Her Gün Şekerli İçecek Tüketenlerde Mide Kanseri Riski 2,45 Kat Yüksek
Her Gün Şekerli İçecek Tüketenlerde Mide Kanseri Riski 2,45 Kat Yüksek
İçeriği Görüntüle

Sigarayı günde bir paket yerine birkaç adet içmek damarlar üzerindeki riski yeterince azaltıyor mu? Güney Kore’de yeni periferik arter hastalığı tanısı alan 189 bin 545 aktif sigara kullanıcısını inceleyen geniş araştırma, bu hasta grubunda sigarayı tamamen bırakanların yalnızca azaltanlardan farklı sağlık sonuçlarına sahip olduğunu gösterdi.
JAMA Network Open’da yayımlanan ülke çapındaki araştırmada, katılımcıların 38 bin 952’si sigarayı tamamen bıraktı, 38 bin 709’u günlük tüketimini en az yüzde 20 azalttı, 111 bin 884’ü ise sigara kullanımını büyük ölçüde sürdürdü.
Sigarayı tamamen bırakanlarda, içmeye devam edenlerle karşılaştırıldığında ciddi kardiyovasküler ve beyin damar olaylarının riski yaklaşık yüzde 12, ciddi uzuv olaylarının riski ise yaklaşık yüzde 17 daha düşük bulundu. Yalnızca sigara sayısını azaltanlarda ise incelenen bu sonuçlar açısından istatistiksel olarak anlamlı bir risk azalması gösterilemedi.
Ancak önemli bir nokta var: Bu çalışma gözlemsel bir araştırma. Yani sigarayı bırakmanın riskteki düşüşün tek ve doğrudan nedeni olduğunu kanıtlamıyor. Buna rağmen sonuçlar, periferik arter hastalığında tütün kullanımının tamamen bırakılmasını öneren güncel klinik rehberlerle aynı yönde güçlü bir mesaj veriyor.
Periferik arter hastalığı nedir?
Periferik arter hastalığı, özellikle bacaklara kan taşıyan atardamarların daralmasıyla ortaya çıkan önemli bir dolaşım sorunudur.
Hastalığın en yaygın nedeni ateroskleroz, yani kolesterol ve başka maddelerden oluşan plakların damar duvarlarında birikerek kan akımını azaltmasıdır.
Damar daraldıkça özellikle hareket sırasında çalışan bacak kaslarına yeterli kan ulaşması zorlaşabilir.
Bunun en tipik belirtilerinden biri yürürken ortaya çıkan baldır, uyluk veya kalça ağrısıdır. Kişi durup dinlendiğinde ağrı genellikle azalır. Bu tabloya tıpta “klaudikasyon” adı verilir.
Ancak periferik arter hastalığı her zaman belirgin ağrı yapmaz. Bacaklarda çabuk yorulma, ağırlık hissi, güçsüzlük veya yürüme mesafesinde azalma da görülebilir. Bazı kişilerde ise hastalık uzun süre belirgin bir şikâyet oluşturmadan ilerleyebilir.
Kimler daha fazla risk altında?
Sigara kullanımı periferik arter hastalığının en önemli değiştirilebilir risk faktörlerinden biridir.
Bunun yanında yaşın ilerlemesi, diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve kronik böbrek hastalığı da riski artırabilir.
Özellikle sigara kullanan ve yürürken tekrar eden baldır ağrısı yaşayan kişilerin bu yakınmayı yalnızca “yaşlanma” veya “yorgunluk” olarak değerlendirmemesi önemlidir.
Çünkü sorun yalnızca bacak damarlarıyla sınırlı olmayabilir.
Bacak damarlarında ateroskleroz bulunan kişilerde kalp ve beyin damarlarında da benzer damar sertliği süreçlerinin bulunma olasılığı daha yüksektir. Bu nedenle periferik arter hastalığı, kalp krizi ve inme açısından da önemli bir uyarı işareti kabul edilir.
Sigara damarları nasıl etkiliyor?
Sigaranın zararı yalnızca akciğerlerde ortaya çıkmıyor.
Tütün dumanındaki maddeler damarların iç yüzeyine zarar verebilir, damar sertliği sürecini hızlandırabilir ve pıhtı oluşumunu kolaylaştıran değişikliklere yol açabilir.
Periferik arter hastalığı ilerlediğinde bacaklara ve ayaklara ulaşan kan miktarı ciddi biçimde azalabilir.
Bunun sonucunda dinlenirken bile devam eden ayak veya bacak ağrısı, iyileşmeyen yaralar ve ileri durumlarda doku kaybı gelişebilir.
Bu nedenle sigarayı bırakmak, periferik arter hastalığında yalnızca genel bir sağlıklı yaşam önerisi değil, hastalığın yönetiminin temel parçalarından biridir.
189 bin kişilik araştırmada ne bulundu?
Araştırmacılar Güney Kore Ulusal Sağlık Sigortası verilerini kullanarak 40 yaş ve üzerindeki, yeni periferik arter hastalığı tanısı almış aktif sigara kullanıcılarını izledi.
Katılımcılar tanıdan sonraki sigara davranışlarına göre üç gruba ayrıldı: tamamen bırakanlar, günlük sigara tüketimini en az yüzde 20 azaltanlar ve sigara kullanımını sürdürenler.
Sigarayı tamamen bırakanlarda ciddi kardiyovasküler ve serebrovasküler olayların görülme hızı, içmeye devam edenlere göre daha düşüktü.
Araştırmada bu grupta risk yaklaşık yüzde 12 daha düşük bulundu.
Ciddi uzuv olaylarında da benzer bir fark vardı. Bacağı besleyen damarlarla ilgili girişim veya büyük amputasyon gibi sonuçların riski, sigarayı bırakanlarda yaklaşık yüzde 17 daha düşük hesaplandı.
Buna karşılık yalnızca sigara miktarını azaltanlarda bu iki ana sonuç açısından istatistiksel olarak anlamlı bir risk azalması gösterilemedi.
Sigarayı azaltmanın hiç faydası yok mu?
Araştırmanın sonucu bu şekilde yorumlanmamalı.
Sigara sayısını azaltmak bazı kişiler için tamamen bırakmaya giden süreçte önemli bir ara basamak olabilir. Ayrıca bu araştırma sigaranın insan vücudu üzerindeki bütün etkilerini ölçmedi.
Çalışmanın gösterdiği daha dar ve daha önemli sonuç şu: Periferik arter hastalığı bulunan bu büyük hasta grubunda, incelenen ciddi kalp-damar ve uzuv olayları açısından belirgin fark tamamen sigarayı bırakanlarda ortaya çıktı.
Bu nedenle “günde birkaç tane sigara içiyorum, artık riskim çok düşük” düşüncesi güvenli bir çıkarım değil.
Kalp ve damar sağlığı açısından az miktarda sigara içmenin risksiz olduğu kabul edilen bir eşik bulunmuyor.
Bacak ağrısı her zaman damar hastalığı anlamına gelmez
Yürürken ortaya çıkan her bacak ağrısının nedeni damar hastalığı değildir.
Kas ve eklem sorunları, bel bölgesinden kaynaklanan sinir sıkışmaları ve başka sağlık sorunları da benzer yakınmalara neden olabilir.
Periferik arter hastalığından şüphelenildiğinde hekim muayenesine ek olarak ayak bileği-kol indeksi adı verilen basit bir test kullanılabilir.
Bu testte ayak bileğindeki tansiyon ile koldaki tansiyon karşılaştırılır. Aradaki oran, bacaklara giden kan akımının azalıp azalmadığı konusunda önemli bilgi sağlar.
Özellikle yürümekle tekrarlayan ve birkaç dakika dinlendikten sonra azalan baldır ağrısının uzun süre göz ardı edilmemesi gerekir.
Sigarayı bırakmak tedavinin önemli bir parçası
Güncel periferik arter hastalığı rehberleri, sigara kullanan hastaların bırakmaya teşvik edilmesini tedavinin temel bileşenlerinden biri olarak görüyor.
Hastalığın yönetimi yalnızca sigarayla da sınırlı değil.
Kişinin durumuna göre kolesterol ve tansiyonun kontrol altına alınması, diyabetin iyi yönetilmesi, düzenli ve yapılandırılmış yürüyüş egzersizleri, uygun ilaç tedavileri ve bazı hastalarda damar açıcı girişimler gerekebilir.
Sigarayı bırakmakta güçlük yaşanması ise oldukça yaygın.
Davranışsal destek ve uygun kişilerde sigara bırakmaya yardımcı tedavilerin birlikte kullanılması bırakma başarısını artırabilir. Kullanılacak yöntemin kişinin mevcut hastalıkları ve kullandığı diğer ilaçlarla birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Ayakta iyileşmeyen yaraları önemseyin
Periferik arter hastalığı ileri aşamaya ulaştığında ayağa giden kan akımı ciddi biçimde azalabilir.
Ayak veya parmaklarda uzun süre iyileşmeyen yaralar, dinlenirken ortaya çıkan veya gece artan ayak ağrısı ve belirgin renk değişiklikleri tıbbi değerlendirme gerektirir.
Bir bacakta veya ayakta aniden başlayan şiddetli ağrıya soğukluk, belirgin solukluk, uyuşma, güçsüzlük ya da hareket kaybının eşlik etmesi ise kan akımının aniden bozulduğunu gösterebilir. Böyle bir durumda gecikmeden acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.
Güney Kore’deki geniş araştırmanın günlük yaşama yansıyan en önemli mesajı, periferik arter hastalığı geliştikten sonra sigara kullanımındaki değişikliğin sağlık sonuçlarıyla ilişkili olduğudur.
Çalışma gözlemsel olduğu için “sigarayı bırakmak riski kesin olarak yüzde 12 veya yüzde 17 azaltır” demek bilimsel olarak doğru değildir. Ancak yaklaşık 190 bin kişinin verileri ve mevcut klinik rehberler birlikte değerlendirildiğinde mesaj nettir: Periferik arter hastalığında hedef yalnızca daha az sigara içmek değil, tütün kullanımını tamamen bırakmak olmalıdır.
KAYNAKLAR
JAMA Network Open – Smoking Behavior and Major Cardiovascular and Limb Events in Patients With Peripheral Artery Disease – Kim HK, Kim M, Ahn S ve ark. – 2026;9(8):e2629337 – DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2026.29337
Circulation – 2024 ACC/AHA/AACVPR/APMA/ABC/SCAI/SVM/SVN/SVS/SIR/VESS Guideline for the Management of Lower Extremity Peripheral Artery Disease: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines – Gornik HL, Aronow HD, Goodney PP ve ark. – 2024 – DOI: 10.1161/CIR.0000000000001251