Ergenlikten itibaren beynin biyolojik saati değişir. Melatonin salgısı daha geç başlar, bu da gençlerin doğal olarak geç uyuyup geç uyanma eğilimi kazanmasına yol açar. Ancak okul saatleri, ders yükü, ekran kullanımı ve sosyal yaşam gençleri sabah erken kalkmaya zorlar. Bu durum, haftalar boyunca biriken kronik uyku açığı oluşturur.
Bilim insanları bu uyumsuzluğu “sosyal jet lag” olarak tanımlar ve bunun, dikkat dağınıklığından depresyona kadar pek çok ruhsal sorunla ilişkili olduğu bilinmektedir.
⸻
Yeni çalışma ne buldu?
ABD’de Oregon Üniversitesi ve State University of New York (SUNY) Upstate Medical University tarafından yürütülen araştırma, 2021–2023 NHANES verilerini analiz etti. Bulgular Journal of Affective Disorders dergisinde yayımlandı
(DOI: 10.1016/j.jad.2025.120613).
Araştırmacılar, 16–24 yaş arasındaki gençlerin:
• Hafta içi
• Hafta sonu
• Günlük ruh hali
verilerini karşılaştırdı.
Hafta içi yeterince uyuyamayıp, hafta sonu bu açığı kapatan gençlerde, depresif belirtilerin görülme olasılığı yaklaşık %40 daha düşük bulundu. Bu ifade doğrudan “korur” anlamına gelmiyor, ancak güçlü bir istatistiksel ilişkiye işaret ediyor.
⸻
Neden hafta sonu uykusu etkili olabilir?
Uzmanlara göre uykusuzluk:
• Stres hormonlarını artırır
• Beyinde duygu düzenleme merkezlerini zayıflatır
• Kaygı ve çökkünlüğü tetikler
Hafta sonu alınan ekstra uyku ise:
• Sinir sisteminin toparlanmasını
• Beyin hücreleri arasındaki kimyasal dengenin yeniden kurulmasını
• Duygusal dayanıklılığın artmasını
sağlayabilir.
⸻
“Bu ideal çözüm değil ama gerçekçi”
Araştırmacılar şu noktayı özellikle vurguluyor:
En sağlıklısı her gece 8–10 saat düzenli uyumak.
Ancak günümüz gençleri için bu çoğu zaman mümkün değil.
Bu nedenle hafta sonu telafi uykusu, “mükemmel” değil ama “hiç uyumamaktan daha iyi” bir ara çözüm olarak görülüyor.
⸻
Her genç için geçerli mi?
Hayır. Çalışma gözlemsel olduğu için, neden–sonuç ilişkisi kurmuyor. Yani fazla uyuyan gençlerin daha az depresif olmasının nedeni yalnızca uyku olmayabilir. Sosyal destek, aile yapısı ve genel sağlık da etkili olabilir.
Ayrıca çok geç yatıp öğleden sonra uyanmak, biyolojik saati daha da bozabilir.
⸻
Uzmanlar ne diyor?
Ruh sağlığı ve uyku alanında çalışan uzmanlara göre, gençler için en sağlıklı yaklaşım:
• Hafta içi biraz daha geç okul saatleri
• Ekran kullanımının gece sınırlandırılması
• Haftada birkaç gün gerçekten tam uyku
• Hafta sonu makul düzeyde telafi
şeklinde dengeli bir modeldir.
⸻
Sonuç
Yeni çalışma, gençlerin hafta sonu biraz daha fazla uyumasının, ruh sağlığı açısından koruyucu bir rolü olabileceğini gösteriyor. Ancak bu yöntem, sağlıklı yaşamın yerine geçen bir çözüm değil, modern hayatın dayattığı uykusuzluğa karşı geçici bir dengeleme aracı olarak görülmelidir.
