. Motor nöronlar kaslara “hareket et” komutunu verir. Bu hücreler öldükçe kaslar zayıflar, incelir ve zamanla görevini yapamaz hale gelir.
Hastalık genellikle 40–70 yaş arasında ortaya çıkar. Vakaların büyük bölümü rastlantısal gelişir. Yaklaşık yüzde 5–10’luk kısmı ise genetik geçişlidir.
En sinsi belirtiler
Şok edici gerçek şu: ALS çoğu zaman masum görünen şikâyetlerle başlar.
-
Elde ya da ayakta güçsüzlük
-
Sık sık takılma, düşme
-
Konuşma peltekliği
-
Yutma güçlüğü
-
Kas seğirmeleri
-
Kramp ve sertlik
Başlangıçta tek bir bölgede görülen bu belirtiler zamanla yayılabilir. “Geçer” denilen bir halsizlik bazen sessiz tehlikenin ilk adımı olabilir.
Kimler farkında olmadan risk altında?
-
Ailesinde ALS öyküsü olanlar
-
Sigara kullananlar
-
Erkekler (kadınlara göre biraz daha sık)
-
Bazı ağır metal ve kimyasal maruziyeti olan kişiler
Ancak önemli bir nokta var: Hastaların çoğunda net bir neden bulunamaz. Bu da ALS’yi daha karmaşık ve ürkütücü kılıyor.
Evde nasıl korunabilirsiniz?
ALS’yi kesin olarak önleyen bir yöntem yok. Ancak genel sinir sağlığı için:
-
Sigara ve toksinlerden uzak durun
-
Düzenli egzersiz yapın
-
Antioksidan yönünden zengin beslenin
-
Kronik hastalıkları kontrol altında tutun
Korunma garantili değil ama sağlıklı yaşam sinir sistemi için en güçlü kalkan.
Doktorlar nasıl teşhis koyuyor?
ALS için tek bir kan testi yok. Tanı, detaylı nörolojik muayene ve bazı özel testlerle konur:
-
EMG (elektromiyografi)
-
Sinir iletim çalışmaları
-
MR görüntüleme
-
Kan testleriyle diğer hastalıkların dışlanması
Teşhis çoğu zaman diğer nedenler elendikten sonra konur. Bu nedenle erken başvuru kritik önemdedir.
Güncel ve yeni tedaviler neler?
ALS’nin kesin tedavisi henüz yok. Ancak hastalığın ilerleyişini yavaşlatmaya yönelik ilaçlar mevcut.
-
Riluzol
-
Edaravone
Ayrıca solunum desteği, beslenme desteği ve fizik tedavi hastaların yaşam kalitesini artırabiliyor. Multidisipliner takip, hastalığın yönetiminde büyük fark yaratıyor.
Son dönemde çıkan çarpıcı gelişmeler
Bilim dünyası gen tedavileri ve kök hücre çalışmaları üzerinde yoğunlaşmış durumda. Özellikle bazı genetik ALS türlerinde hedefe yönelik tedaviler umut verici sonuçlar gösterdi.
RNA temelli tedaviler ve kişiselleştirilmiş gen yaklaşımları, gelecekte ALS’nin kaderini değiştirebilir. Ancak henüz rutin kullanım aşamasında değiller.
En çok aranan sorular ve net cevaplar
ALS bulaşıcı mı?
Hayır.
Zeka etkilenir mi?
Çoğu hastada bilişsel fonksiyonlar korunur. Ancak bazı hastalarda demans benzeri tablo görülebilir.
Ne kadar sürede ilerler?
Kişiden kişiye değişir. Ortalama yaşam süresi 3–5 yıl olarak bilinse de daha uzun yaşayan hastalar vardır.
Tam iyileşme mümkün mü?
Şu an için hayır. Ancak araştırmalar hızla sürüyor.
Uzman değerlendirmesi
Nöroloji uzmanlarına göre erken dönemde kas güçsüzlüğü ve konuşma değişiklikleri ciddiye alınmalı. “Geçici” denilip ertelenen her ay, tanı sürecini geciktirebilir. Erken teşhis, yaşam kalitesini artırma açısından hayati öneme sahip.
ALS nadir ama yıkıcı bir hastalık. Küçük belirtileri küçümsemek, büyük sonuçlara yol açabilir.
Unutmayın: Sürekli kas güçsüzlüğü veya konuşma bozukluğu varsa vakit kaybetmeden bir nöroloji uzmanına başvurun.
