Beyin ve Kolesterol: İşin Anatomisi
İnsan beyni, vücuttaki toplam kolesterolün yaklaşık yüzde 20–25’ini barındırıyor. Bu bilgi doğru. Ancak kritik bir ayrıntı çoğu zaman atlanıyor: Beyindeki kolesterolün büyük bölümü kan dolaşımından değil, doğrudan beyin hücreleri tarafından üretiliyor.
Kan-beyin bariyeri, dolaşımdaki kolesterol ile beyin arasına kalın bir perde çekiyor. Yani kandaki kolesterolü düşürmek, doğrudan “beyindeki kolesterolü azaltmak” anlamına gelmiyor.
⸻
Statinler Ne Zaman Hayatımıza Girdi?
Statins ilk kez 1987 yılında ABD’de onay aldı. İlk onaylanan ilaçlardan biri Lovastatin oldu.
1990’lı yıllarla birlikte kolesterol hedef değerleri daha düşük seviyelere çekildi. Bunun nedeni, büyük kalp-damar çalışmalarıydı. Statinlerin kalp krizi ve inme riskini azalttığı güçlü biçimde gösterildi.
Bugün ABD’de 40 yaş üstü yetişkinler arasında statin kullanımı oldukça yaygın. Yaklaşık 90 milyon kişinin bu ilaçları kullandığı tahmin ediliyor.
⸻
“Statinler Demans Yapıyor” İddiası Nereden Çıktı?
2012 yılında U.S. Food and Drug Administration, bazı hastalarda nadir görülen hafıza sorunları bildirimlerini ilaç etiketlerine ekledi. Bu yan etkilerin çoğunun hafif ve geri dönüşümlü olduğu belirtildi.
Bu uyarı, zamanla “statinler demans yapıyor” şeklinde daha geniş ve kesin bir iddiaya dönüştü.
Ancak büyük ölçekli gözlemsel çalışmalar ve meta-analizler, statin kullanımının demans riskini artırdığına dair güçlü bir kanıt ortaya koymadı. Bazı araştırmalar ise tam tersine, damar sağlığını koruyarak bilişsel gerilemeyi azaltabileceğini öne sürüyor.
⸻
Alzheimer ve Kolesterol İlişkisi
Alzheimer’s disease ile kolesterol metabolizması arasında biyolojik bir bağ olduğu biliniyor. Ancak bu bağ, kolesterolü düşürmenin doğrudan Alzheimer’a yol açtığı anlamına gelmiyor.
Bilimsel tablo şu aşamada net:
Statinlerin genel popülasyonda demans riskini artırdığına dair güçlü ve tutarlı kanıt yok.
⸻
Uzmanlar Ne Diyor?
Kardiyoloji ve nöroloji uzmanları, statinlerin özellikle yüksek kalp-damar riski taşıyan bireylerde hayati fayda sağladığını vurguluyor.
Her ilaçta olduğu gibi statinlerin de yan etkileri olabilir. Ancak mevcut veriler, ilacın yaygın şekilde demans yaptığı yönündeki iddiaları desteklemiyor.
⸻
Sonuç
Statinler üzerinden yürüyen “önce kolesterol hedefleri düşürüldü, sonra demans arttı, şimdi hafıza ilaçları satılıyor” anlatısı bilimsel kanıtlarla desteklenmiş değil.
Beyin kolesterol içeriyor, statinler kolesterolü düşürüyor, milyonlarca kişi kullanıyor. Bu üç bilgi doğru. Ancak bu doğruların birleşimi otomatik olarak “statinler demans yapıyor” sonucunu doğurmuyor.
Tıbbi kararlar sosyal medya başlıklarına göre değil, bireysel risk değerlendirmesine ve bilimsel kanıta göre verilmelidir.
