Bacakta Pıhtının Belirtileri Neler? Derin Ven Trombozu Rehberi
Tek bacakta yeni başlayan şişlik, baldır veya uyluk ağrısı, dokunmakla hassasiyet, ısı artışı ve ciltte kızarıklık ya da renk değişikliği derin ven trombozunu düşündürebilir. Ancak bu bulgular tanı koydurmaz; benzer yakınmalar kas yaralanması, enfeksiyon ve başka hastalıklarda da görülebilir.
Derin ven trombozu, kanın vücudun derin toplardamarlarından birinde pıhtılaşmasıdır. En sık bacakta gelişmekle birlikte pelviste veya kolda da ortaya çıkabilir. Pıhtının bir bölümü koparak akciğere giderse pulmoner emboli adı verilen ciddi tablo oluşabilir.
Bacakta pıhtının en sık görülen belirtileri
Derin ven trombozunda şu bulgular görülebilir:
• Genellikle tek bacakta gelişen şişlik
• Baldırda veya uylukta ağrı ve hassasiyet
• Etkilenen bölgede ısı artışı
• Ciltte kızarıklık, morarma veya koyulaşma
• Yüzeysel damarların daha belirgin hâle gelmesi
Ağrı özellikle ayakta dururken veya yürürken hissedilebilir. Buna karşılık derin ven trombozu bulunan kişilerin yaklaşık yarısında belirgin bir yakınma olmayabilir.
Akciğere pıhtı atmasının belirtileri
Pıhtının akciğer damarlarından birini tıkaması pulmoner emboli olarak adlandırılır. Bu durum, öncesinde belirgin bir bacak şikâyeti yaşanmadan da gelişebilir.
Ani veya açıklanamayan nefes darlığı, nefes alırken artan göğüs ağrısı, hızlı ya da düzensiz kalp atımı, kanlı öksürük, baş dönmesi ve bayılma pulmoner emboli belirtileri arasındadır. Bu yakınmalardan biri ortaya çıktığında beklenmemeli ve 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.
Kimlerde pıhtı riski daha yüksek?
Uzun süre hareket edememek, kanın bacak damarlarında yavaşlamasına yol açabilir. Hastanede yatış, büyük ameliyat, ciddi yaralanma, alçı kullanımı ve uzun yolculuklar bu nedenle riski artırabilir.
Aktif kanser, daha önce pıhtı geçirmiş olmak, ileri yaş, obezite, gebelik ve doğum sonrası dönem de risk faktörleri arasındadır. Östrojen içeren doğum kontrol ilaçları veya hormon tedavileri ile bazı kalıtsal pıhtılaşma bozuklukları da kişisel riski yükseltebilir.
Birden fazla risk faktörünün aynı kişide bulunması olasılığı daha da artırır. Buna rağmen belirgin bir risk faktörü olmayan kişilerde de derin ven trombozu gelişebilir.
Uzun yolculuklarda nasıl önlem alınabilir?
Saatler süren yolculuklarda mümkün olduğunca düzenli aralıklarla kalkıp yürümek, otururken ayak bileklerini hareket ettirmek ve bacakları uzun süre aynı konumda tutmamak yararlı olabilir. Rahat kıyafetler tercih edilmeli ve sıvı alımı ihmal edilmemelidir.
Pıhtı riski yüksek kişilerin yolculuk öncesinde hekimlerine danışması gerekir. Varis çorabı veya kan sulandırıcı ilaç herkes için uygun değildir; kişisel değerlendirme yapılmadan başlanmamalıdır.
Tanı nasıl konur?
Bacak ağrısı ve şişliği tek başına pıhtı tanısı için yeterli değildir. Hekim, belirtileri ve risk faktörlerini değerlendirerek klinik olasılığı belirler; gerektiğinde kan testi ve damar ultrasonu ister.
D-dimer adı verilen kan testi, vücutta pıhtı oluşumu ve yıkımı sırasında ortaya çıkan bir ürünü ölçer. Testin yüksek çıkması tek başına pıhtı bulunduğunu kanıtlamaz; yaş, gebelik, enfeksiyon ve yakın zamanda geçirilen ameliyat gibi durumlar da sonucu yükseltebilir.
Tedavide hangi yöntemler kullanılır?
Tedavinin temelini çoğunlukla antikoagülan olarak adlandırılan kan sulandırıcı ilaçlar oluşturur. Bu ilaçlar mevcut pıhtıyı doğrudan eritmekten çok pıhtının büyümesini ve yeni pıhtıların oluşmasını önlemeye yardımcı olur.
İlacın türü ve tedavi süresi; pıhtının yeri, oluşma nedeni, tekrarlama olasılığı ve kanama riski dikkate alınarak belirlenir. Ağır ve seçilmiş vakalarda pıhtı çözücü ilaçlar veya girişimsel tedaviler gündeme gelebilir.
Bacağa masaj yapılmalı mı?
Pıhtı şüphesi bulunan şiş ve ağrılı bacağa tanı konulmadan kuvvetli masaj uygulanmamalıdır. Kişi kendi kendine kan sulandırıcı ilaç kullanmamalı ve belirtilerin geçmesini beklememelidir.
Özellikle yakın zamanda ameliyat olmuş, uzun süre hareketsiz kalmış, kanser tedavisi gören, gebe veya doğum sonrası dönemde bulunan kişilerde tek taraflı bacak şişliği gecikmeden değerlendirilmelidir.
KAYNAKLAR
1. WebMD, Derin Ven Trombozuna Genel Bakış
2. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, Venöz Tromboembolizm Bilgilendirmesi
3. ABD Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü, Venöz Tromboembolizm Bilgilendirmesi
4. Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmelliği Enstitüsü, Venöz Tromboembolik Hastalıklar Kılavuzu
5. Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti, Derin Ven Trombozu Bilgilendirmesi
